Tel çekme:

Günümüzde tel çekme, otomatik ma-kinalarla «çubuk» denilen haddelenmiş metallerden yapılmaktadır. Çubuklar yüksek derecelerde (1090:C) haddelendiğinden, çekme kalıplarından geçmelerinden önce, üstlerinde oluşan pürüzlerin temizlenmesi gerekir. Temizleme işlemi genellikle asit banyosunda gerçekleştirilir.

Yay üretiminde kullanılacak tellereyse. kum banyosu uygulanır. Sonra çubuklar yıkanır, kullanılan çeliğe ve kullanım alanına göre hazırlanan bir çözeltiyle kaplanır. Bazı çözeltiler, çubukların bir fırında tavlanmasını gerektirir. Kaplama, çekme işlemi sırasında yağlayıcıyı taşıma görevini üstlenir.
Uzun teller, çubukların uç uca kaynatılmasıyla üretilir. Çubuğun ucu sivridir. Bu sivri uç kalıptan geçirilip, çekme blokuna tutturulur. Kalıplar genellikle tungsten karbürdür. Bazen, küçük çaplı tel çekiminde elmas kalıplar da kullanılır. Kalıptaki telin çekildiği delik, dört, bölümden oluşur:

Çubukla birlikte bir miktar da yağ çekilebilmesi için yapılan koni biçimli kesim; çapı küçülten ikinci bir koni biçimli bölme; telin kalınlığını ve yuvarlaklığını belirleyen kısa silindir biçimli bölüm (bu bölüme «yatak» denir);
çıkış (yada ters koni).Kalıbın biçimi,birkaç etmene göre belirlenir.

Bunlar, çekilen metalin tipi. yapılan küçültme miktarı ve kullanılan yağlayıcı gibi özelliklerdir. Çıkış konisi, kalıba kuvvet verecek ve aşınmayı azaltacak biçimde yapılır.

Kalıp, aşınmaya başlayınca genişletilir ve çekim işleminin daha önceki bir aşamasında ya da daha geniş çapta tel çekiminde kullanılır.
Karbür ucun çevresine, sıkı geçmeyle bir çelik kaplama geçirilerek, kalıba sağlamlık kazandırılır.

Bu tür bir kaplama yapılırken, başka parçalar bütünüyle sökülür ya da dikkatle yalıtılır. Kaplama, akkor hale gelinceye kadar ısıtılır ve sıcakken uca geçirilir. Parçalar, oda sıcaklığına kadar soğuduklarında, sıkıca kaynaşmış olurlar.

Tel,yağlanmadan çekilmez. Yağsız çekme, kalıbın aşınmasına, telin kırılmasına ve kopmasına yolaçabilir. Yapılan çekme işleminin türüne göre, ıslak ya da kuru yağlayıcılar kullanılır. Islak yağlayıcılar, çözünür yağlar ya da sabun çözeltileridir: kuru yağlayıcılarda, yağlar ve sabun tozlarıdır. Kalıp su soğutmalıdır. Çekme'bloku bir elektrik motoruyla çalışır ve dönerek, teli kalıptan çeker. Tel incelirken boyu da uzar.

Yağlama ve soğutma işlemlerine karşın, tel, çekme sırasında kırılganlaşabilir. Çekilebilme ve çekme mukavemeti özelliklerine göre, telin, kalıptan birçok kez çekilmesi gerekebilir. Tel, her çekişte biraz daha sertleşmemesi için, yumuşama sınırına yakın bir sıcaklığa kadar ısıtılır. Bu işlem birkaç kez yinelenebilir. Çekilen tel. kullanılacağı alana göre, çeşitli ısıl işlemlerden de geçirilebilir.
Çağdaş tel çekme makinaları, teli birçok çekimden aynı anda geçirebilecek çekme blokları içerirler. Telin uzunluğu gittikçe arttığından, seri üretimde her blokun hızı, bir öncekinden fazla olmalıdır.

Tel ürünleri:

Telden çeşitli ürünler elde edilir. Sözgelimi, iğne üretiminde sert tel, makinada çekilir, makaralar arasından geçirilerek düzeltilir ve bir çift çene tarafından tutulur. Baş, bir «baş kalıbı»nda oluşturulduktan sonra kesilip, uygun kesicilerde ucu sivriltilir.
İğne ve çivi üretimi, XIX. yüzyıldan bu yana ö-nemli bir değişiklik geçirmemiş, ama üretim kapasitesi çok büyümüştür. Günümüzde üreticiler, fiyatları düşük tutmak için çeşitli hızlı üretim teknikleri uygularlar. Bazı makinalar, paketlemeyi de yapar.

Tel halat:

Tel halat (kablo) yapımı, HALAT YAPIMI'na benzer. Belli sayıda tel bükülerek, bir tel halatçık oluşturulur. Birkaç halatçığm bir arada bükülmesjyle de halat yapılır. Tel halat, çok sağlamdır; büyük uçakların denetim yüzeylerini hidrolik işleticiler bağlamada. KREN'lerde, KABLOLU ULAŞIM ARAÇLARI'nda, kuyu kazmada, ekskavatörlerde, vb. kullanılır.
Tel halat yapımında kullanılacak tele, çeliğin sıcaklığı kritik sıcaklığın üstüne çıkarılıp apansız soğutularak, ısıl işlem uygulanır. Böylece, metalürjide «sorbit» adı verilen ince pütürlü iç yapı elde edilir. Gerekirse tel galvanizlenir.
Halat makinaları küçük olabildiği gibi, bir lokomotif büyüklüğündeki tezgâhlardan da oluşabilir. Teller makinanın iki yanından, makaralar ya da bobinler halinde verilir. Makina dönerek, teli bobinlerden çeker ve ön uçta birbirine sarıp halatı ortaya çıkarır.

Tel halat iki biçimde bükülür:

Normal büküm;Albert ya da Lang bükümü. Normal bükümde tellerin bükümü, halat bükümünün tersinedir. Lang bükümün de, iki büküm de aynı yöndedir. (Lang bükümü daha esnektir ve palangalar için daha elverişlidir.) Tel halatlar dört grupta toplanır ve yapımlarını açıklayan iki sayıyla tanımlanır. İlk sayı bir halattaki halatçık sayısını, ikincisi de her halatçığı oluşturan tel sayısını gösterir. 6x7'lik bir halat, «normal büküm halatı »diye adlandırılır ve ağır yük taşımada, vagon çekmede kullanılır. 6x19, yük asansörlerinde kullanılır. 6x37 esnektir ve küçük palangalara elverişlidir. 8x19 ise, 6x37'yle eş değerdedir, ama yapısı nedeniyle çabuk bozulabilir. Tel halatlar, telin yapıldığı metalin karbon miktarına göre de sınıflandırılırlar. Bu, % 0.05 - 0,9 arasında değişen bir orandır.
Yüksek karbonlu çelik tel halatın taşıma kapasitesine örnek olarak, 6x37'lik halatın kopma mukavemeti, iki sınır değer ve çapla belirtilebilir: 6,3 cm'lik tel halat 2 500 kg yük kaldırır: 7,62'lik halat 320 000 kg çeker. Ancak, bir halatın çalışma mukavemeti. kopma mukavemetinin 1/5'iyle sınırlandırılır. Başka bir deyişle, beş katlık bir güvenlik etmeni bırakılır.
Tel halat, üretim sırasında yağlanır, ama bu yeterli değildir. Ayrıca, kullanım sırasında da paslanmayı önlemek gerekir: Halat sık sık silinip, petrol jeli gibi asitsiz bir yağlayıcıyla yeniden yağlanır.



kaynak 4
7.cilt / s.2123-2126