VİTAMİNLERİN KÖKENİ VE ETKİ
BİÇİMİ

Vitamin terimi ilk olarak, beriberiye neden olan eksikliği 1911'de bulan Funck tarafından kullanıldı ve bu tarihten başlayarak vitamin terimi yaygınlaştı. Tarihe bakıldığında, çok uzun süredir bazı maddelerin eksikliğinden kaynaklanan hastalıkların bilinmekte olduğu görülür: Venette 1671'de iskorbüt hastalığı ile denizcilerin dengesiz beslenmeleri arasındaki ilişkiyi bulmuştu.

Vitaminlerin bireşimi tümüyle beden tarafından yapılamaz, ama aralarından bazıları öncü maddelerden (provitamin) yapılabilmektedir. "Besinlerle alman, çok küçük dozlarda etki gösteren ve eksiklikleri patolojik bozukluklara yol açan maddeler" biçimindeki eski vitamin tanımlamasına, günümüzde şöyle bir ekleme yapılabilir: "Vitamin dışardan alınan organik bir moleküldür, etkin bölümlerinde bir enzim ya da bir hormonun yapısında zorunlu olan bir ya da birden çok kök bulunur." Demek ki, bir vitamin temelde bir koenzimdir. Bilinen vitaminlerin sayısı sürekli artmaktadır ve vitamin listesi henüz kapanmamıştır. Genellikle vitaminlerin etkisi iki yönde toplanır. Bunlardan birincisi tıbbidir ve vitaminin eksikliği halinde ortaya çıkan tabloyla ilgilidir: Bir vitaminin yokluğu ya da alımının Kısıtlanması bir metabolizma zincirinin bazı tepkimelerinin kısıtlanmasına ya da baskılanmasına, bu da eksikliğe özgü zehirli artıkların ve patolojik bozuklukların ortaya çıkmasına neden olur. İkinci etkiyse fizyolojiktir: Çok sayıdaki vitaminin fizyolojik etkileri vardır, bu etkiler enzim etkileriyle ilişkili olabilir ya da olmayabilir: sözgelimi, C vitamini kılcaldamar geçirgenliği olaylarında, f olik asitse kan yapımında önemli bir rol oynar. Ayrıca bazı vitaminler, koşut etki gösterdikleri bazı hormonların etkilerini artırırlar; bu durum, sözgelimi A vitamini ve tiroyit hormonu için söz konusudur. Vitaminler beden dışından alman ve özel maddelere (apoenzimler) bağlandıklarında etkin hale geçen koenzimlere benzer bir rol oynarlar. Bu özel maddelerden her vitamin için, az ya da çok sayıda belirlenmiştir, her bir "vitamin + özel madde çifti" özel bir metabolizma tepkimesine katılır.

Biyokimya uzmanları, vitarninlerin bu işlevsel görevlerinin çözümlenmesini geliştirerek bunları fiziksel-kimyasal yönden iki gruba ayırmışlardır: -B2< B3, gibi görevleri elektron taşımak olan vitaminler; -Biı Bq, B9 gibi görevleri kimyasal kökleri taşımak olan vitaminler. Görülüyor ki, bir vitaminin temel görevi, bir molekülü, vb'ni bir başkasına, enzim olaylarına benzer bir sürece göre taşımaktır.

