Asit üretimi-sülfirik asit-nitrik asit-hidroklorik asit-asetik asit-kontakt yöntemi | Tayf kuramı - tarihçesi - Tayf ölçümüyle kimyasal çözümleme - Gökbilimde tayfölçümü | OKS için yaprak testler | Prostat Kanseri Tanısı için ve Tanı Sonrası Hangi Testler Gereklidir? | Kuvvetli Asit - Zayıf Asit kavramı ve Tampon çözeltiler... |

Dünyadaki laboratuvarlarda her gün binlerce kimyasal çözümleme yapılmaktadır. Hemen her endüstri dalında, özellikle de KİMYA ENDÜSTRİSİ'nde, belirli standartlara uyması gereken ham ve işlenmiş
maddelerin NİTELİK DENETİMİ'nde kimyasal çözümlemeye bağımlı olan öteki endüstriler petrol arıtımı, YİYECEKLERİN İŞLENMESİ, ilaç endüstrisi. KAĞIT ÜRETİMİ, ÇELİK ÜRETİMİ ve metal işlemedir. Bunlara ek olarak, tıp laboratuvarların-da yapılan deneyler, adli tıp, resmi araştırmalar (örneğin, besin maddelerinde ya da su kaynağında zararlı maddelerin bulunup bulunmadığını saptamak için yapılan çözümlemeler) ve endüstri kuruluşları ya da üniversitelerde yürütülen araştırma projeleri sayılabilir. Söz konusu deneyler, sözgelimi bir yerbilimcinin belirli bir metalce zengin olup olmadığını açıklığa kavuşturma amacıyla herhangi bir taş örneğini incelemesinden, insülin gibi bir hormonun bileşimini belirleme amacıyla ayırmaya kadar çeşitli işlemleri içerir. Bazen, kimyasal çözümlemede, ortamda bulunan ELEMENT'leri tanımlamak (nitel çözümleme adı verilir) ve sonra bunların miktarlarını belirlemek (nicel çözümleme denir) gerekir. Ancak, çözümlemelerin çoğu, miktar belirleme amacıyla yapılır. Sık sık yinelenen çözümlemelerde, genellikle yalnızca bir BİLEŞİK'in miktarını belirleyen yöntemler geliştirilir. Bunun için önce, örnekte bulunan ve söz konusu bileşiğin tanınmasını engelleyen öteki kimyasal bileşiklerden arındırılır. Gaz KROMATOGRAF'ı gibi bazı aygıtlar, örnekte bulunan birçok bileşik miktarının aynı anda belirlenmesini olanaklı kılar.
Kimyasal çözümleme için kullanılan yöntemler, genellikle, örneğin hacmine ya da miktarına bağlıdır. Daha büyük örnekler için başka maddelerle kimyasal tepkimelerin yer aldığı testler kullanılırken, çok küçük örnekler için gaz kromatografı gibi aygıtlardan yararlanılır.

Anorganik maddelerin çözümlenmesi:
İncelenecek örnek, sözgelimi bir toprak parçasıysa, okul laboratuvarlarında kullanılan geleneksel ya da. "ıslak" yöntemle çözümlenebilir. Söz konusu yöntem, standart ayıraçlar (hidroklorik asit, sülfürik asit, sodyum hidroksit, amonyum hidroksit), cam eşya, gaz ocağı ve etüv gibi oldukça yalın bir donatımla gerçekleştirilebilir. İlk işlem, örneğin suda çözülmesidir. Tümü ya da bir bölümü suda çözünebilir. Eğer bu, başarısızlıkla sonuçlanırsa, hem asit.Jıem de baz niteliğinde çeşitli ayıraçlar denenir. Bunlar da örneği çöze-mezlerse bir eritici kullanmak gerekir. Eritici, örnekle karıştırılıp bir krözede eritildiğinde tepkiyerek, çözünebilir ürünler veren bir katı ya da katı karışımıdır.
Tanımlanacak kimyasal elementler, artık çözeltide İYON'lar (elektrik yüklü atomlar ya da atom grupları) halinde bulunacaklarından, çözümleme için uygun duruma gelmişlerdir. İyonlaşmış haldeyken elementler, çeşitli kimyasal tepkimeler oluşturur ve bunlar eleme yöntemiyle tanımlanabilir.

