Delikli kağıt şerit, delikli kartlar gibi, bilgi saklama'nın en eski yöntemlerinden biridir.

İlk olarak XX. yüzyılın başlarında, TELGRAF ve teleks sistemlerini otomatikleştirmede kullanılmış, sonradan geliştirilerek, hem bilgisayar verilerinin giriş ve çıkışma uygun bir ortam haline, hem de otomatik donanımların, takım tezgâhlarının denetlenmesini sağlayan bir araç haline getirilmiştir.

Delikli şeritlerde, bilgi birimleri, harfler ve sayılar, ikili sistemle gösterilir. İkili biçim, yalnız «açık> ya da «kapalı», «yüksek» ya da «alçak», «1» ya da «0» ile gösterilebilen iki «düzeyi» ya da «konumu» olduğu için, en elverişli sistemdir. «Açık», «yüksek» ya da «1» düzeyi şeritte, bir delikle gösterilir; «kapalı», «alçak» ya da «0»sa, deliğin bulunmamasıyla (delinmemiş konum) belirtilir.

Her harf, sayı ya da simge, şeridin enine satırı üstünde yan yana yeralan farklı delik düzenleriyle tanımlanır. Günümüzde, 5, 6, 7 ya da 8 delikli şeritler yaygındır. 5 delik koduyla 32 (2S) değişik düzen, 8 delik koduyla da 256 (2S) değişik düzen elde edilir.
Bilgisayarlarda genellikle 2,5 cm genişlikte delikli (yedi delik bilgi için, bir delik de teknik denetim için) şeritler kullanılır. Telekslerde 5, 6 ve 8 delikli kodlardan, otomatik yazı makinalarında da 6 delikli kodlardan yararlanılır. FİLM dizgi makinalarında 6, 7,8 ve 31 delikli kodlar kullanılır.

Şeritte, veri deliklerine ek olarak, bilginin şerit boyunca doğru aralıklarla yerleştirilmesini sağlayan ve yeri delikleriyle aynı satırlarda yeralan, küçük çaplı dişli delikleri ya da sürgü delikleri de bulunur. Metal temas fırçaları kullanan okuyucularda, 2,5 mm'de bir yerleştirilmiş sürgü delikleri, şeridi okuma istas yonuna besleyen dişli çarkı üstünden geçerler. Yüksek hızlı fotoselli okuyucularda, şerit, yavaş dişli çark yerine, sürtünmen tekerlekler üstünden beslenir ve sürgü delikleri, bir zamanlama vurusu ya da saat vurusu oluştururlar. Böylece, okuma istasyonundan geçen veri sütunlarının okunma zamanını belirlerler.

Deliciler:

Bilgisayarlarda kullanılan öteki çıkış birimlerinde olduğu gibi, çıkış şeridini üreten mekanik işlemlerin .hızı, veri üreten merkezî işlem biriminin hızından çok düşüktür. Bu nedenle, bilgisayarlarda kullanılan şerit delicilerde, «delgi saklama tamponu» adı verilen bir ara saklama ortamı vardır. Merkezî işlem biriminin verileri tampona yüklenip, delicinin kendi hızıyla şerit hazırlaması sırasında merkezî birimin serbest kalması sağlanır. Giriş verilerini bir klavyeden alan deliciler, giriş sinyallerinin oluşumundan daha hızlı şerit hazırlayabildikleri için, tampona gerek göstermezler.
Veri delikleri, delgi iğneleriyle oluşturulur. Şerit makinadan geçerken, tek bir delgi iğnesi, sürgü deliklerini deler. Sürgü delikleri, dişli çarka geçip şeridin delgi istasyonundan doğru aralıklarla geçmesini sağlar. Delgi iğneleri, elektromıknatıslar tarafından çalıştırılır ve denetlenir. Her delik konumu için bir delgi iğnesi vardır. Giriş verisinde «l»le gösterilen iğne, harekete geçip bir delik deler. Giriş verisi «0» olduğu zaman, delik delinmez. Günümüzün otomatik delicileri, saniyede yaklaşık 30 karakter hızla çalışabilmektedirler.

Okuyucular:

Kağıt şerit okuma makinalarında yıllarca, kart okuma makinalarındaki gibi metal fırçalar kullanılmıştır. Ama yeni yüksek hızlı makinalarda, genellikle FOTOSEL'lerden yararlanılmaktadır.

Metal fırçalı makinalarda, dişli çark, şeridi doğru konuma getirir ve zaman vurusu bütün fırça algılama devrelerini kapatır. Bir deliğin bulunduğu konumda, fırça, şeridin öteki yanındaki pirinç ruloya dokunur ve devre yeniden açık duruma gelip «l»i gösterir. Delik yoksav herhangi bir dokunma olmaz ve algılama devresi kapalı kalarak «0»ı gösterir.

Çıkışlar, algılama devrelerinden bilgisayara gönderilerek, «0» ve «1» sinyallerinin bir araya getirilmesinden oluşmuş harfler, sayılar ve simgeler ortaya çıkarılır. Ardından, bütün algılama devreleri anahtarları yeniden kapanır ve makina, bir sonraki satırı okuyabilecek duruma gelir. Bu tür okuyucuların sakıncaları, hızlarının düşük olması (saniyede 30 karakter kadar) ve fırçaların neden olduğu şerit aşınmasıdır.

Yüksek hızlı yeni şerit okuyucularında, ışık demeti ile fotosel kullanılır. Bunların okuma kapasitesi, saniyede 1 000 karakterdir. Şeridin üstündeki bir ışık kaynağından çıkan ışık, şeritteki delikten geçerek, şeridin altındaki bir fotosel tarafından algılanır. Fo-toselin çıkışı kuvvetlendirilir ve bilgisayara «1» sinyali olarak gönderilir. Işığı geçirecek delik yoksa, fotoselde hiç bir çıkış olmaz ve bilgisayar bunu bir «0» sinyali olarak alır.


kaynak 4
7.cilt / s.2028-2029