A VİTAMİNİ

A vitamini de B vitamini gibi, Osbor-ne ve Mendel ve gene Mac Gollüm ve Davis tarafından bulunmuştur. Yalnızca, hayvansal ürünlerde serbest ya da esterlenmiş alfcof gı'61 çek çat örgünde bulunur: A1 vitamininin(akseroftol ya da retinol) kaba formülü C 20 HaoO'dur ve deniz balıklarının karaciğerinden elde edilir; kaba formülü C 20 H28 O olan A2 vitamini (dehidroretinol) ise tatlısu balıklarının karaciğerinden elde edilir. Bitkiler, A vitaminin ön maddeleri olan A provi-taminlerini, klorofille birleşmiş halde, özellikle de P - karoten (C 40 H se) biçiminde kapsarlar. Öbür karotenier k ve q karotenleridir, p - karoten alındığı zaman hidrolize uğrar ve bir alkol molekülünün açığa çıkmasından sonra vitamin etkin hale geçer; bu tepkime, sindirim boyunca barsak mukozasında emüim sırasmda karotenaz enziminin etkisiyle gerçekleşir. Bu değişim için tiroyit hormonu zorunludur ve emilim ancak yağların ve safranın var olduğu durumda yapılabilir. A vitamini özellikle karaciğerde, daha sonra böbreküstü bezleri, erbezleri, yumurtalıklar ve böbreklerde depolanır. A vitaminin kan serum düzeyi, litrede 100 ile 120 U.İ. kadardır. Bir uluslararası birim (U.İ.) İmg p-karotenin %o 0,6'sı ya da 1 mg akseroftolün %oO,3'ü kadardır. 1 gr A vitamini 3,333 milyon U.İ'ye denktir. A vitamini kaynakları deniz balıklarının karaciğer ve eti, sütlü ürünler, yumurtadır. Lahana, ıspanak, havuç, domates, kayısı, dut gibi bitkisel ürünler p -karoten içerirler. A vitamini büyümede ve epitelyum dokusunun bütününde etküi olur, dolayısıyla enfeksiyona karşı, koruyucu rol oynar. Sinir-kas eşzamanlı çalışmasında etkilidir ve tiroyit hormonuna karşıt bir etki gösterir. A vitamini eksikliğinde gençlerde büyüme duraklar ve zayıflama görülür, her yaşta bütün epitelyumlarda bozulma, buna bağlı olarak enfeksiyonlara, özellikle de gözün saydam tabakasının enfeksiyonuna (gözün saydam tabakasının saydamsızlaşması [kseroftalmi]) karşı eğilim gözlenir. A vitamini, gözün ağtabaka firfirisi rodopsininin kimyasal yapışma katılır. A vitamini eksikliğinden korunma ve eksikliğin tedavisi A vitamini bakımından zengin besinlerin (havuç, doma tes, muz, üzüm, portakal, çok sayıdaki meyvenin kabuğu, yumurta sarısı, yağ, morina karaciğeri, süt) yenmesi ya da ağızdan doğrudan A vitamini alınmasıyla sağlanır.

B VİTAMİNLERİ

Bu grupta, kimyasal özellikleri, besinlerdeki dağılımları, eksikliklerinde ortaya çıkan bozunlar ve hücre beslenmesindeki rolleriyle birbirlerine benzeyen çok sayıda vitamin bir araya toplanmıştır, B vitamini, A vitamininin tersine suda çözünebilir, 1927'den başlayarak B vitamini adı altında toplanan vitaminlerin çokluğu Randouin, Lecoq ve Simonnet tarafından fark edilmişti. O tarihten sonra yaklaşık bir düzine B vitamini saptanmış ve ayrı ayrı adlandırılmıştır.

Bı VİTAMİNİ. Bir pirimidik çekirdek ve bir tiazol (tiamin) çekirdeğinden oluşan Bı vitamini (günümüzde yapay olarak üretilmektedir) hücre solunumu için gereklidir. Tiamin pirofosfat, pirüvik asidin dekarboksilasyo-nuna giren karboksilazm koenzimidir. Böylelikle Bı vitamini şeker ara metabolizmasında katalizör rolü oynar. Şekerlerdeki enerji, ancak Bı vitamini sayesinde kullanılabilir. Bı vitamini iştah açıcı ve ağrı giderici özelliklere sahiptir. Bı vitamini gereksinimi, alınan günlük şekerli madde miktarıyla orantılı olarak günde yaklaşık l,5mg'dır. Tam bir Bı vitamini eksikliği, Uzakdoğu'da görülen beriberi hastalığına yol açar; beriberinin başlangıç döneminde güçsüzlük, ödemler ve sindirim bozuklukları görülür; daha sonra alt üyelerde gevşek felç başlar, sinir iltihapları ve ilerleyici bir kalp yetmezliği ortaya çıkar. Gizli Bı vitamini yetersizliği, Avrupa' da görülür. Alkol alımıyla kolaylaşır, kas ağrıları, güçsüzlük ve sinir iltihabıyla seyreder. Gizli vitamin eksikliği ruhsal yorgunluk ve kas ağrılarına neden olur.

