Küçük bir fişekten, on tonluk bir bombaya kadar tüm patlayıcı aygıtlar, temelde, «cephane» diye tanımlanmaktadır.
İçinde patlayıcı, sis, yangın ve aydınlatıcı maddeler bulunan askeri aygıtların yanı sıra, av tüfeği fişeği, imdat ve sinyal roketleri, mühendislik alanında kullanılan patlayıcılar, gözyaşı gazı gibi kimyasal maddeler, uçak koltuk fırlatma kartuşları, hattâ havai fişekler gibi bazı madde ve aygıtlar da, cephane kapsamına alınmaktadır.
Patlayıcılar: Bütün cephaneler, değişik türlerde de olsa PATLAYICI maddeler içerir. Bunların patlamaları ve açığa çıkardıkları enerji, denetim altında tutulur.
Patlayıcılar, sıcak gaz ya da uçucu ürünlere çevrilebilen maddelerdir. Patlama sırasında, çevrelerinde apansız bir basınç oluştururlar. Bu olayın ortaya çıkış hızı, patlayıcı maddenin kesin uygulama alanını belirler. Yüksek hızlı patlayıcılar, genellikle, saniyenin milyonda biri kaaar bir süre içinde tepkime gösterip, çevrelerinde şok dalgaları oluşturan apansız ve büyük basınç artışları oluştururlar. Bu tür bir basınç artışı ise, çok büyük bir güç oluşturarak, bir mermiyi, küçük ve öldürücü parçalara ayırır. Düşük hızlı patlayıcıların tepkimeleri ise daha yavaş, yani saniyenin birkaç binde biri kadar bir süre içinde olur. Bu tür patlamalarla ortaya çıkan basınç, mermilerin silahlardan atılmasında kullanılabilir.
Bombalarda, kara ve deniz mayınlarında, el bombalarında ve tahrip işlemlerinde kullanılan yüksek hızlı patlayıcılar, TNT, gelignit (jelatinli dinamit), heksogen, tetril ve PETN gibi maddelerdir. Dumansız barut ise, pekçok silahta itici güç olarak kullanılan alçak hızlı patlayıcılara tipik bir örnektir.

Silah cephaneleri: Silahlarda kullanılan cephanelerde, büyüklükleri ne olursa olsun, itici güç olarak kullanılan bir patlayıcı (sevk hakkı ya da barutu) ile bir mermi çekirdeği bulunur. Bu iki bölüm, bazı cephanelerde birbirine bağlı olarak yapılır; bazılarında da ayrı ayrı yapılıp, silahın dolduruluşundan önce bağlanır; bazı türlerdeyse, silaha da ayrı ayrı yerleştirilir (ayrı-dolum). Kullanılacak cephane türünü belirleyen etmenler, gaz kaçmasını önleyiş biçimi ve silah namlusunun çapı ya da kalibre si'dır. Patlayıcı ya silahın namlusu dibine yerleştirilip b'ir blokla tıkanır ya da bir kovana doldurulur. Ateşlenen patlayıcının oluşturduğu basınç; arka taraftaki kapağı ya da kovanı genişleterek, arka bölümü bütünüyle tıkar. Mermi çekirdeği ise, namlu içine iyice oturduğundan, öne doğru bir gaz kaçışını önler. Silahın namlu çapı büyüdükçe, patlayıcı ve mermi çekirdeği de büyüyüp ağırlaşır ve bu durumda, bunların namlu içine (mermi yatağına) ayrı ayrı doldurulmaları gerekir.
