Şalter, ELEKTRİK DEVRESİ'ni elle açıp kapamaya yarayan bir aygıttır;

SİGORTALAR VE DEVRE KESENLER gibi devreyi aşırı akımlara karşı korumaz. Ama gene de, sigorta ya da devre kesicinin devreye girmesine kadar, aşırı akıma dayanacak biçimde yapılması gerekir.

Bir tesisat döşendiğinde, sözgelimi 15 amper taşıyacak bir şalterden, yalnızca 15 amper yük geçeceği düşünülür; ama bir kısa devre durumunda yük, 100 000 ampere kadar yükselebilir. Bu tür yüksek akımlar yalnızca birkaç milisaniye sürmelerine karşılık, ciddi bir kazaya yolaçabilirler; bunu önlemek için, şalterin işlevini tam olarak yerine getirmesi gerekir.

Türleri Şalterler, her boy ve biçimde üretilmektedir. Temelde, elle «açık» duruma getirildiklerinde birbirine değen, «kapalı» duruma getirildiklerinde de değmeyen iki temas ucundan oluşurlar. Yüksüz çalışan şalterler, yani açılması sırasında üstünden akım geçmeyenler, yavaş açılıp kapatılabilir. Hızı, şalteri kullananın hızına bağlı olan ve hazır akımın gerektiğinde geçmesi için kullanılan bu tür şalterlere örnek olarak alarm zili gösterilebilir.

Yüklü şalterlerse, en kısa zamanda akım geçirecek biçimde çalışmalıdırlar. Şalter, bir ELEKTRİK MOTORU'na bağlıysa, motora yol verirken yüksek akım geçeceğinden, normalin sekiz katı yüke dayanabilecek biçimde yapılır.

Bıçak uçlu temas:
Şalterlerde temas biçimi, uygulamaya göre değişir. Başlangıç akımının, normal kullanım akımına oranının yüksek olmadığı yüksüz şalterlerde ve bazı yüklü şalterlerde, bir hareketsiz. bir de hareketli uçtan oluşan bıçak uçlu temas kullanılır. Hareketli ucu bir bakır bıçak, hareketsiz ucu da onu kavrayacak, kıskaç biçiminde yapılmış parça oluşturur.

Bu tür temas uçları, kısa devre durumunda tehlikeli olabilir. Akım. hareketsiz uçtan hareketli uçlara geçer. İki iletkenden karşıt yönlerde geçen akımlar magnetik itme, aynı yönde geçenler de magnetik çekim yarattığına göre, uçlar arasındaki akım ne kadar yüksek olursa, hareketsiz ucun hareketli ucu yakalayışı o kadar sıkı olur. Böylece, bir şalterin, kendi normal akımının çok üstündeki kısa devre koşullarına dayanması sağlanır.

Memeli temas: Başlangıç akımının normal akıma oranının yüksek olduğu yüklü şalterlerde, genellikle memeli temas uçları kullanılır. Bunlar, görünüş bakımından RÖLE üstündeki uçlara benzemelerine karşılık, daha yüksek açıp-kapama yaptıklarından, röle temaslarından çok farklıdırlar.

Bu şalterlerde açılıp-kapatılma hızı. yaylarla denetlenir. Memeli temas uçları, düz görünmelerine karşılık, mikroskop altında oldukça pürüzlüdür. Pürüzler nedeniyle yüzeyler, yalnızca birkaç noktada (pürüzde) temas eder. Ayrıca, şalterin kullanılmasıyla uç lar aşınıp yandıkça, değme noktaları yer değiştirir. Yüksek DİRENÇ'le (iletim için kesit miktarı ne kadar küçükse, direnç o kadar yüksektir) temas uçlarının aşırı ısınmasını önlemek için, yüksek temas basıncı gerekir.

Temas noktasının direnci, bunları birbirine bastıran kuvvetle ters orantılıdır. Elle çalıştırıldıkları için, şalterlerden yüksek temas basıncı elde edilebilir. Ne var ki, bu durumda da direncin ortaya çıkıp ısınmaya neden olması engellenemez. Söz konusu ısı, ısıl iletimle ana temasa ve bakır bağlantı şeridine iletilir.

Malzeme:

Uçlar genellikle, kısa devre koşullarında birbirlerine kaynamamaları ve normal açıp-kapama işlemlerinde uzun ömürlü olmaları için, özel ALAŞIM'lardan yapılır. Kullanılan alaşım ya da bileşim, aygıttan aygıta değişir: ama uçlar genellikle TOZ METALÜRJİSİ teknikleriyle, tungsten-gümüş, tungsten-bakır, tungsten-bakır-nikel gümüş-grafit, gümüş -kadmiyum oksit alaşımlarından üretilir.



kaynak 4
7.cilt / s.2022-2024