2. Pop Sanatı Ortaya Çıkaran Toplumsal ve Kültürel Etmenler
Pop Sanatın kökeni, oluştuğu dönemin atmosferi içerisinde ele alınabilir. Bu atmosfer, Cohn Cage'nin Black Mountain Collage'deki dersleri, denemeleri ve konuşmalarında belirginleşir. Cage'ye göre "Öznel deneyleri yansıtan nesnel bir oluşum yoktur. Nesne, sembol değil gerçektir."1 Bu yaklaşın özellikle Picabia, Schwitters, Picasso, Rauschenberg ve Wesselman gibi sanatçıların yapıtlarında beliren değişimi açıklıyordu. Her gün kullanılan nesnelerin güzel sanatlar kapsamı içerisine alınmasının yanında, fotoğraf imgelerinin doğrudan resim yüzeyine yapıştırılması, serigrafi yada litografi yöntemiyle aktarılması sanatçıların çevrelerindeki gerçeği ele alışlarının yöntemi oluyordu.
Pop Sanat, tarihsel bakımdan Yeni Dadacılık ile benzer bir düşünme biçimini içerir. "Yeni- Dada'nın Pop Sanat akımı çerçevesinde, gerçek dadacılığın (ready-mades, infantilisme, anti-art gibi eğilimlerin) 1960'lardan sonra, değişik toplumsal koşullarda, popüler kültür ve estetik kaygılarla yeniden dirilişi olduğu söylenebilir."2 Modern yaşam koşullarında doğada bağlı olduğu yeri yitiren insan, aynı zamanda da geleneksel ve toplumsal yapıya ait uyum duygusunu yitirmiştir.
Pop Sanat akımının ortaya çıkmasında rol oynayan sosyo-kültürel etmenler oldukça karmaşıktır. Bu etmenlerden bir tanesi Amerikan seri üretim yöntemlerinde ortaya çıkan artıştır. Makineleşme ve gittikçe artan seri üretim, toplumsal yaşamdaki ilişkileri de değiştirmiştir. Ortaya çıkışının Amerika'mı yoksa İngiltere'mi olduğu üzerinde oldukça tartışılan Pop Sanat için daha belirleyici olan bir diğer etmen de kitle iletişim ve tüm haberleşme teknolojisindeki patlamalardır.
"Mekanikleştirilmiş yaşamda küçük burjuvanın kısmen onayladığı kısmen de onaylamak zorunda kaldığı bu garip ve fantezi sanata duyulan gereksinim arttıkça, eski caz müziğine eski filmlere, ve kapitalist toplum kapitalist toplum ve pazarlamanın araçları olan geleneksel reklam imgelerine karşı estetik bir duyarlılık, içsel bir beğeni geliştirmiştir....Bu bakımdan <<modası geçmiş şeylerin modas>> Pop sanat akımında en belirleyici bir özelliktir. Bir bakıma birinin geçmişine ilişkin film ve plakların (yeni uzun-çalar'lara lara kaydedilmiş eski müzik- genelde Blues diye anılan 1940'ların caz parçaları) eski ve yeniyi içermesi nedeniyle moda olmasının uzun süre kullanılan ve toplum içerisinde belli çağrışımları olan marka'ların kullanılması yoluyla elde edildiği sanılan münevverlik etkisiyle doğrudan bir bağlantısı vardır."3
Bu anlamda Pop sanatı, toplumsal ve kültürel değişim sürecinde yeni bir yaşama biçimi ve kültürünün simgesi olmuştur. II. Dünya Savaşı sonrasında Amerika Birleşik Devletleri'nde endüstriyel gelişimin sonuçlar ve gittikçe artan ulusal gelir, toplumda doyum tanımayan ve temeli tüketime dayalı bir yaşam biçimini oluşturmaya başlamıştı. Mutluluğu yalnız maddi yaşam koşullarında arayan bu toplumun bireyleri, psikolojik olarak da bireysel özgürlüğün sınırlarını zorluyorlardı. Bütün bu gelişmelerin sonucunda, geleneklere sırt çeviren ve toplumun değer yargılarını önemsemeyen, istediği gibi davranan bireyci insan tipi ortaya çıkıyordu. Bireysellikte birleşen tek tip insan yaratılabilmesi, toplumsal üretim biçiminden kaynaklanıyordu. Bireysel insan yapısının oluşmasındaki bir diğer etmen ise; II. Dünya savaşının oluşturduğu olumsuz koşullar ve bunların yarattığı geleceğe güvensizlik duygusuydu. Bu kuşak insanın, kendi yarattığı teknolojik buluşların tutsağı olduğunu görüyor ve yerleşik değer yargılarına başkaldırıyordu. "Kendilerinin yaratmadığı bu çelişkiler dünyasında, içinde bulundukları bunalımdan kurtulmayı, uyuşturucu madde ve seks yaşamında arayan yeni gençliğin davranışları, gerçekte tümden tüketim ekonomisine dönük yeni toplum biçimine tepkiden başka bir şey değildi."4
Bireyci özgürlüğün sınırlarının zorlanması sanatı devrimci bir dönemece getirmişti. Üretim sürecinin topluma getirdiği ekonomik rahatlık, Amerikan toplumunun kültür olaylarından daha çok yararlanmasını sağlamakla birlikte, sanatın günlük yaşamın bir parçası olmasına yardımcı olmuştur. İnsan doğasına aykırı olsa da, endüstrileşme sonucu oluşan büyük kent yaşamının gereksinimleri, tüketim malı özelliği taşıyan nesnelerin üretimini zorunlu hale getirmiştir. Bunlar kısa ömürlü ve kullanıldıktan sonra atılan nesnelerdi. Bu yönden, sanayileşme sürecini tamamlayan Amerikan toplumunun tüketici özelliği sanatına da yansımakta, kalıcı olmak amacında olmayan ve sürekli değişim taşıyan yapıtlar üretilmektedir.

