Çalışması: Uygulamada karşılaşılan valflar çok çeşitlidir; kullanılacakları yere, akan maddeye ve mekanik biçimlerine göre değişirler.

Valfların işlevleri üç gruba ayrılabilir:
Basınç denetleme;
akış denetleme;
sıvı mantık devreleri.

Basınç denetleme valfları, normal olarak ya kapalı ya da açık duran iki yönlü valflardır. Bu iki durum arasında, akış hızına ve basınç farkına göre ayarlanabilirler. Bunlara en iyi örnek, bir ağırlık ya da yay aracılığıyla kapalı tutulan ve basınç belirli bir değeri aştığı zaman (sözgelimi buhar kazanlarında ve HİDROLİK MEKANİZMALAR'da olduğu gibi) açılan güvenlik supaplarıdır.
Bir başka örnek de, kendi biçiminde bir yuvaya oturan ve yuvanın içinde yukarı -aşağı hareket ederek, akış miktarını azaltıp artıran, iğne supaplardır. Bunlar, evlerdeki merkezi ısıtma sistemlerinin radyatör denetimlerinde kullanılırlar.

Akış denetleme valfları, akan maddeyi bölen ya da yönlendiren tek girişli, birkaç çıkışlı düzeneklerdir. Sistemde, boruların birleşme yerinde, giriş borusundan gelen akışkanı çıkış borularından birine ya da birkaçına yönelten eğimli bir plaka vardır.

Sıvı mantık devrelerine bu ad, bilinen mantık kavramından esinlenilerek verilmiştir. Bunların en yalın biçimi, «HAYIR» devrelerinde olduğu gibi, bir durumu tam karşıtına (sözgelimi akmayı akmamaya) dönüştüren ya da «toplama» ve «çıkarma» devrelerinde olduğu gibi birkaç giriş durumunu tek çıkışta birleştiren çok girişli, tek çıkışlı-valflardır.

Yol değiştirme sistemlerinin doğrudan doğruya akan madde aracılığıyla çalıştığı sıvı mantık devreleri, sıvı gücüyle karıştırılmamalıdır. Sıvı gücüyle çalışan sistemlerde iş yapmak için, basınçlı hava ve hidrolik yağ basıncı sağlayan pompalardan yararlanılır.

Sürgülü valflar:
Sıvı gücüyle çalışan sistemlerde, mantık işlevi, sürgülü valflar yardımıyla sağlanır. Silindir biçimli bir gövdenin içinde ileri-geri kayan bir piston (plancır) giriş ve çıkış deliklerini kapatıp açar ve basınçlı hidrolik yağın, otomatik bir TAKIM TEZGÂHI'nın çeşitli bölümlerine ulaşmasını sağlar. Yağ sızdırmaması için sürgüye, neoprenden yapılmış lastik sızdırmazlık halkaları (O-ring) takılır. Sürgüye genellikle solenoit anahtarlar kumanda eder. Bu solenoitleri de tezgâhın üstündeki anahtarlar ya da kumanda tablosunun başındaki bir kişi (ya da bir bilgisayar bandı) yönetir. Kir, bu tür düzeneklerin en amansız düşmanı olduğundan, sürgü ile gövde, takılmadan önce sesötesi yöntemleriyle temizlenir. Mantık devrelerinde kullanılan röle valfları, en az 100 000 000 kez çalışacak dayanıklılıkta yapılır.
Bu tür valfların ne kadar duyarlı olabileceği, 50 mm'den daha kısa sürgülü bir valf içeren havalı saatin yapılmasıyla ortaya çıkarılmıştır. Saat, saniyede bir yinelenen yüksek ya da alçak basınçlı bir hava vuruşuyla çalışır. Gövde ile sürgü arasındaki 0,125 mikronluk aralık, sızdırmazlık halkasına gerek bırakmaz. Süresi ayarlanabilen basınçlı zamanlayıcılarda, sürgü ve iğne supabının birleştirilmesinden yararlanılır. Bu sistemde, basınçlı bölmedeki hava, ayarlanabilen bir iğne supaptan geçerek, üç yönlü minyatür bir sürgülü valfı çalıştırır. Bölmedeki basınç belirli bir değere ulaşınca, önceden ayarlanan yaklaşık 15 saniyelik bir gecikmeden sonra, makara hızla hareket ederek, yön değiştirme işlemini gerçekleştirir.

öteki modeller:
POMPA'larda, hidrolik kumandalı makinalarda ve benzeri sistemlerde, akan maddenin geri dönmesini önleme amacıyla çekvalflar ya da geri dönüşsüz valflar kullanılır. Bu valfların mekanik parçası, bir yuvaya yerleşen bir küreden ya da asılı bir kapaktan oluşur ve yerçekiminin ya da bir yaym etkisiyle çalışır. İleri yöndeki akış, kapağı açıp, küreyi yuvasından itebilir; ama akışın yönü değiştiği zaman, valf otomatik olarak kapanır.