Tam atım, hem itici güç sağlayan patlayıcı ya da sevk hakkını, hem de mermiyi (atılan cisim) kapsar. Atımı oluşturan bu parçaları içine alan kovan, genellikle %70 bakır, %30'da çinkodan yapılmaktadır. Bu alaşıma, bir seri kalıplamayla biçim verilir ve sertleş-tirilir. Mermi kovanı, yaklaşık 600°C ısıda tavlanarak, dip bölümünde kartuş kapağı ile fitili tutacak biçimde sert, orta bölümde, genişleyip mermi yatağının kenarını tıkayacak biçimde daha yumuşak, uçta da mermi çekirdeğini sıkıca kavrayabilecek kadar sert hale getirilir. Mermi yapımında, daha ucuz yöntemler, çelik, alüminyum ve plastik gibi maddeler kullanılmaktaysa da, bunların uygulama alanları oldukça sınırlıdır.
İtici gücü sağlayan sevk barutu, küçük parçacıklar biçiminde olduğu gibi, lifler ya da yanış hızını denetleme amacıyla, delikli bloklar biçiminde de olabilir. Bu patlayıcı, fünye ile ateşlenmektedir. Fünye ise horozun; kapsül üstüne vurmasıyla ateşlenir. Böylece oluşan kıvılcım, birkaç gramlık çok duyarlı patlayıcıyı), o da kovan içindeki sevk barutunu ateşler.
Mermiler, başlıca üç bölümden oluşur. İlk bölüm, yüksek patlayıcı, ikinci bölüm kılavuz kuşak, üçüncüsü de tapadır. Mermiler, genellikle, iyi nitelikli çelikten yapılır ve son biçimini üç ya da daha fazla işlemden sonra ve istenen toleransların sağlanması için, bazen de. yeniden işlenerek alır. Merminin biçimi bazı etmenlere bağlıdır: Dengeli bir yol izlemesi için, merminin beş kalibreden daha uzun olmaması gerekir; sürtünmeyi azaltmak için düzgün, pürüzsüz ve dip bölümü aerodinamik direnci azaltacak biçimde olmalıdır. Kılavuz kuşak, gövdenin alt bölümüne, bir yive oturtulmuş olan bakır bir çemberdir. Bu kuşağın görevi, patlayıcının önünü tıkamak, merminin namluya iyi oturmasını sağlamak ve ateşlendikten sonra yivlere uyarak mermiyi döndürmektir. Merminin içi, TNT gibi yüksek bir patlayıcı ile doludur. Doldurma işlemi, erimiş patlayıcı, soğuduktan sonra hiç bir boşluk kalmayacak biçimde dikkatle içine akıtılarak yapılır. Normal bir mermideki patlayıcı oranı, mermi ağırlığının % 15'i kadardır.
Mermi yapımında, eklenen en son bölüm uçtaki tapadır. Bu parça merminin en tehlikeli bölümüdür. Tapanın ateşlemeden sonra oluşan yaklaşık 3 000 bar'lık basınçlara ve 20 000 g'lik ivmelere dayanabilecek güçte ve hedefe giderken patlamayacak biçimde yapılması gerekmektedir. Ancak, hedefe çarptığında görevini gerektiği gibi yapmalıdır. Bu bölümde de ateşleme, belirli bir sırayla olur: Bir tetik, detonatörü harekete geçirir; darbe etkisi, küçük bir çekirdek içindeki duyarlığı az,' ama gücü yüksek bir patlayıcıyı patlatır; bunun etkisiyle de ana patlayıcı patlar. Tapa bölümü oldukça karmaşıktır ve tasarımları ateşleme ve uçuş güçlerine göre yapılır. Mekanizmaları şifreli kilitlere benzer: Yalnızca silahın verdiği bazı güçlerin birleşmesiyle çalışır, başka bir güçle uyarılmazlar.
Mermi yatağındaki mekanizmanın, arka tıkamayı sağladığı silahlarda yapılan ayrı doldurmalarda, sevk barutu,, birbirlerine bağlanıp bir bez kılıf içine yerleştirilmiş barut çubuklarından oluşur. Kılıfın dibinde ise, içinde birkaç gramlık falya barutu bulunan küçük bir yastık vardır. Falya barutunun ateşlenmesi, mermi yatağına yerleştirilen küçük bir kapsülün çıkardığı kıvılcımla sağlanır.