» Nüve Forum » akademik » Güzel Sanatlar Fakültesi »

3. Pop Sanat Eğilimleri
Pop sanatçıları, reklamcılıkta kullanılan kitle iletişim imgelerini yeniden gündeme getiriyorlardı. İçerisinde yaşadıkları tüketim toplumuna ait mitleri, kendi yapıtlarında kullanıyor bu şekilde yapıtlarına daha geniş bir toplumsal değer katmayı amaçlıyorlardı.
"...pop sanatçısı kamuoyunun iyi bildiği figürleri ve Bat Dünyasında yıllardan beri dizi üretimin simgeleri haline gelmiş motifleri belli bir amaçla kullanmaktadır. Israrla yinelenen özellikleriyle her yerde karşımıza çıkan reklamcılığın, resimli dergilerin, görsel dilini tuval resmine kullanmakla, resimle grafik sanatları arasındaki geleneksel çizgi ortadan kaldırılmıştı. Resim sanatından baskı imgelerinin kullanılması yoluyla elde edilen yüzeysellik etkisi, tual içeriğindeki imgelerle tualin kendisi arasında yeni ilişkileri doğurmuş ve bu açıdan sanatçıları değişik sorunlarla karşı karşıya getirmiştir. Bilindiği gibi Grafik baskı imgelerinin kendilerine özgü bir görünümü vardır; bu imgeler genellikle frontal bir duruşta olmamalarına karşın, frontal, yani önden görülüyormuş gibi bir etki yaratırlar, Bu, frontal görünümlü imgelerin düz bir yüzey etkisi yapacak biçimde tual üzerine aktarılmaları sonucunda, imge ile tual arasındaki ilişkiler son derece önemsiz bir düzeye indirgenmektedir. Buna bağlı olarak tual üzerindeki nesnenin imgesi bir resim olarak değil de nesnenin kendisiymiş gibi algılanır."5
Amerika'da pop sanat, figüratif yönü kadar günlük objeleri ve sıradan konular kullanımıyla da soyut dışavurumculuğa karşı bir eğilim olarak algılanmıştır. Andy Warholun yapıtları bize Walter Benjamin'in mekanik yeniden üretim çağında sanat eserinin aurasını kaybetmesi ile ilgili düşüncelerini tekrar örnekler. Warhol zaten bir imge olanı yeniden üretme üzerine odaklanırken, yapıtları mekanik yeniden üretim sürecinin anlatımına dönüşmektedir. İpek baskılarında orijinali olmaksızın kopyalar kullanımıyla bir anlamda, sanat eserinin orijinalliği düşüncesini tersine çevrilmiştir. Warhol'un çalışmalarında orijinalin yerini, gazetelerden kesilen fotoğraflar almış, her şey
gerçek objeden uzaklaşmıştır.
"Warholun ipek baskıları ve filmlerinde kendisi yeniden üretilen mekanik yeniden üretim sürecinin ürünleri, öz ve görünüşün, gösteren ve gösterilenin, varlık ve anlamın ikiliğini ortadan kaldırır. Marilyn Monroe böylece yalnızca bir imge olarak anlamsız bir tekrarla belirsizleştirilen bir parodi olarak üretilir."6
Günümüzde nesne kültürünü oluşturan M. Duchamp'ın "Ready-Made"leri sanatçının geleneksel anlamdaki tuali terketme girişimi olarak değerlendirilebilir. Duchamp "ready-made"lerle, her tür yaratıcı deneyimi yadsımak amacıyla nesneler arasında bir seçim yapmıştı. Joseph Cornell, garip ve çekici kolajlaryla, Stuart Davis ise yayın organlarndan aldığı harf ve biçimleri eklediği resimleriyle bu yolu açmışlardır. Jim Dine ve Cleas Oldenburg'un çalışmalar Soyut Dışavurumcu sanatçılarn yapıtlaryla benzerlikler içerir. Dine'a göre "Nesne, sanat yaratmasında tıpkı boyanın kullanıldığı gibi kullanılır ve hayat sanata dönüşür."7 Wesselmann'ın hamburger, kahve, domates gibi nesnelerle boyadığı ölü doğalar, Andy Warhol'un Monroe, Presley gibi ünlüleri konu aldığı resimleri, Johns'un Amerikan bayraklar ve nişan tahtalarndan oluşan resimleri ve Rauschenberg'in gazete ve dergi fotoğraflarını kullandığı resimleri, Amerikan yaşam biçiminin anlatımı durumundadır.

» Nüve Forum » akademik » Güzel Sanatlar Fakültesi »

4. Sonuç
Sanatta bir yenilik olarak kabul edilen Pop Sanatı, izleyici tarafından kullandığı nesnelerin kendi kültürünün bir parçası olarak değerlendirilmesiyle büyük ölçüde kabul görmüştür. Bir anlamda sanatçı ile çevresindeki toplumun uzlaşmasıdır. Başlangıçta tüketim toplumunun ürünlerini, sanatsal bir içerikle yeniden sunan pop sanatı, bir süre sonra eleştirdiği toplumun bir parçası olmaktan kurtulamamıştır. Bununla birlikte pop sanat bakış açısındaki yenilik kadar konu zenginliği, teknik ve uygulamalardaki yenilikleriyle yirminci yüzyıl sanatsal eğilimlerinde birçok gelişme için öncü bir tavır üstlenmiştir.

» Nüve Forum » akademik » Güzel Sanatlar Fakültesi »

Yrd. Doç. Dr. Dilek TÜRKMENOĞLU
Erciyes Üniversitesi Güzel sanatlar Fakültesi Resim Bölümü-Kayseri

kaynakpdf