B 2 VİTAMİNİ. 1933'te kesilmiş sütün suyunda Kuhn tarafından bulunan B2 vitamininin, laktoflavine (ya da riboflavin) benzediği görterilmiştir. Bu, 1934'te Kuhn tarafından yapay olarak elde edilen izoaloksazin türevidir. Laktoflavin, bütün hücrelerin normal oluşturucusudur. Yükseltgeyici indirgeyicilerin ayarlayıcısı olarak doku solunumuna katılan Warburg sarı fermentine bağlı olan koenzimdir. Bı vitamini gibi şeker metabolizması üstün etkilidir. İnsanın günlük B2 vitamini gereksinimi 1,5-2 mg arasındadır.

İnsanda B2 vitamini eksikliği seyrek görülür. Kıtlıklarda ya da çok dengesiz beslenmelerde (çok yağlı] veya gebelik, emzirme, ' büyüme gibi, gereksinimlerin arttığı durumlarda ortaya çıkar. Eksiklik göz, sindirim sistemi, deri ve mukozalara ait belirtilerle kendini gösterir.

B3 VİTAMİNİ. Aynı zamanda Lecoq vitamini ya da PP vitamini olarak da adlandırılır. Pirinç kepeğinden elde edilen B3 vitamininin kimyasal yapısı, nikotinik asit amididir (nikotina-mit). Büyümede ve hücre solunumunda etkilidir. Nikotinamit, hidrojen iyonu taşıyıcısı olan kodehid-raz I ve H'nin yapısına girer. PP vitamini yükseltgenme-indirgenme olaylarında önemli bir rol oynar. Bedende bol miktarda B3 vitamini vardır ve organizma bu vitamini sürekli olarak kullanır. İnsanda kg başına 30 mg PP vitamini ölçülmüştür; karaciğer PP vitamini deposudur. Günlük gereksinim kg başına 0,1 ile 0,3 mg arasında değişir.

B3 Vitamini eksikliği, pellagraya yol açar; pellagra güneşe açık olan deri bölgelerinde (yüz, boyun, eller, vb.) kızarıklık ve bozukluklarla seyreder. Daha sonra, sindirim sisteminin ve merkezi sinir sisteminin ciddi rahatsızlıkları ortaya çıkar. Deri ve mukoza rahatsızlıkları, sindirim sistemi rahatsızlıkları çoğunlukla PP vitamini verilmesiyle tedavi edilir.

B4 VİTAMİNİ. Öbür adı adenin olan B4 vitamini nükleik asitlerin yapısına katılır. Zehirlenmelerde, uzun süren ışm tedavilerinde, kimyasal tedavilerde B4 vitamini verilmelidir-.

