Beyaz Şarap Yapımı- ayırma işlemi, artıma işlemi, sülfitleme işlemi | Kırmızı Şarap Yapımı - ezme işlemi, ayıklama işlemi, mayalandırma işlemi | Sahra tozunun bulutların üzerine atılarak kar yağdırılabilinir ! | Piyano Tekniğinin Tarihi Gelişim Sürecine Bir Bakiş | Johannes Gutenberg, hareketli parçalar ile basım tekniğinin bulucusu |

Emaylamada (mineleme), ince bir cam tabakası, bir metalin yüzeyine eritilerek yapıştırılır. Temelde cam olan emay, aşınmaya, çizilmeye ve lekelenmeye karşı dayanıklı, sert ve parlak bir yüzey oluşturur. Bu niteliklerinden dolayı çeşitli ev eşyalarının yapımında yaygın biçimde kullanılır: Fırınlar; çamaşır makinaları; buzdolapları; banyolar ve mutfak kapları; tabaklar; bardaklar; vb.
Kuyumculuk ve resim için kullanılan emaylama tekniğinin kökeni, eski çağlara dayanmaktadır. Eski Mısırlılar, Keltler ve Romalılar tarafından bilinen bu tekniği, Bizanslılar geliştirmişlerdir. Son yıllarda emaylama sanatında yeni bir canlanma görülmektedir.
Endüstri alanında emaylama, ilk kez Avusturya ve Almanya'da, çelik tabakaların emaylanmasıyla uygulanmaya başladı. XIX. yüzyılın ikinci yarısında seri halde üretilmiş emaye eşyalar piyasaya sürüldü ve o günden bu yana, nitelikleri sürekli geliştirildi.

Cam tozunun hazırlanması: Büyük çaplı endüstri uygulamalarında, sürekli eriticiler kullanılır. İyice karıştırılmış hammadde, bir uçtan eriticiye verilir; öbür uçtan erimiş cam akar. Erimiş cam, soğuk su içine ya da soğutulmuş bir metal yüzeyine dökülerek soğutulur. «Frit» adı verilen bu cam, bir küreli değirmende öğütülür. Çelik tabaka emayı için frit, kil, bazı elektrolitler (Bk. ELEKTROLİZ) ve suyla karıştırılarak kararlı bir asıltı ya da ince çamur elde edilir. Parçacık büyüklüğü değişiktir. Astar ya da temel tabaka emayı için, parçacıkların çapı aşağı yukarı 0,07 mm, üst tabakalar için daha incedir (genellikle 0,04 mm).
Camın kimyasal bileşimi, kullanılacağı yere göre değişir. Ancak, ısıtma sırasında genişleme ve soğutmadaki büzülme hızlarının, emaylanacak metalinkilerle uyuşması gerekir. Çelik tabaka emaylama-sında ilk uygulanan astar tabaka, % 39-42 boraks, % 19-21 feldispat, % 28-30 silisyum dioksit, % 7-9 sodyum karbonat ve kobalt gibi çeşitli kimyasal maddeler içerir. Bazen bu karışıma, emayın metale iyice yapışmasını sağlamak için molibden oksitleri de katılır. İkinci tabaka, kaplama tabakasıdır (birden çok kat halinde uygulanabilir). Kaplama tabakası, % 23-26 boraks, % 13-15 feldispat, % 33-36 silisyum dioksit, % 9-13 sodyum karbonat, % 5-7 oranında titanyum oksit ve başka kimyasal maddelerden oluşur. Elde edilen maddenin saydam olmaması için, karışıma titanyum oksit eklenir. Aynı amaçla zirkonyum, antimon oksit ve molibden oksit de kullanılabilir. Titanyum oksidin örtme gücü oldukça yüksektir. Sözgelimi, bir milimetrenin yüzde sekizi kalınlığında ince bir kaplama, koyu renkli bir astar tabakayı bütünüyle örter.

Emaylama işlemi: Emaylama işlemi, fritin uygulanacağı metal yüzeyinin temizlenmesiyle başlar.
Emay tabakalarının uygulanacağı yüzeylerin temiz olması çok önemlidir. Emayla kaplama işlemi için, endüstride genellikle çelik (bir tabaka beyaz emaylama için, düşük karbonlu emaylama çeliği gibi çeşitli çelikler), emaylama demiri ve dökme demir kullanılır. Metal tabaka parçaları, deterjan, asit, baz ve su içeren bir dizi banyoda iyice temizlenir ve suyla çalkalanır. Emayın bağlanmasını kolaylaştırmak için bazen metal, önce ince bir nikel tabakasıyla kaplanır.

