Bütün zaman ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu anki saat: 
Resim Sanatında Geleneksel Temaların Etkisi 
Geleneksel Türk Ebru Sanatında Kullanılan Malzemeler | Resim deposu - resim alıp konu açabilirsiniz 11 - yaşam doğa | Resim deposu - resim alıp konu açabilirsiniz 3 | Resim deposu - resim alıp konu açabilirsiniz 5 | Resim deposu - resim alıp konu açabilirsiniz 2 |
Dr. Burcu Arıcı
Başkent Üniversitesi, Güzel Sanatlar Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Öğretim Görevlisi
burcuarici@yahoo.com
ÖZET
Resim sanatında, geçmişten günümüze uzanan bir süreçte, ülkelerin geleneksel ve kültürel öğelerinden etkilenerek sanat eserleri yaratmış bir çok sanatçı vardır. Kişilerin Amerikan, Alman, Kızılderili veya kuzeyden, doğudan, batıdan olmasının hiçönemi yoktur. Önemli olan insanların aynıümit, aynı acı, aynı sevinç ve aynı korkularının kültür varlıklarının içinde yer almasıdır.
Bu değerlendirmede: Hem Türkiye’den hem de dünyanın 5 kıtasından örneklerle folklorik değerlerin yani geleneksel temaların etkisiyle resim yapmış ressamların tanıtılması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelime: resim, geleneksel, kültür varlıkları, folklorik, Yörük
ABSTRACT
In the art of painting, there are lots of artists who paint by the influence of the traditional and cultural factors of their communities during the centuries. The nationality of people who are American, German or Indian is not important. The important point is, to share the same feelings such as expectations, like hope, sadness and joys of the cultures. In this study it is aimed to introduce the artists who paint pictures by using traditional and cultural affects of both from Turkey, Asia, Europe and Australia.
Key words: painting, traditional, cultural beings, folkloric, nomadic Turks.
“Ressamım,Yurdumun taşından toprağından Sürüp gelir nakışlarım. Taşıma toprağıma toz konduranın, Alnını karışlarım.” Bedri Rahmi Eyüboğlu.
Resim sanatında, geçmişten günümüze uzanan bir süreçte, ülkelerin geleneksel ve kültürel öğelerinden etkilenerek sanat eserleri yaratmış bir çok sanatçı vardır.
Bu değerlendirmede hem ülkemizden hem de dünyanın beş kıtasından örneklerle folklorik değerlerin yani geleneksel temaların etkisiyle resim yapmış ressamların tanıtılması amaçlanmıştır.
Türk resim sanatında Cumhuriyet sonrası Türk resminde folklorik değerlerin varlık gösterdiği bilinmektedir. Köy elişleri, nakışları, dansların motifleri, Anadolu ev mimarisi Cumhuriyet Kuşağı Türk ressamları tarafından üslup edinilmiştir.
Geleneksel süsleme sanatı ve halk sanatının zengin motiflerinden yola çıkarak özgün bir yoruma ulaşmış Turgut Zaim, Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Fikret Otyam’ın eserlerinde: kültürel öğelerin resim sanatına etkisinde Cumhuriyet Sonrası Türk Resminde geleneksel Türk temalarından yola çıkmış ressamlar olarak yerlerini almışlardır.
Yöresel Türk Resminin kurucularından olan Turgut Zaim, Türk minyatür resminin geometrik ve şematik figür anlayışından hareket ederek, Anadolu insanın yaşamlarından belli anları resimlerinde poz vermiş gibi duran insan ve hayvan figürleri ile anlatmıştır.
“Eski Orta Oyunu gibi seyirlik türü konular ilgi duymuştur. Kararlı ve figüratif bir üslubu vardır” (Tarsuğ 1976: 11-12)
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun kaynağını: Anadolu, Anadolu kadını, Yörük kadını, kilim ve yazma motifleri oluşturmuştur. Yarı, soyut, renkçi bir anlayış içerisinde özgün, hareketli fırça vuruşlarıyla geleneksel süsleme sanatı ve halk sanatının zengin motiflerinden yola çıkarak özgün bir yoruma ulaşmış değerli Türk ressamıdır.
Deformasyon belli başlı ilkesidir. Bu deformasyon, salt figüre özgüdür. Çevreyi deforme etmez. Denizleri, gökleri, kahveleri, gecekonduları değişime uğratmaz. Resimlerinde deforme olmuş figürler ve deforme olmamış fon vardır. (Erol 1984: 52-54)
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun öğrencisi Fikret Otyan Anadolu’nun şahmerdanlarını, kilim
desenlerini değişime uğratmadan tuvale yansıtırken Anadolu folklorunun, Yörük yaş**ının, Yörüklerin tepelik, başlık, hotoz ve nakışlı başörtülerini, gerçekçi bir üslupla resimlerine aktarmıştır.