B5 VİTAMİNİ. Lecoq vitamini, FF vitamini, B w ya da Biyos Ha olarak da adlandırılan B5 vitamini, pantotenik asittir. Williams, B5 vitamininin formülünü (C 9 H17 O 5 N) kurmuş ve 1939'da üretimini sağlamıştır. Kimyasal olarak B5 vitamini, bir amit bağıyla bir aminoaside bağlanmış olan bütirik asit türevidir. Doğal durumunda serbest halde bulunur. Suda çözü-nebiliı, benzen ve kloroformda çözünemez; ısıya, bazlara ve asitlere karşı duyarlıdır. Hazır ilaçlar, genellikle ısıya dayanıklı ve suda çözünebilir kalsiyum pantotenat içerirler. Pantotenik asit, asetilleme metabolizması tepkimeleri için gerekli olan ko-enzim A'nın yapısına girer. Normal dokuların oluşması ve çalışması için B5 vitamini kesinlikle gerekli bir maddedir. Enfeksiyonlara karşı direnci artırır, büyümeyi ve saçların renk kazanmasını sağlar. İnsanın günlük gereksinimi 70 mg dolaylarındadır. B5 vitamini maya mantarlarında, karaciğerde, kuru fasulyede, mantarlarda, yerfıstığmda, her türlü hayvansal ve bitkisel dokularda bulunur; bu nedenle B5 vitamini eksikliği seyrek görülür. B5 vitamüıinin deneysel eksikliği, insanda sinirsel bozukluklara, hareket ve sindirim bozukluklarına, kalp-damar dengesizliklerine, deri ve mukoza enfeksiyonlarına karşı eğilim artışına, yorgunluğa yol açar. Saç dökülmesi halinde ve bazı antibiyotiklerin zararlı etkilerine karşı yüksek dozda pantotenik asit verilir. Gene, yaraların ve yanıkların iyileşmesini hızlandırır.

B6 VİTAMİNİ. Daha önceleri adermin olarak adlandırılan Bq vitamini bira "ayasında, pirinçte, karaciğerde, soyada, buğdayda, mısırda, sütte şu üç hiçimde gözlenir: Formülü C8H11, 03N olan piridoksin ve piridoksinin türevleri olan piridoksamin ve piridoksal. Piridoksin en çok ağız yoluyla alındığı iarr.an etkili olur. İnsanda kalın-barsakta üretilir. Aminoasit ve yağ metabolizmalarının pek çok evresinde koenzim gibi etki gösterir: Kas yorgunluğunu azaltır. Bedendeki eksikliğinde yağların proteinlere dö-
ısiirr.ü olanaksızdır. Günlük gereksinimi B, 50 ve 1,20 mg arasında değişir. B6 vitamini eksikliği, sıçanlarda ivegen deri hastalıklarına (akrodini) ve büyümenin durmasına neden olur. İnsanda vitamin verilmesiyle iyileşen çeşitli bozukluklarda vitamin eksikliğinin payı tam belirlenememiştir.

B7 VİTAMİNİ YA DA BİYOS I. Lecoq I vitamini ya da mezo-inozitol olarak aa adlandırılır. Kaba formülü C8H12O6 olan sikloheksaneksoldür. İki türevi vardır: Lipozitol ve fitin. Bitkilerde, maya mantarlarında, karaci-rerde. beyinde, buğday ununda, yulafta, sütte bol miktarda bulunan,
ağları azaltıcı, doku sertleşmesini azaltıcı ve büyümeyi hızlandırıcı bir naddedir. Günlük gereksinim 2 500 kalori için yaklaşık 1 mg kadardır. B7 vitamini, bazı karaciğer metabolizması bozukluklarında ve bağ dokusunun bazı iltihaplarında verilir.

B8 VİTAMİNİ YA DA BİYOS llb. Biyotin, H vitamini ya da koenzim dolarak da adlandırılır. 1943'te Harris tarafından üretilmiştir: Bir tiofan çekirdeği içeren bisiklik üre tüveridir. Kaba formülü C,0 H16 O3N2S'dir. Isıya dirençlidir, eter ve kloroformda çözünebilir. Doğada a ve p biçimlerinde bulunur. Maya mantarında, yerfıstığmda, çikolatada, kuru bezelyede, mantarlarda ve az miktarda bütün hayvansal ve bitkisel dokularda bulunur. By vitamini sıcak kanlı hayvanların ve bakterilerin büyümesi için zorunludur. İnsan barsa-ğmda bol miktarda oluşur. B8 vitamini karboksillendirme süreçlerinde önemli bir rol oynar. Eksikliği seyrek görülür ve yağ bezlerinde aşırı salgılanma ve bazen de sinirsel bozukluklara yol açar. Bs vitamini, bazı deri hastalıklarında, özellikle de sivilcelere karşı kullanılır.