Yarı bağlı ya da ayrı dolumlu atımlar, değişik mermi hızları gerektiren, örneğin, bir tepe ya da ağaçlık arkasındaki «hedeflere karşı kullanılmaktadır. Bu tür atışlarda, ayrı ayrı torbalar halinde hazırlanmış olan sevk barutları, gerektiğinde azaltılıp çoğaltılabilmektedir.

Öteki cephane türleri: Bu temel cephane türleri, çeşitli amaçlarla kullanılmak için bazı değişikliklere uğratılmıştır. Küçük ateşli silahlarda kapsül içindeki barut, sevk barutunu ateşlemek için yeterli olduğundan, primer içine de patlayıcı koymak gerekmez ve mermi, parlak metal bir gömlek içindeki kurşun-anti-mon alaşımından yapılmış çekirdekten oluşur. Ateşleme sırasında bu gömlek, aynı zamanda bir tahrik kuşağı görevi yapar. ZIRH DELİCİ MERMİ'lerde ise çekirdek, kurşun alaşımı yerine, çelik ya da tungsten karbürden yapılır. İzli mermilerde de, mermi yolunun görülebilmesi için, merminin hedefe gidişi sırasında yanan bazı bileşikler bulunur. İzli mermiler, daha çok makinalı tüfek atışlarında hedefe isabetli atışlar yapılabilmesi için, normal mermilerin arasına karıştırılır.
Av fişeklerinde mermi çekirdeği, yerini, atış menziline ve istenen dağılıma göre çeşitli büyüklüklerde olan saçmalara bırakmıştır. Bu tür silahlar düşük basınçlarda ateşlendiklerinden, mermi kovanı pirinçten değil, kartondan yapılır. Yalnızca kovanın, kapsülü tutan dip bölümü pirinçtendir. Fişeğin uç bölümü, karton bir pulla kapatılmış ve iç bölümün nemlenmemesi için de iyice yapıştırılmıştır. Boş av fişeği, pirinçten olan dip gömlek içine oturtulur; sevk barutu da. karton bir kapakla örtülüp, fişeğin ucunun sıkılma-sıyla korunur.
Ateşli silahlarda kullanılan mermiler, parça sayısının çokluğu nedeniyle karmaşıktır: ama alçaktan atılan ya da elle atılan türler, çok daha yalındır. Uçaklardan atılan BOMBA'ların gömlekleri oldukça incedir; ama bunlar 5-7 000 kg arasında yüksek patlayıcı taşırlar (patlayıcının bomba ağırlığına oranı, % 40 kadar olabilmektedir). Düşüşte dengeleri, kuyrukların-daki kanatçıklar ve aerodinamik biçimleriyle sağlanır. Bombaların tapalan, buruna olduğu gibi kuyruğa da takılabilir ve bazı durumlarda kullanılan zamanlı fün-yeler, bombanın, hedefe vurduktan belirli bir süre sonra patlamasını sağlar.
EL BOMBA'ları ya da küçük silahlarla atılan bombalar, amaca göre, yüksek patlayıcılar, sis ya da gözyaşı gazlarıyla doldurulabilir. Bu tür silahlarda tapalar, genellikle, zaman ayarlıdır. Özel tüfeklerle atılan bombalar, namluya yerleştirilir ve özel bir kartuştan sağlanan gaz basıncıyla atılırlar.
MAYIN'lar, gerekli yerlere elle ya da mekanik yöntemlerle yerleştirilir ve hedefi, çarpma ya da parça etkisiyle tahrip edecek biçimde tasarımlanır. Bu tür silahlarda fitiller, amaca göre değişik biçimler alır. Deniz ya da yerde kullanılan tiplerin büyük çoğunluğu, yalnızca temasla patlar. Mayınların yapımında METAL DETEKTOR'leriyle bulunmalarını engellemek için, çoğunlukla metal olmayan maddeler kullanılmaktadır.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Silahlar

Kaynak:4
2.cilt / s.358-361