Avustralya, Asya, Afrika, Avrupa ve Amerika örneklerine bakıldığında: geleneksel kültürel öğelerden yola çıkarak resimler yapan sanatçıların köklerini kendilerinden sonra gelecek kuşaklara bir deniz feneri gibi yansıttığı görülmektedir.
Düz ve dokulu boyanmış yüzeyler üzerinde semboller kullanarak oluşturduğu resimlerle Aborgin Halk Sanatı ve Çağdaş Aborgin Sanat arasındaki mesafeyi birleştirdiğini söyleyen, Avustralya’nın en önemli Aborgin ressamı GIGER RILEY resimlerinde aborgin mitlerinden sembolik biçimlerden esinlenmiştir (Giger Riley).
Aborgin halk sanatındaki geleneksel renkler arasında ağırlıklı olan sarı, siyah ve kırmızıyı yine aborgin mitleri olan ejderha başlı yılanda, aborgin yerlisinde yılanda ve papağanda yansıtmıştır.
Aborgin sanatında, süsleme sanatına bakıldığında karşımıza kemik, ahşap, tüy, yün ve boyalar çıkmaktadır. Kaya oymaları, duvar resimleri, seramik, ahşap ve heykel oymacılığı, vücut boyama onların yerel sanatlarını oluşturmaktadır(Caurana, w.:77).
Tüm resimlerinde Hint mitolojisinden etkilenen PAİ LAXMAN yerel giysiler içinde resmettiği “Hintli kadın”ın çevresini Hint stili çizgiler, noktalar ve folklorik motiflerle donatılmıştır (Abrams, Yuki. 118-122)
Yine Hindistan’ın çok renkli, illüstratif bir havası olan yerel, folklorik motiflerinin etkisinin ağırlıklı olduğu günlük yaşamdan anlar yansıtan Sultan Ali’nin resimleri diğer bir örnektir geleneksel temaların resim sanatına etkisine... (Abrams Yuki: 118-120)
İnsan yüzlerinde, yüz hatlarının biçimlendirilişinde Afrika insanının biçimsel özelliklerini vurgulayan Timoh Buraimoh’un; çizgisel, sembolik motiflerin de Afrika geleneklerinden izler yer alır. Renklerindeki canlılık ve parlaklık Afrika günlük yaş**ını yansıtırken; “boncuk ve mozaiklerin kullanılması Afrika mistisizminin diğer etkisidir”(Kasfir, L.S; 207).
Zerihun Yetmgeta çalışmalarında çağdaş bir plastik dil kullanırken, Afrika folklorunun renkleri, motifleri, efsanevi elemanları ve sembollerinden esinlenmiştir ve Afrika geleneksel temalarının etkileri de belirgin şekilde görülmektedir. (Kasfir, LS.:207)
Hollandalı Kobra Grubu üyesi Karel Appel’a göre sokaktaki atıklar, çeşitli kültürlerden gelen insanların yaşamlarından ipuçlarıdır ve bu ipuçları onların kültürlerinden, geleneklerinden yansımalardır. Appel sokaktaki atıkları, çöplerden toplayarak ürettiği resim, asamblaj, kolaj ve üç boyutlu çalışmaları ile insanlığın kültür ve geleneğini evrensel bakış açısı yorumlamıştır.
Son dönemlerde Plains Kızılderelilerinin kalkanlarından, gömleklerinden ve giysilerinden esinlenerek kumaş, boncuk, deri ve “cast” kağıdıyla kolajlamalar yapan Lee White resimlerinde içinden geldiği Plains kızıldereli kültürünü ele almaktadır(Mc Coy 1986: 1-36).
Plains Kızılderelileri Sanatı: Oklu kirpi tüyleri, hayvan derileri, ahşap toprak boyalar, boynuz ve kemikten oluşan el altında bulunan malzemelerden oluşan bir sanattır.
Kuş tüyü eşyalar, tüylerle süslenmiş başlıklar, oyma çıngıraklar, maskeler, tütsüçubukları, boyalı motifler onların sanatını oluşturmaktadır. Sanatları ile yaşamlarının içiçe, ayrılmaz bir bütün olduğu görülmektedir. Lee White, Kızılderili çanak-çömlek, çadır, dokuma, el sanatları, giyimleri, saç modelleri, yaş** şekilleri, gelenek ve inançları gibi tümüyle Kızılderili yaş**ına yönelik unsurları resimler ile konu etmiştir.