B9 YA DA Bc VİTAMİNİ. M vitamini, U faktörü ya da folik asit olarak da adlandırılır-, glütamik asit ile paraaminobenzoik asit ve pteridin karışımıdır. Bc vitamini adı en az üç değişik bileşiği kapsar. Kaba formülleri Cm H,9 06Nr'dir (pteroyilmonoglüta-mik asit). 1945'te Angier tarafından üretilmiş olan B9 vitamininin başlıca kaynakları karaciğer, böbrek, kas, beyin, havuç, patatestir. Günlük gereksinim 0,1 ile 0,2 mg arasında değişir.

Deneysel eksikliğinde kansızlık (anemi) ve akyuvar azlığı (lökopeni) görülür. B9 vitamini tedavide, baz; kansızlıklarda ve ameliyat sonrası güçsüzlüklerde kullanılır.

B12 VİTAMİNİ. 1948'de İngiliz ve A.B.D'li araştırmacılar tarafından aynı tarihlerde karaciğerde bulunan B12 vitamini streptomisinin üretimi sırasında alt ürün olarak elde edildi. İnsan bedeni B12 vitaminini yapamaz. B12 vitamini temelde büyüme, kan yapımı ve yağ metabolizması üstünde etki gösterir. Besinlerle (et, balık, süt, yumurta) alman B12 vitamini, mide tarafından salgılanan ısıya dayanıksız Castle iç etmeni sayesinde emili-me uğrar. Addison-Biermer hastalığında bu iç etmen ek******: Besinlerle alman B12 vitamininin hemen tümü emilime uğrar, bu ise büyük al-yuvarlı kansızlığa (megaloblastik anemi) yol açar: Büyük alyuvarlı kansızlıkta B12 vitamini verilmesi tedavinin temelini oluşturur: Ayrıca kansızlıklarda, sinir sistemi hastalıklarında, sirozlarda da B12 vitamini kullanılır.

B15 VİTAMİNİ. Pangamik asittir ve bedendeki yağları artırıcı etki gösterir.

T VİTAMİNİ.

B vitaminleri grubuna benzer bir vitamindir. 1946'da Goetseh tarafından betimlenmiştir, ama kimyasal yapısı iyi bilinmemektedir. T vitamini, bazı maya mantarlarından ve böceklerden elde edilmiştir. Büyümeyi uyarıcı etkisi vardır.

C VİTAMİNİ.

