Abaküs

ABAKÜS, toplama, çıkarma gibi basit arit­metik işlemlerini yapmak için rakamlar yerine boncuk ya da yuvarlak pulların kullanıldığı basit bir hesap aracıdır. Bugün sayı sayarken ya da hesap yaparken kullandığımız rakamları Hintliler bulmuş, günümüzden 1.000 yılı aş­kın bir süre önce de bu rakamlar Araplar ara­cılığıyla Avrupalılar'a tanıtılmıştır (bak. ARİT­METİK; SAYI).
Arap rakamları olarak bilinen bu simgesel işaretler bulunmadan ve yazılı hesaba geçil­meden önce, birçok ülkede hesap yapmak için abaküs denen bir sayma tahtası ya da çerçevesi kullanılırdı. Abaküs sözcüğü Eski Yunanca kökenlidir. İsa'dan önceki yüzyıllar­da Eski Yunanlılar ve Romalılar, tahta bir levhanın ya da düz bir toprak parçasının üzerine dizdikleri çakıl taşlarını ya da metal pullan oynatarak hesap yaparlardı. Sonraları, sayma pullarının ya da boncukların bir uçtan öbür uca gerilmiş tellere ya da dikey olarak yerleştirilmiş tahta çubuklara dizilmesiyle abaküs bir çerçeve biçimini aldı.
Çerçeve biçimindeki ilk abaküslerde, bir çubuktaki on boncuk hemen solundaki çubu­ğun tek bir boncuğuna eşitti. Böylece herhan­gi bir sayı ayrı çubuklara dizilmiş boncuklarla gösterilir, toplama ve çıkarma işlemleri ise, şekilde görüldüğü gibi boncukları bir çubuk­tan öbürüne aktararak yapılırdı.
Eski Yunanlılar ve Romalılar'dan başka Eski Mısırlılar, Hintliler ve Çinliler de abaküs kullandılar. Sıfır (0) rakamının ilk kez ayrı bir işaretle gösterildiği Arap rakamlarının tanın­masından sonra Avrupa'da abaküs kullanılmaz oldu. Ama Çin, Japonya, Ortadoğu ve SSCB'deki halklar, özellikle ticaret yaşamın­da daha uzun süre bu araçtan yararlandılar.

kaynak
1.cilt / s.9
Nüve Forum