Javascript nedir? Temel ilkeleri | Süzme ve ayırma - Süzgeçten geçen sıvı akışının temel ilkeleri | Aristoteles-Temel ilkeleri-Mantık-Metafizik-Bilgi Organon- mantık ve bilgi kuramı | Alternatör Dinamo gibi mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir | Kimyasal elementler,maddenin yalın hali, elementleri sınıflandırma |

Dinamo, mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren dönel hareketli bir makinadır. Dinamo deyimi başlangıçta hem alternatif akım üreteçleri (ya da ALTERNATÖR'ler), hem de doğru akım üreteçleri i-çin kullanılırdı, ama son yıllarda yalnızca doğru a-kım üreteçleri için kullanılmaya başlanmıştır.

Temel ilkeleri: Tıpkı alternatörler gibi, dinamolarda da, Michael FARADAY'ın (1791-1867) ortaya çıkardığı ilkeden yararlanılır. Bir mıknatısın magne-tik alanı içinde hareket eden bir iletkende, bir gerilim oluşur (iletken indüklenir). İletkenin uçları herhangi bir kapalı ELEKTRİK DEVRESİ'ne bağlanırsa, bu indüklenmiş gerilim (elektriksel basınç), devrede bir akımın dolaşmasına neden olur.
Daha ayrıntılı bir açıklama için, ELEKTROMAGNETİZMA ilkelerini incelemek gerekir. Elektrik devresinde, akımın dolaşmasına, gerilim neden olur. Başka bir deyişle, gerilim ya da elektromotor kuvvet (EMK) nedeni, akım da sonucu oluşturur. Benzer biçimde, bir magnetik devreyi harekete geçirici «basınç», magnetomotor kuvvet (MMK) diye adlandırılır. MMK neden, magnetik akı da sonuçtur. Bir mıknatısın kuzey ve güney kutupları arasındaki ortamda, bir dizi magnetik akı çizgisi bulunduğu düşünülebilir. Bu çizgiler birbirlerine ne kadar yakınsa, akı yoğunluğu da o kadar fazla olur. Akı yoğunluğu, mıknatısın magnetomotor kuvvetine ve ortamın magnetik geçirgenliğine bağlıdır (Bk. MAGNETİZMA). Magnetik alan içinde hareket eden bir iletkende in-düklenen elektromotor kuvvet, iletkenin akı çizgilerini kesme hızına bağlıdır. Dolayısıyle, indüklenen EMK, iletkenin hızının, akı yoğunluğunun ve uzunluğunun bir fonksiyonudur.

Yalın alternatör: Döner bir eksen (rotor) üstüne, kapalı dikdörtgen kesitli bir sargı yerleştirilir ve at nalı biçimindeki bir mıknatıs (stator), kuzey güney kutuplar arasında döndürülürse; şu olaylar ortaya çıkar: Sargının rotor eksenine paralel iki kolu, kuzey ve güney kutupları arasında bir hat oluşturunca, bunların akı çizgilerini kesme hızı en büyük değerdedir. Dolayısıyle kollarda indüklenen EMK sargıyı dolaşan akım en yüksek değerdedir.
Rotor 90° döndüğünde, kollar, o andaki akı çizgileriyle aynı doğrultuda hareket eder. Kollar hiç bir akı çizgisini kesmez ve hiç EMK indüklenmez. Halkadaki akım da sıfırdır.
Rotor 90° daha döndüğünde, akım çizgilerini kesme hızı, EMK ve akım, gene en yüksek değere ulaşır. Sargı 180° önceki duruma göre, tam ters duruma gelmiştir. Bu kez, indüklenen EMK ve akım, ters yönde ve en yüksek değerdedir. Rotor 90°'lik bir dönüş daha yaptığında, akım gene sıfır olur.
Sargı eksene yakın bir ucundan kesilip, rotor mili üstündeki bileziklere bağlanarak, bu alternatif EMK bileziklere değen fırçalarla alınıp bir başka elektrik devresi çalıştırılabilir. Alternatörün temel biçimi budur.

Alternatörlerden dinamolara: Dinamo yapmak için, rotorun çevresine bir dizi sargı yerleştirilir. Bu kez sargıların uçları, bilezikler yerine, bir komütatö-rün (bölümlendirilmiş döner bir bağlantı) parçalarına aynı sırayla bağlanır. Fırçalar, her kez yalnızca aynı sarımın iki ucuna değecek biçimde, karşılıklı kenarlara takılır.
Fırçalar, en çok akı kesme konumunda bulunan sargının uçlarına değecek biçimde yerleştirilerek, sargılarla bağlantının yalnızca bu noktada kesilmesi sağlanır. İndüklenen EMK, hep aynı yöndedir (yani bu bir doğru akım gerilimidir) ve hep elde edilebilen en yüksek değeri verir. Yalın bir dinamo böyle çalışır.
Dönüş hızının artırılmasıyla, fırçalardaki doğru akım gerilimi bir dereceye kadar artırılabilir. Dinamonun çıkış büyüklüklerini artırmanın bir başka yolu da, sargılardaki sarım sayısını artırmaktır; çünkü daha önce de belirtildiği gibi, indüklenebilecek EMK miktarı iletkenin uzunluğuna bağlıdır. Çalışma büyüklükleri, akı yoğunluğu yükseltilerek de artırılabilir. Bunun için birçok yöntem vardır. Bunlardan birincisi, daha güçlü mıknatıslar ya da elektromıknatıslar kullanmak, ikincisi, mıknatıs kutuplarını akı çizgilerini yoğunlaştıracak biçimde yerleştirmektir.
Magnetik alanı oluşturmak için elektromıknatıslar kullanıldığında, makinanın ürettiği elektriğin bir bölümü bunlar tarafından kullanılır. Çalışmaya başlarken elektromıknatıslar için gerekli olan akım, mıknatıslarda ve magnetik devrede kalmış magnetizmadan sağlanır.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Elektrik / Elektronik Araçlar

Kaynak:4
2.cilt / s.548-549