C vitamini 1927'de Szent-Györgyi tarafından kırmızıbiber ve böbreküstü bezinin kabuk bölümünden elde edilmiştir. Güçlü indirgeyici bir şekerdir, kaba formülü C6 Ha Oe'dır: Geliştirümiş formülü 1933'te Havrorth tarafından elde edilmiş ve Reichstein tarafından da üretilmiştir. Günümüzde sorbitolden elde edilmektedir. C vitamini eskiden heksüronik asit olarak adlandırılan L-askorbik asittir (C9 H8 06). Billurlu beyaz toz halindedir. 194°C'ta erir, suda çözünebilir, organik çözücülerde çözünemez, sağa döndürücüdür ( a = 48°), morötesi ışınlarda 2 600-2 450 A arasında en çok emilimi gösterir. C vitamininin indirgenmiş biçimi olan askorbik asit, özellikle alkali ortamda çok kolay yükseltgenir; yük-seltgenirken de iki hidrojen iyonu yitirir; yükseltgenmiş biçimi olan C6H606 formülüyle gösterilen dehid-roaskorbik asidi verir; dehidroaskor-bik asit de indirgenmiş haline dönmek üzere indirgenebilir. C vitamini bütün hücresel etkinliğe çatılan yükseltgenme-indirgenme davlarına girer. C vitamini bütün hücrelerde bulunur, hücreler ne kadar etkinse içerdikleri C vitamini miktarı da o oranda artar; sözgelimi yüksek oranda salgı yapan içsalgı bezleri (böbreküstü bezleri, yumurtalıklarda sarı cisim, erbezleri, hipofizin ön lobu hücreleri) sayılabilir. Bir dokuya askorbik asit eklendiği zaman oksijen tüketiminin arttığı görülür. C vitamini, kemik dokusunun gelişimi ve dengesinin korunması için zorunlu bir maddedir, çünkü kemiğin kola-gen yapıdaki protein oluşumuna katılmaktadır. İskorbüt hastalığı olanlarda kemiklerin dayanıksızlığı böylece açıklanabilir. C vitamini aynı zamanda bedenin mikroplu enfeksiyonlara karşı dayanıklılığını artırır. Asidin yükseltgenmesi tam tersinir olmadığı için bir bölümü hücresel yükseltgenme-indirgenme olaylarında yıkıma uğrar; bu olaylar sürekli olduğundan beden sabit ve oldukça yüksek miktarda C vitamini almak zorundadır. C vitamini, günlük besinler arasında oldukça önemli yer tutmalıdır. Günlük C vitamini gereksinimi erişkinlerde yaklaşık 75 mg, küçük çocuklarda 35 mg, büyüme dönemindeyse 100 mg'dır. Yeşil sebzeler (lahana), meyvelerin çoğu (portakal, limon, üzüm), biber, süt, etsuyu C vitamini bakımından en zengin besinlerdir. Ağır C vitamini eksikliği, iskorbüte yol açar. Enfeksiyon hastalıkları ve düşkünlük durumları, büyüme, gebelik, emzirme, yaşlılık gibi durumlarda az ya da çok belirgin eksikliğe neden olmaktadır. Uzun süre dengesiz beslenmiş kişilerde (meyve ve yeşil sebzelerden uzak kalma) gizli C vitamini eksikliği görülür. C vitamini eksikliği güçsüzlük, sindirim bozuklukları, vb. ile ortaya çıkar. C vitamini, taze meyve ve sebze biçiminde ya da ilaçlar (günde 100-500 mg dolaylarında) halinde verilir. Köpek, kedi, güvercin gibi bazı hayvanlar, kendi C vitaminlerini kendileri yaparlar; dolayısıyla da bu hayvanlarda iskorbüt görülmez.

D VİTAMİNİ

Steroller, morötesi ışınlarla ışınlandığı zaman D vitamini olarak adlandırılan ve raşitizm tedavisinde kullanılan madde elde edilir. Kolesterolün türevi olan Di vitamini, az etkilidir ve yararsızdır; Ergosterolün türevi olan D2 vitamini ya da ergokal-siferolkepekte.ıı elde edilir ve kimyasal olarak 1889'da Tanret tarafından tanımlanmıştır. Formülü C28H43 OH olan ergokalsiferol, ergosterolün ışınlanması sırasında elde edilen tek madde değildir; lümisterol ve protakisterol gibi pek çok etkisiz ara madde de çıkar. 7-dehidrokolesterolün ışınlanması sonucu D3 vitamini açığa çıkar; tonbalığının (ya da orkinos) karaciğer yağındaki doğal vitaminle ya da kolekalsiferolle aynı özelliklere sahiptir. Dehidroergosterolün ışınlanmasıyla D4 vitamini, dehidro-sitosterolün ışınlanmasıyla da D5 vitamini elde edilebilir. Ergokalsiferol, dijitonin ile çökelti oluşturur; renksiz, 115°C'ta eriyen billurlar halindedir, suda çözünemez, organik çözücülerde çözünebilir,sağa döndürücüdür ( « = 81,4°). Kısa dalga morötesi ışınlar, D vitamininin yıkımına yol açarlar. D vitamini, incebarsağm son bölümünde hücre geçirgenliğini artırarak kalsiyum emüirnini çoğaltır. Kemiklerdeyse protein örgüsünün yapımında D vitamini zorunludur. Son olarak, D vitamini böbrek borucuklarmda kalsiyum ve fosfor elementlerinin geri emiliminin denetiminde rol oynar. D vitamini eksikliği, çocuklarda çok önemli bir bozukluk olan raşitizme yol açar; erişkinlerdeyse kemik yumuşaması (osteomalasi) ve tetani ya da spazmofiliye neden olur. Dolayısıyla bu tür hastalıkların tedavisinde D vitamini vermek gerekir, ayrıca kemiklerde yaygm kireç yitimi (osteoporoz) ve kırıklarda, kaynak noktasının gelişimini kolaylaştıracağı için D vitamini verilir.

