Tek fazlı alternatif akım sayaçları:

Yalın bir alternatif akım watt-saat sayacı, yatay bir alüminyum disk ile bunun altına ve üstüne yerleştirilmiş elektromagnetik bobinden oluşur. Hareketi sağlayan döndürme momenti, indüklenen diskteki FOUCAULT AKIMLARI'nın, bobinlerden çıkan akıyla etkileşmesi sonucu ortaya çıkar. Bobinler, akının zaman ve yer bakımından birbirine göre sürekli yer değiştireceği biçimde düzenlenmiştir. Dönen diskin hızı, sayaçtan geçen akım niceliğiyle orantılıdır. Bu dönme hareketi, bir dişli yoluyla kadrana iletilir.

Tek fazlı yalın bir alternatif akım sayacında, üstteki bobinin yarattığı akı, uygulanan potansiyel farkıyla, alttakininki ise, yüklenen akım niceliğiyle oran tılıdır. Diske etkiyen döndürme momenti, gerilimin, akımın ve güç faktörünün çarpımına eşittir. Güç faktörü, akım değişikliklerinin, gerilim değişikliklerinden geri kalma ya da önde gitme niceliğini gösterir. Bu fark bütünüyle, çekilen akımın özelliğine bağlıdır ve Oc ile 90° arasında değişebilir. İndüktif yüklerin güç faktöründe gerilim değişikliği, akım değişikliğinin gerisinde kalır; kapasitif yüklerde ise önünden gider.

Diske etkiyen döndürme momentini, uygun dönme hızı sağlayabilecek duruma getirmek için, bir magnetik fren kullanılır. Bu mıknatısın oluşturduğu foucault akımları, hızı ayarlar; çünkü Lenz yasasına göre, oluşan akı, dönme yönüne karşıt yöndedir. Fren mıknatısının konumu değiştirilerek, diskin tam yük altındaki dönme hızı ayarlanabilir. Ayrıca sayaçlarda, çeşitli araçlar kullanılarak, ölçme duyarlığı % 2 oranında tutulabilir

Çokfazlı kWh sayaçları:

Endüstride ya 3 fazlı 3'lü bağlantı ya da 3 fazlı 4'lü bağlantı kullanılır. Böyle bir donanımdan geçen akı, çokfazh kWh (kilowatt-saat)sayaçlarıyla ölçülür.
Çokfazlı sayaçlarda iki tahrik öğesi (3'lü bağlantı) ya da üç tahrik öğesi (4'lü bağlantı), ortak bir eksene tutturulmuş farklı diskleri döndürür.
Bazı düzenlemelerdeyse, tahrik öğelerinin tümü aynı disk üstüne takılabilir.

kVAh sayaçları:

Kilovoltamper-saat (kVAh) sayaçları, yükten, yani güç faktöründen bağımsız çalışır. Kullanılan bu yöntemde, iki tane çokfazlı sayaçtan yararlanılır.

Sayaçlardan biri çapraz bağlanır ve devredeki yükün etkin olmayan, yani güçsüz bileşenini ölçer. İki sayaç, mekanik olarak bir DİFERANSİYEL sistemiyle birbirine bağlanır ve böylece gerçek kVAh ölçülebilir. Başka bir yöntemdeyse, alternatif gerilim ve akım nicelikleri, eşdeğer doğru gerilim ve akımlara çevrilir. Sayma işleminin sonuçları, gene alternatif akım cinsinden değerlere çevrilerek verilir.

Endüstri elektriği gereksinimlerinin söz konusu olduğu yerlerde, kVAh'lar önem taşır;
Çünkü yalın kilowatt-saat sayacında birden küçük bir katsayı olan güç faktöründen kaynaklanan tepkin bileşen kayıt edilemez: yani enerji, kullanıldığı halde, sayaçta yazılmaz.

Sınır yük göstergeleri:

Büyük çapta elektrik tüketen endüstri alanlarının yarattığı bir sorun da, büyük yük çekişleridir. Endüstride, çekilen akım miktarı, genellikle kWh sayaçlarıyla yazılabilir. Ancak, günün belirli saatlerinde büyük yük çekişleri de görülür ve elektrik şebekesinin, bu tepe değerlere dayanacak sağlamlıkta olması gerekir.

Söz konusu gereksinim, elektrik idarelerini güçlü şebekeler kurmaya ve aşırı harcamaya sürükler. Ancak, büyük yük çekiş ücreti, tükettiği normal elektrik ücretine ek olarak tüketiciden alınır. Bu yol iki açıdan yararlı olur: Elektrik idarelerine ek gelir sağlar; tüketicileri, elektrik kullanımlarını gün içinde daha düzenli ayarlamaya yöneltir.

Günümüzde de kullanılmakta olan Merz sınır yük göstergesinde, sayaçtan hareket alan bir tahrik kolu ya da sürgü vardır. Tahrik kolu, gösterge ibresinin açısal hareketini denetler. Gösterge ibresi 30 dakikada bir, tüketilen en üst kW ya da kVA değerlerini ortalama olarak belirtir. 30 dakikalık aralıklarla tahrik
kolunun sayaca bağlanması ya da sayaçtan ayrılması, bir anahtar devresi ya da röleyle sağlanır. Gösterge ibresi belirli aralıklarla, sözgelimi ayda bir, sıfırlanır.

Sınır yük göstergeleri ayrı bir yere takıldığı zaman, bir ana sayaçtan uyarım alarak çalışır. Ana sayaç, her dönme hareketi için bir uyarım oluşturur ve bu, bir pilot bağlantıyla göstergeye ulaştırılır. Göstergeye, birden çok bağlantı gelebilir ve sayısal çıkış, kağıda basılı olarak alınır.

Parayla çalışan sayaçlar:

Bazı Avrupa ülkelerinde parayla çalıştırılan sayaçlar kullanılır. Bu sayaçlar, atılan parayı, büyüklük ve ağırlık bakımından denetledikten sonra içeri alır.

Sayaç üstündeki bir man dal, atılacak paraya göre ayarlanır. Böylece süre bittiğinde akım, otomatik olarak kesilir. Sayacın dönme hareketi, para atıldığında kurulan zembereği gevşetecek yöndedir.

Yay bütünüyle boşaldığında, devre kesiciyi çalıştırır ve akımı keser. Daha karmaşık paralı sayaçlarda, sözgelimi atılması gereken paranın önceden belirlenmiş olduğu tiplerde, eşzamanlı bir motor ile bir zamanlama sistemi birlikte çalışır. Süre dolduğunda, yeniden para atılır.

Sayaç denetimi:

Yönetmeliklere göre normal bir sayaç her üç ayda bir denetlenrnelidir.
Bir yönteme göre, denetlenecek sayacın doğruluğu, başka bir sayaçla aynı yüke, eşit sürede bağlanarak denenir.

İkinci yöntemde, sayacın dönme sayısı, gene doğruluğu bilinen, aynı yük altındaki başka bir sayaçla karşılaştırılır. Üçüncü bir yöntemdeyse, deney akımı, duyarlı bir watt-metreyle ölçülür. Diskin dönme sayısı ise, kronometreden okunur. Ayrıca kadran deneyi de yapmak gerekir.
Denetim sonucu belirlenen duyarlıkta olduğu anlaşılan sayaçlar, mühürlenir. Bir sayaç 15-20 yıl kullanılabilir.


kaynak 4
3.cilt / s.692