Bilinen ilk daktilo patenti 1714 yılında İngiltere'de kraliçe Anne tarafından Henry Mill'e verilmiştir. Ancak bu makinanın nasıl çalıştığı, hattâ gerçekten yapılıp yapılmamış olduğu bilinmemektedir. XIX. yüzyılın ilk yarısında birçok daktilo modeli geliştirildi, ama kullanılabilir türde ilk daktilo 1867 yılında A.B.D'nde Christopher Sholes ve Carlos Gudden tarafından yapılmıştır.
Sholes ve Gudden makinalarını, bir silah firması olan Remington geliştirdi. Bu firma tarafından üretilen ilk daktilo makinaları, 1874 yılının ilk aylarında piyasaya sürüldü. XIX. yüzyılın sonuna doğru birçok şirket, daktilo makinalarımn geliştirilmesi ve üretimi işine girmişti ve elektrikli makinaların ortaya çıkmasından sonra (bu da çeşitli donatımın geliştirilmesine yolaçmıştır), daktilo makinası yapımı büyük bir endüstri haline geldi.
Baskı niteliği: Basılan harflerin net ve okunaklı olmasını sağlayan etmenler arasında en önemlileri, baskı yüzeyini kaplayan mürekkebin ince ve düzgün olması, baskı yüzeyinin kağıt üstünde düzgün ve sabit bir baskı vermesi ve kağıdın altında esnek bir tabanın bulunmasıdır.
Baskı yüzeyinin mürekkeplenmesi, hem daha iyi mürekkeplerin, hem de mürekkebi tutan şeridin yapıldığı gerecin geliştirilmesiyle, daha nitelikli hale getirildi. Sözgelimi, bu amaçla kulanılan ipek ya da naylon, ne kadar ince örgülü olursa, baslu yüzeyinin mürekkeplenmesi de o ölçüde düzgün olmaktadır. Bu alanda en önemli gelişmelerden biri, tıpkı kopya kağıdı gibi tek yanı mürekkep kaplı polietilen şeritlerin ortaya çıkmasıdır. Burada kullanılan mürekkep, herhangi bir dokumadan yapılan şeritte kulanılabilecek mürekkepten çok daha yüksek yoğunlukta karbon içerir.
Kağıt altında bir taban oluşturan silindirin, çok küçük bir alt basınçuygulayacak ölçüde esneme özelliği vardır. Böylece, mürekkebin şeritten kağıda tam olarak geçmesine yardım eder. Silindir ve onu taşıyan hareketli şaryo, hem yatay, hem dikey harekette, kağıdı istenilen yerde düzgün bir durumda tutacak biçimde olmalıdır.