Emaylama genellikle yaş yöntemle yapılır: Kalınca bir frit çamuru önce püskürtme ya da daldırma yöntemiyle uygulanır, daha sonra da suyu süzülür. Kuru yöntem, dökme demirin emaylanmasmda kullanılır. İlk tabaka, yaş yöntemle yapılır; ama üst tabakalar, ısıtılmış eşya üstüne cam tozunun yayılmasıyla elde edilir. Düzgün bir tabaka elde etmek için, art arda birkaç yayma ve ısıtma işlemi gereklidir.
Kurutmadan sonra emay, ya odalı ve süreksiz çalışan fırınlarda ya da sürekli çalışan tünel tipi fırıınlarda fırınlanır. Sürekli fırında parçalar, fırın içinde, bir taşıyıcı bant üstünde yavaşça ilerler. Parçaların bant üstünde dolaşması, yaklaşık 20 dakika sürer. Ancak, fırının sıcak bölümünde yalnızca 4 dakika kalırlar. Astar tabakalar, normal olarak 800-850° C'ta fırınlanır. Üst tabakalar ise, biraz daha düşük sıcaklıklarda, daha kısa süre fırınlanır.
Cam, ısıtılınca erir ve yüzey gerilimiyle metale yapışır. Camın metale böylesine iyi bağlanmasını neyin sağladığı, kesin olarak bilinmemekte, yalnız, «pürüzlü» (metal ne kadar düzgün görünürse görünsün, yüzeyi çok sayıda küçük girinti çıkıntılarla kaplıdır) metal yüzeyine tutunmanın ve metal ile cam arasında oluşan kimyasal bağlanmanın etkili olduğu sanılmaktadır.

Kuyumculuk: Kuyumculukta uygulanan emaylama (mineleme) yöntemleri, birçok bakımdan endüstri yöntemlerine benzer; ama genellikle tek tek yapılır. Cam formülleri değişir: Bu alanda kullanılan emaylar, genellikle % 33 silisyum dioksit, % 33 kırmızı kurşun, % 9 boraks, % 12 sodyum karbonat, % 7 potasyum nitrat ve başka kimyasal maddelerden oluşur. Frite renk vermek için, yaklaşık % 15 oranında metal oksitleri katılır. Emayın başlıca 3 türü vardır: Saydam; yarı saydam; opak.
En çok kullanılan metaller, bakır ya da bakır alaşımlarıdır; ama gümüş, altın, platin ve paslanmaz çelik de emaylanabilir. Frit tozu, düzgün bir biçimde metal yüzeyine yayılır. Metal yüzeyine daha önceden sürülen yapıştırıcı (genellikle kitre zamkı) tabakası, frit tozunun yapışmasını sağlar. İkinci bir seçenek, fritin ince bir çamur haline getirilmesidir. Emay sanatında çeşitli biçimler vardır: Bölmeli emaylar; oymalı emaylar; yarısaydam emaylar. Bölmeli emay yapımıhda, metal yüzeyi, lehimle ya da renksiz bir eriticiyle (cam) tutturulan ince metal şeritlerle bölmelere ayrılır. Bu bölmeler daha sonra, karışma korkusu olmaksızın, değişik renkli emaylarla doldurulur.
Bölmeli emay yapma sanatı, Bizanslılar zamanında geliştirilmiştir. O dönemde bölmeler, altın yüzey üstüne yapıştırılan ince, altın şeritlerle yapılırdı. Oymalı emay sanatı ise, Romalılar tarafından bilinmekteydi; ama XII. yüzyıla kadar yaygınlaşmadı (bu yöntemde emay, metale açılan oyuklara yerleştirilir). Yarısaydam emay sanatında, metal yüzeyi, önce alçak kabartmalarla desenlendirilir, ardından saydam emayla kaplanır. Böylece, alttaki desen, emaydan görülür.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Kimya » Metalurji

Kaynak:4
3.cilt / s.739-741