Düşer perdeli vanalarda, mekanik öğeyi yuvasından dikey olarak yukarı kaldırmak için çeşitli yöntemler kullanılır. Bu öğeler bir vidanın ucuna takılır. Vida, bir çarkın ya da çubuğun çevrilmesiyle hareket ettirilir. Küresel valflar, valf gövdesinin küre biçiminde olmasından ötürü böyle adlandırılır, akış doğrultusunu 90 derece değiştirme amacıyla kullanılırlar. Döner perdeli vanalarda denetim öğesi, yalın bir bıçaktan oluşur. Bu vanalar, tam açık ya da tam kapalıyken iyi çalışır; yarım açık durumdaysa, perdenin çevresinde girdaplar oluşur. Tapalı vanalar da, yuvarlak bir yuvaya oturan, aynı biçimde bir tıkayıcıdan oluşur. Kapalıyken sızdırmayı önlemek için lastik ya da köseleyle tıkanan musluklar bu türe örnek gösterilebilir. Köselenin, aşındığı zaman yenilenmesi gerekir. Yenileme, damlamayı önlemek için olduğu kadar, metalin metale sürtünmesi sonucu yuvanın aşınmasını önleme bakımından da çok önemlidir. Buhar sistemleri için yapılan tapalı vanalar, çok duyarlı bir biçimde işlenir Ve arada başka bir madde olmadan, metalin metale karşı temasıyla çalışır. Çok küçük olabilen bu vanalar, alçak basınç uygulamaları için dengelenmeyebilir.
Yüksek basınçlı uygulamalar için supabın dengelenmesi gerekir. Böylece, supabın her yanında eşit akış dengesi kurulur, gövdeyi etkileyen basınç dengelenir ve supabı çalıştırmak için gereken döndürme momenti azalır.
Bir başka perdeli valf türü de, çok zamanlı motorlarda, uygun anda uygun karışımın yerine iletilmesini sağlayan supaplardır. Bunların en iyi örneği, İÇTEN YANMALI MOTOR'ların emme ve egzoz supaplarıdır. Supaplar ve yuvaları hassas bir şekilde yapılır, supap sertleştirilir ve yuvasına alıştırılır. Supabın gövdesi bir yaya bağlıdır. Eksantrik mili, supabın ucunu yayın baskısına karşı iterek, supapları çalıştırır.

Akışı ya da basıncı denetleme amacıyla valflar hazırlanırken, akıcı ortamın belirli bir geçiş alanı oluşturması beklenir. Valfın içindeki kesit, giriş kesitine eşit olmazsa akış hızı artar. Düşey perdeli supaplarda itme kuvvetinin hesaplanmasında da aynı kurallar geçerlidir. Supabın kapattığı alan, supabın çapı ile itme kuvvetinin çarpımına eşit olmalıdır.

Çok zamanlı motorlarda uygulama alanı bulan bir başka tür de, kayar supaplardır. Kayan yüzeylerin çok düzgün ve pürüzsüz olması gerekir. Bir yandan çalışma ortamı (sözgelimi buhar) basınç yaparken, öte yandan da yaylar iter. Supap ileri-geri kayarken, LOKOMOTİF'Jerin supap donanımında olduğu gibi, giriş-çıkış deliklerini açıp kapatarak, buharın belirli aralıklarla silindirlere dolmasını sağlar.
Bütün basınç kayan yüzeylere etkidiğinden, kayar supaplar ancak düşük basınçlarda kullanılır. Piston; bir tür silindir biçimli kayar supaptır. Silindir içinde kayan piston, aşınmaya yolaçan sürtünme açısından dengededir. Bu yüzden, daha iyi çalışma özellikleri elde edilir. KREN ve ASANSÖR gibi yüksek hidrolik basınçla çalışan sistemlerde, piston supaplar kullanılır.
Kayan supabın bir başka türü de bilezik supaplardır. Bunlarda, içten yanmalı motorlarda silindir ile pistonun arasında ince bir çelik bilezik yeralır. Üstünde, silindir duvarındaki emme ve egzoz supaplarının karşılığı olan delikler bulunan bu parça, hem döner, hem de ileri-geri hareket eder. Bilezik supaplar daha az parça içerdiklerinden, UÇAK MOTORU'nda perdeli supapların yerini alır.
Son model motorlarda her silindirde iki bilezik vardır.
Kelebek vana, akım içinde dönen ve bir kolla çalıştırılan dairesel bir disktir. Bunlar KARBÜRATÖR' lerde ve sıcak havayla ısıtma sistemlerinde bulunur.

kaynak 4
7.cilt / s.2264-2266