Harf çubuğunun çalışması:
Daktiloda harfler, harf çubuklarının ucuna tutturulmuş küçük metal parçalara dökülür. Harf çubukları segman adı verilen, uzun ve dar yivli, yarım daire biçiminde bir par-. çaya sokulmuştur.
Ana ilke, klavye üstündeki tuş kolunun aşağı doğru olan hareketinin, bir dizi bağlantıyla, harf çubuğunun alt ucunun aşağı ve ileri doğru hareketi haline dönüştürülmesidir. Harf çubuğu, alt ucunun biraz üstünden yataklanmıştır. Böylece bu hareket, harf çubuğunun harfin bulunduğu ucunun,hem şeridi kağıda doğru itecek, hem de harfi basacak biçimde yukarı ve arkaya doğru oynamasına neden olur.
Harf çubuklarının ucunda, çoğunlukla biri ötekinin biraz yukarısına dökülmüş iki karakter bulunur. Alfabedeki harflerin söz konusu olduğu durumlarda, üstteki karakter büyük harf (üst pozisyon), alttaki karakter ise küçük harftir (alt pozisyon). Bu döküme verilen biçim ve silindir kıvrımı bir vuruşta bu karakterlerden yalnızca birinin basılmasını sağlar. Harf çubuklarının tümü düşey kızaklar üstüne yataklanmıştır. Çubukların altındaki taşıyıcı parça, .kızağın üst tarafında bulunduğu zaman, alt po -zisyon karakterleri basılır. Kaldırma tuşunun bu parçayı kızakların alt ucuna doğru hareket ettirdiği durumlardaysa, üst pozisyon karakterleri basılır. Kaldırma tuşunu kilitleyen bir sürgü, daktilo yazan kişinin makinasım, isteyince üst pozisyon karakterlerini basacak durumda tutmasını sağlar.
Harf çubuğu, tuş kolunun etkisiyle yukarı doğru hareket ettiğinde öteki bağlantılar kaydırma ve şerit sarma düzeneklerini harekete geçirir. Şerit makarası, şeridi, yeni bir bölümünü kulanıma sokacak biçimde bir parça ileriye doğru iter; aynı anda bir başka mekanizma da, şeridi kağıdın önündeki yerine doğru kaldırır. Makina, mumlu kağıtların daktilo edilmesinde kulanılacağı zaman, şerit kolu «şeritsiz yazma» konumuna getirilir. Böylece, şerit kaldırıcı mekanizma çalışmayacağından, kabartma harfler doğrudan mumlu kağıt üstüne vurur.
Kaydırma mekanizması, şaryonun yatay hareketini denetler. Bu mekanizma, yeni bir satıra geçmek için her sağa çekilişte, yeniden sarılan sarmal bir yayla sola doğru çekilir. Kaydırma mekanizması bir mandallı çarka benzer. Her karakterden (ya da sözcükler arasına aralıkların konulabilmesini sağlayan aralık tuşunun her hareketinden) sonra, şaryonun sola doğru bir harflik bir uzaklık ölçüsünde hareket etmesini sağlar. Geri alma mekanizması, sözgelimi bir düzeltme yapma gereğiyle geri alma tuşuna basıldığında, şaryoyu bir ölçü sağa çeker.
Sağ ve sol sayfa sınırları, şaryonun üstünde bulunan dişli çubuklara monte edilmiş, yerleri değiştirilebilir durdurma düzenekleriyle denetlenir. Şaryonun sağ sınıra ulaşmasına birkaç aralık kala, uyarıcı bir zil çalar ve birçok makinada, sınıra ulaşıldığında harf tuşları ile aralık tuşunu kilitleyen bir kilitleme aygıtı bulunur.

Şaryonun geri dönüşü:
Şaryonun geri dönüşü, gene şaryonun sol tarafından öne doğru uzanan bir kol yardımıyla sağlanır. Bu kolun birinci hareketi, silindirin sol tarafından bir dişliyi çalıştıran ve diş biçiminde bir ucu bulunan bir bağlantıyı harekete geçirir. Bu da silindiri döndürerek, satırların birbirinden istenen aralıkta ayrı olmasını sağlar. Silindir bu dönüşü tamamladığında, hareketli bağlantı, bir durdurucuya takılır ve şaryo, kolun çekilmesiyle sağa doğru hareket eder. Şaryo sol sınırdayken kolun çekilmesi, silindirin şaryoda bir hareket olmaksızın dönmesini sağlar (buna satır aralığı da denir).

Tabülatör:
Tabülatör şaryonun, önceden ayarlanmış noktalarda durmasını sağlar. Şaryonun üstünde, her biri, satırdaki bir harf konumuna uyan bir dizi değişken durak noktası bulunan bir dişli çubuk yeralır. Bir tabülasyon noktasının oluşturulabilmesi için şaryo, istenen konuma getirilir ve tabülatör tuşuna basılır.
Tabülatör tuşuna basıldığında kaydırma kastanyolası serbest kalır ve şaryo, kastanyola yayının etkisiyle sola doğru hareket eder. İstenen konuma ulaştığında, durdurma düzeneği, makinanın gövdesine tutturulmuş tabülasyon mekanizmasıyla temasa geçer. Bu, şaryoyu durdurup, kaydırma kastanyolasını harekete geçirir.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Ofis Araçları

Kaynak:4
2.cilt / s.437-442