|

GALVANOPLASTİ
Elektriğin endüstrideki çok önemli ve çeşitli kullanılış yerlerinden biri galvanoplastidir. Bu iş herhangi bir cismin (genellikle bir madenin) üzerine madensel bir kaplama yapmaktır. Bu, ya gümüş kaplı çay kaşıklarındaki gibi, görünüşün güzel olması için, yahut paslanmasını önlemek için çeliğin nikelle kaplanması halinde olduğu gibi dayanıklık sağlamak için yapılır. Birçok hallerde bu işlem her iki görevi de yapar. Galvanoplasti, elektriği ileten sıvıların aynı zamanda, elektroliz adı verilen, ayrışması olayına dayanır. Bunu göstermek için basit bir deney bir bataryanın pozitif ucuna bir tel, negatif ucuna da başka bir tel bağlayıp bu tellerin ucunu (birbirine değdirmeden) bir bardak suya daldırmaktır. O zaman her iki telin su içindeki kısmından kabarcıklar çıkmaya başladığı görülür. Bunlar suyun bileşenleri olan oksijen ve hidrojen kabarcıklarıdır. Hidrojen kabarcıkları katottan (bataryanın negatif ucuna bağlanan telden), oksijen kabarcıkları ise anottan (bataryanın pozitif ucuna bağlanan telden) çıkar. Böylece anotla katot arasından bir elektrik akımı geçtikçe suyu bileştiği iki elemana (hidrojen ve oksijene) ayırır. Bu deneyde başarı sağlamak için suya bir iki damla asit damlatılmalı-dır, çünkü suyun kendisi gayet kötü bir iletkendir ve çok kuvvetli bir batarya kullanılmadıkça ayrışım olayının meydana geldiği güçlükle fark edilebilir. (Asit suyun elektriği iletme kabiliyetini artırır.)
Sudan başka sıvılar da aynı şekilde parçalanabilir, yahut ayrıştırı-labilir. Bataryaya bağlanan tellerin uçları bakır sülfat eriyiği içerisine dal-dırılsaydı negatif uca bağlı olan tel bir bakır tabakasıyla kaplanmış olurdu. Suyla yapılan deneyde gaz kabarcıkları anodun ve katodun etrafında toplaştıktan sonra suyun yüzüne çıkar, çünkü hidrojen ve oksijen sudan çok hafiftir, fakat bakır (yahut bu maksatla kullanılan başka bir maden) katoda gelir ve oraya yapışır. Bakır kaplamada kaplanacak cisim katot olarak kullanılır (yani elektrik kaynağının negatif ucuna bağlanır) ve böylece bakırla kaplanmış olur. Pratikte anot saf bir bakır parçasıdır, çünkü bakır sülfat eriyiği parçalandıkça anot çözülür ve katot üzerine giden bakırın yerini alır. Böylece bakırdan yapılmış olan anot tamamen iükeninceye kadar eriyiğin yoğunluğu sabit tutulmuş olur.
İşe başlarken kullanılan eriyiğin iir maden bileşimi olması gerekli değildir. Bir asit de olabilir. Mesela sülfürik asit kullanılırsa bu, saf bakırdan olan anodu eritir ve böylece bakır sülfat eriyiği meydana gelir.
Madensel cisimler aynı şekilde gümüşlede kaplanabilir. Kaplanacak şey, mesela bir çay kaşığı katot olarak, saf gümüşten bir parça da anot olarak kullanılır. Sonra bunlar gümüş nitrat yahut gümüş potasyum siyanür eriyiği içerisine daldırılır. Eriyik içerisinden elektrik akımı geçtiği zaman çay kaşığı gümüşle kaplanır, anodu teşkil eden gümüş parça ise erir. Uygun bir eriyik kullanarak altın, nikel ve krom gibi birçok madenlerle kaplama yapmak kabildir.
Pratikte galvanoplasti yukarıda anlatıldığından çok daha karışıktır. Mesela akımın şiddeti gayet dikkatli olarak kontrol edilmelidir, çünkü maddenin katotta toplanmasında kritik bir faktördür. Eriyiğin konduğu fıçının iç kısmı ekseriya camfa kaplanır, bunu yapmakla akımın kabın kenarlarından kestirme olarak akması önlenmiş olur. Eriyik içerisine çok sayıda anot asılabilir ve böylece aynı anda birçok şey (yani katot) birden kaplanabilir. Kaplama için gerekli zamanın uzunluğu birkaç dakikadan birkaç saata kadar değişir ve istenen kaplamanın kalınlığına ve niteliğine bağlıdır.
Galvanoplastide karşımıza çıkan problemlerden bazıları çeliği kromla kaplamak istediğimiz zaman görülür. Her ne kadar krom çeliğin üzerinde kararmayan bir cila meydana getirse de çeliğe iyi yapışmaz ve üstelik rutubeti de geçirir, sonunda soyulup kalkar. Bunu önlemek için çelik önce yapışmayı sağlayan bir bakır tabakasıyla, sonra aşınmaya karşı koruma sağlayan bir nikel tabakasıyla ve en sonunda da kararmaması için kromla kaplanır.
Galvanoplastiye çok benzeyen elektrotip, bazı baskı işlerinde kullanılan bakır klişelerin yapılışında uygulanan bir işlemdir. Klişenin baskısı önce bir plastik üzerine geçirilir ve plastik elektriği ileten bir maddeyle, mesela grafitle sıvanır. Sonra bu plastik kalıp bir elektrik akımı kaynağının negatif ucuna bağlanır ve pozitif uca bağlanan bir bakır parçasıyla beraber bakır sülfat eriyiği içine batırılır. Plastiğin üzerine ince bir bakır tabakasj çökelir. Plastik kalıp .alındığı zaman üzerinde istenen baskıyla beraber bakır levha kalır.

kaynak 11
sf:160-161