Dünyadaki folklorik temalı resim örnekleri geleneksel görüntülerin, geleneksel özelliklerin evrensel bir boyutu olduğunu ortaya koymaktadır. Kişilerin Amerikan, Alman, Kızılderili, Hintli veya kuzeyden, doğudan, batıdan olması hiçönemli değildir. Önemli olan tüm bu örneklerden görüldüğüüzere insanların aynıümit, aynı acı, aynı sevinç ve aynı korkularının mirassal nitelikleriyle kültür varlıklarının içinde yer almış olmasıdır (MC. Coy 1986: 27)
Türk resim sanatında da Anadolu’daki izler; elişleri, nakışlar, motifleri Cumhuriyetten bu yana evrensel bir plastik dille ele alınmıştır. Daha önceki satırlarda o adı geçen Turgut Zaim, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fikret Otyam’ın belgesi yaklaşımlarının yanısıra; Nurullah Berk, Abidin
Elderoğlu, Malik Aksel, Zeki Faik İzer daha soyutlamacı bir yaklaşımla ele almışlardır, bu bahsedilen Anadolu etkilerini.
Yörükler de bu bakış açısıyla; yani çevresel çağdaş plastik kurguyu yansıtarak ele alınmış bir Anadolu yaş** biçimidir.
Yörükler, etnik bir özelliği olmayan, geçimleri tamamen hayvancılığa dayalı, kışı sahilde, yazı yaylada geçiren, at ve develerle, koyun sürüleriyle göç ederek yaşamlarını sürdüren insan topluluğudur (Dulkadir 1993:3). Yörüklerin kullandıkları motifler bir dildir.
Onlar, her obje, her yarış, her ilmekle duygularını ifade ederler.
İnançlarında hala Şamanizm´in etkileri; hayvan tırnaklarıyla, gök boncuğu, hayvan tüyleriyle günümüze kadar gelmiştir.
Bu renkli, coşkulu, masalsı dünya resimlere dönüştüğünde; bu geleneksel tema geleneksel değil evrensel bir plastik yaklaşımla yansımıştır, fırçaya, renklere ve kurguya…
Geleneksel tema olan Yörüklerin; geleneksel yanlarının evrensel bir boyutunun olduğunun bilinmesi plastik çözümlemelerde etkili olmuştur.
Resimlerdeki renkler; hem temanın taşıdığı, hem iç dünyanın renkleridir. Biçimler ve fırça hareketliliği bu yaş** şeklinin ruhta yarattığı coşkunun, soyutlanarak oluşmasından, içsel yapıdaki expressiondan, anlık duygularından, ruhsal gelgitlerden yola çıkılarak kurgulanmıştır.
İnsan dünyanın neresinde olursa olsun, aynıümidi, aynı aşkı, aynı korkuyu, aynı sevinci, aynı acıyı hisseder. Bu duygular insanı ve gelenekleri var eder.
Birçok Asya ve Afrika ülkelerinde birbirleriyle hiçbir kültürel bağı bulunmayan, geleneksel toplumlarda insanların üstlerinde veya evlerinde bulundurdukları korunma, doğurganlık, minnet, nazar, bereket amaçlı objeler ortak sembollere dönüşürler. İşte bu; gelenekselliğin evrensellik boyutudur. İnsan söz konusu olduğunda; insani özelliklerin dili, dini, ırkı yoktur.,
Bu bakış açısıyla Yörükler: çağdaş plastik bir dille ifade edilmiştir.
KAYNAKÇA
DULKADİR, Hilmi. “Toros Sarıkeçililerinde Göçer Hayatı ve Etrografya, Folklor,
Edebiyat: Erciyes Üni. Sos. Bilim Enst.”(Yayınlanmış Doktora Tezi), 1993
ERDAL, Turan. “Günümüz Türk Resminin Oluşum Sürecinde Bedri Rahmi Eyüboğlu”, İstanbul: Can Yayınevi, 1984
KASFİR, Littlefield Sidney. “Contemporary African Art”, Thomas and Hudson
ABRAMS, M., N. YUKİ. “Indian Contemporary Painting”, Tuli-Neville, NewYork: Abrams 1998
CARUANA Wally. “Aboriginal Art”, Newyork. Thomas and Hudson 1993
COY, McRonald. “Painted Words”, R.Lee White and Plains Indian Pictography. Phoenix Arizona: Heard Museum, 1986
TANSUĞ, Sezer. “Beş Gerçekçi Türk Ressam”: İstanbul, Gelişim Yayınları: 1976
Normal