Raşitizmde yüksek dozda D vitamini uygulanır. Bedenin günlük D vitamini gereksinimi, 3 gr dolaylarındadır; çocuklarda, özellikle kış aylarında D vitamini gereksinimi artar. Yüksek dozlarda D vitamini alımıysa anoreksi, kansızlık ve böbrek bozukluklarına neden olur.

E VİTAMİNİ

1922'den beri bilenen E vitamini, 1936'da Evans tarafından tahıl tanelerinden elde edildi. Dört tokoferol arasında en etkilisi «-tokoferoldür; kaba formülü Cag H5„ 02 'dir ve 1938'de Karrer tarafından yapay olarak elde edilmiştir. E vitaminleri, suda çözünemezler, organik çözücülerde çözünebilirler. Yükselt-genmeye, ısıya, alkalilere ve asitlere karşı çok dayanıklıdırlar. E vitamini, tahılların tohumlarında, çeşitli yağlarda, kasta, karaciğerde, balıklarda, yumurtada, sütte, tereyağında, domuz yağında bulunur. Barsakta emilen bu vitamin karaciğer ve kasta depolanır. Çaba harcandığı zaman, kasta yıkıma uğrar. Günlük E vitamini gereksinimi erişkinde 10-25 mg arasında değişir, süt çocuğundaysa 5 mg dolaylarındadır. E vitamini eksikliği, özellikle üreme işlevine yansır. Erkek farede sperma oluşumunu durdurur, erbezlerinde körelmeye ve kısırlığa yol açar; dişi faredeyse dölyatağmda yağ metabolizması bozukluğu sonucu dölüt ölümüne neden olur.

Arılarda E vitamini kraliçe arının cinsiyetinin belirlenmesinde rol oynar. Henüz erinliğe ulaşmamış memelilerde, E vitamini eksikliği kas ve sinir bozukluklarıyla ortaya çıkar. İnsanda, E vitamini eksikliğinin belirtileri tam. olarak ortaya konamamıştır. Karaciğer-sefra yolu rahatsızlıkları halinde bu vitaminin metabolizması bozulur. Düşük tehlikesinde, âdet gör neme, yaş dönümü (menopoz) bozukluklarında, kısırlıkta, sperma oluşumu bozukluklarında,kas hastalıklarında, karaciğer iltihaplarında, bazı dolaşım aygıtı bozukluklarında ve bağdokusu hastalıklarında E vitamini verilir.

F VİTAMİNİ

Bu terim altında bir grup doymamış temel yağ asitleri toplanmıştır; başlıcaları linoleik asit (C18 H32 O2 ve ara-şidonik asittir (C20 H32 O2). Yapay olarak üretimi sağlanan linoleik asit, F vitaminlerinin en önemlisidir; besinlerle alman antidermatik bir vitamindir. Bütün hayvansal ve bitkisel yağlarda F vitamini bulunur. Süt çocuğunun egzamasında, ülserlerde ve yanıklarda F vitamini kullanılır.

İ VİTAMİNİ
Kuvvetli bir baz olan kolindir; formülü C5H15 G2N olan I vitamini yumurtada, ette, sebzelerde, tahıllarda ve sütlü besinlerde bulunur. Günlük gereksinim 250 ile 600 mg arasında değişir. Normalde besinlerle günde 500 ile 1 000 mg İ vitamini alınır; insan bedeni bu vitaminin üretimini yapar. Karaciğeri koruduğu için, bazı karaciğer hastalıklarında verilir. 1929'da Dam tarafından yonca yapraklarında bulunmuş olan İ vitamini, Karrer, Almquist ve Doisy tarafından yalıtılmış ve yapay olarak elde edilmiştir.