Metallerin sistemli olarak ayrılması:
Bu tip çözümleme, genellikle okullarda, ileri sınıflardaki kimya derslerinde yürütülür. Sayılar yaklaşık 20'yi bulan katyonlar'm (artı yüklü iyonlar) tümü ya da bir bölümü önce çözünürlük gruplarına bölündükten sonra, her grup içindeki katyonlar birbirinden ayrılabilir. Böylece çözünmez klorür oluşturan bütün metaller, hidroklorik asit eklenerek çökeltilip, çözünmez tuzlar olarak çözeltiden alınırlar. Çökelti (katı bölüm), süzülüp alınır ve birinci grubu oluşturur. Öteki gruplar, üstte (sıvı bölümde) kalır. Bunlara da başka ayıraçlar uygulanır ve işlem böylece sürüp gider.
En iyi bilinen ayırma yönteminde kullanılan ayıraçlar ve oluşturdukları çökeltiler şunlardır: Hidroklorik asitklorürler içinden hidrojen sülfür gazı geçirilmiş asitli çözelti-asitle çözünmez sülfürler; amonyakhidroksitler; baz çözeltisinde amonyum sülfürasitle çözünen sülfürler; amonyumkarbonat karbonatlar. Bunlardan sonra çözeltide kalan metaller, en son çözümleme grubunu oluştururlar.
Her çökelti yeniden çözülür ve grup içindeki metaller, ayıraçlarla ya da başka yöntemlerle birbirlerinden ayrılır. Sözgelimi, kalsiyum (Ca), stronsiyum (Sr) ve baryumun (Ba) çözünmez karbonatları asitte çözünebilir ve bu çözeltiye potasyum eklenirse, yalnızca baryum kromat çökerek kalsiyum ve stronsiyum tuzlarını çözeltide bırakır. Buna karşılık, bir metalin varlığı, ona özgü ve öteki metallerin varlığından etkilenmeyen bir tepkimeyle de saptanabilir.

Asit kökleri için testler:
Anyonların (eksi yüklü iyonlar) sayısı katyonlarınkinden fazladır. Ancak, anyonların çoğu, çökelmeden başka tepkimeler de1 oluştururlar ve bunların birçoğu.belli anyonların varlığını saptamak için özgül deneyler olarak kullanılır. Örneğin, iyodür iyonu (I-), potasyum nitritin etkisiyle, nişasta çözeltisi ile karıştırıldığında mavi bir renk veren iyot'a yükseltgenebilir. Ancak, bütün anyonların ayrımı için kullanılabilen yaygın bir yöntem yoktur.

Gravimetri saptamaları:
Gravimetri yöntemlerinde, sonradan tartılan bir ürün oluşturmak için kimyasal tepkimeden yararlanılır. Nitel yapısı bilinen herhangi bir bileşeni ayırmak ve miktarını saptamak için, bir yol geliştirilebilir. Sözgelimi, baryum, çözünmez sülfat olarak tartılabilir. Baryum sülfat çökeltisinin bütün taneciklerinin, süzme işlemi sırasında süzgeçte kalacak kadar büyük olmasını sağlamak için, asit oranı düşük tutulur ve çökelti, daha büyük billurların oluşmasına yolaçma amacıyla bekletilir. Çökelti daha sonra süzülür, yıkanır (asit artıklarını ortamdan gidermek için), kurutulur, soğutulur ve tartılır.
Yeniden bir süre kurutulup soğutularak, ağırlıkta bir fark oluşturup oluşturmadığı denetlendikten sonra ağırlık, çökeltinin formül ağırlığına (molekül ya da bileşikte bulunan her atomun toplam ağırlığı) bölünür ve ilgili bileşenin (burada baryum) ağırlığıyla çarpılır.

Titre etmek:
Bir maddenin miktarını saptamada kullanılan hızlı bir yöntem de, örneği içeren ve hacmi bilinen bir çözeltiyle tamamen tepkimeye giren bir
ayıracın standart çözeZ£i'sinin (belirli bir kimyasal maddenin bilinen bir miktarını içeren) hacmini belirlemektir. Titre etme adı verilen bu işlem, bir analitik yöntem olarak geniş kullanım alanı bulur. Miktarı belirlenecek maddeyi içeren çözelti, hassas bir hacme kadar (genellikle, bir litre) seyreltilir. Bundan 50 mi gibi, gene hacmi bilinen parçalar konik bir kaba alınır. Standart çözeltinin ölçülmüş miktarları kaptaki örnek çözeltisine, eşdeğerlik noktasına (bir bilinmeyen, bir de standart maddeden alınan eşit miktarların tepkidiği nokta) varılmcaya dek damlatılır ve harcanan standart çözelti hacmi, büret üstündeki ölçekten okunur.
Yansızlaştırma tepkimesinin son noktası, renksizken baz varlığında pembeleşen" fenolftalein gibi indikatörlerdeki renk değişimi gözlenerek saptanabilir. Çökelme ya da YÜKSELTGENME-İNDİRGENME gibi tepkimelerde, ayıraçtaki herhangi bir fazlalık saptanabilir. Böylece, büret'ten akıtılan standart iyot çözeltisi ile yükseltgenme sırasında, en ufak bir iyot fazlalığıyla mavi bir renk veren nişasta, belirteç olarak kullanılabilir.
Örnek parçasındaki madde miktarını hesaplamak için, standart çözeltinin normalitesi, kullanılan hacim miktarı ile çarpılır.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Kimya » Biyokimya

Kaynak:4
2.cilt / s.431-435