Geleneksel ateşli silahların tümü, merminin ateşlenmesi sırasında geri teperler; yani hızla geriye doğru giderler. Merminin büyüklüğü ve hızı arttıkça, geri tepme de şiddetlenir. Geri tepmeye yolaçan olay, NEWTON'un üçüncü hareket yasasıyla açıklanabilir: Her hareket, karşıt yönde ve eşit güçte bir tepki yaratır. Böylece, mermi, silahın namlu ucuna doğru büyük bir hızla giderken, silah da aynı güçle geriye doğru itilir. Eski toplarda bu geri tepme gücünü ortadan kaldıracak bir yol bulunamadığı için, toplar, ateşlendiğinde, yaklaşık bir ya da birkaç metre kadar geriye fırlardı.
İlk ateşli silahlarla birlikte, geri tepme gücünü de ortadan kaldıracak yollar arandı. Ne var ki, başlangıçta yalnızca, oldukça pahalıya malolan bazı yaylar ve tamponlar aracılığıyla önlem alınabiliyordu. Günümüzün silahlarında, geri tepmeyi yok eden, çok gelişmiş sistemler kullanılır. Ama bu sistemler de, silahın ağırlaşmasına, maliyetinin artmasına ve üretim süresinin uzamasına neden olmaktadır.
Geri tepmeyi ortadan kaldıracak en yalın yöntem, aynı büyüklükte iki silahı arka arkaya yerleştirmek ve ikisini birden, aynı zamanda ateşlemektir. Böylece, silahlardan birinin geri tepmesi, ikincisinin-kini dengeleyerek ortadan kaldırır. Kuşkusuz bu, yalnızca laboratuvarlarda kullanılabilecek bir yöntemdir ve uygulamaya elverişli değildir. Ama söz konusu ilke, günümüzdeki geri tepmesiz silahların temelini oluşturmuştur. Bu düşünce ilk kez, A.B.D'nde Davis adlı bir deniz subayı tarafından ortaya atıldı. Davis 1910 yılında, arka arkaya yerleştirilmiş iki silahı, bir tek dipçikte birleştirdi; iki namluyu birbirlerinden ayırarak doldurdu ve namluların birinden bir mermi, ötekinden de aynı ağırlıkta bir kurşun saçma ateşledi. Kurşun saçma, merminin geri tepmesini ortadan kaldırdı ve kısa bir yol aşarak toprağa düştü.
Kusursuz bir yöntem olmamasına karşılık, bu düzenleme, Birinci Dünya savaşında bazı uçaklarda kullanılmıştır. Söz konusu dönemin uçakları, hafif olduklarından, büyük silahlar taşıyamamakta ve geri tepmeyle kolayca dengelerini yitirmekteydiler. Davis'in geri tepmesiz silahları, uçağın yapısında hiçbir zararlı etki yapmıyor, kurşun saçma da, havada herhangi bir tehlike yaratmıyordu. Bu silahlarla atılan en büyük mermi, 5 kg agırlığındaydı; ama bu yöntem, 1918'den sonra kullanılmamaya başlandı.
1930 yıllarında Almanlar, hafif sahra toplarına ve havadan taşınan birlikler için hafif toplara gereksinme duyduklarında, Davis'in geliştirdiği ilke yeniden ortaya çıktı. Alman Krupp firması, geriye doğru çeşitli maddeler atan silahlar üstünde deneyler yaptı ve bir süre sonra, yeterli hızda bir gazın, geri tepmeyi dengeleyebileceği anlaşıldı. Silahın gerisine bir venturi borusu ya da roket memesi takıldığında, gazın, ateşlenen merminin geri tepmesini dengeleyecek bir hız kazanacağı anlaşıldı. Krupp firmasının bulduğu bu yöntemde, merminin sevk barutunun oluşturduğu gaz kullanılmaktaydı. Günümüzde de bu ilkeden yararlanılmaktadır. Barut gazı, ya büyük bir venturiden ya da birkaç küçük venturiden çıkmaktadır. Çeşitli silah fabrikalarında, çeşitli gövde ve cephane sistemleri kullanır; ama modern modellerin çoğunda, tek meme vardır.
Davis'in yaptığı geri tepmesiz silahta, normalin iki katı sevk barutu kullanılmıştı. Oysa Krupp, bu miktarı beş katına çıkardı. Fazla barutun yanmasıyla oluşan gazdan, geri tepmeyi dengelemede yararlanılmaktaydı. Ama bu yöntem, mermi kovanının da daha büyük ve daha ağır olması gibi bir sakınca yaratıyordu.
Silahın namlusunun arka bölümü çok önemlidir'. Yapımında, venturinin ateşlemeden sonra yarım milisaniye kadar kapalı kalıp, sevk barutunun iyice yanmasını beklemesine özen göstermek gerekir. Bu kısa süreden sonra, kapak diski dışarı fırlatılır; barut gazı da, yanışın sürmesiyle, mermiyi ileri doğru itip, ters yöne doğru venturiden çıkar. Böylece, silahın yerinden hiç kıpırdamaması sağlanır.


Ağırlık: Dengelenmesi gereken bir geri tepme söz konusu olmadığından, geri tepmesiz silahlar, öteki silahlardan daha hafif yapılabilmektedir. Sözgelimi, İkinci Dünya savaşında kullanılan ve 10 kg'lık mermi atan geri tepmesiz silahın ağırlığı, yaklaşık 1 900 kg kadardır. Günümüzde kullanılan Wombat geri tepmesiz silahının ağırlığıysa, yalnızca 270 kg'dır; buna karşılık, 10 kg'dan ağır mermileri, aynı namlu hızıyla atabilmektedir. Ne var ki, Wombat mermisi, mermi kovanının büyüklüğünden dolayı 27 kg ağırlığındadır. ve uzun süreli atışlarda, cephanenin ağırlığı, atış ve ikmal ekiplerine çeşitli zorluklar yaratabilir.

Patlama geri basıncı: Geri tepmesiz silahlarda raslanılan bir başka sorun da, atıştan sonra silahın arkasında oluşan basınçtır. Bu basınç, silahın geri-sindekiler için oldukça tehlikeli olmakta, bu yüzden yapılan ayarlamalar, silahın menzilini kısıtlamaktadır. Bu nedenle, günümüzde geri tepmesiz silahlar, yalnızca kısa menzilli tanksavar silahı olarak kullanılmaktadır. Böylece namlu, doğruca hedefe yöneltilmekte ye büyük delici mermi, tankın zırhını kolayca delebilmektedir. Düşük namlu hızları nedeniyle uzak ve hareketli hedeflerin vurulmasını güçleştiren büyük geri tepmesiz silahlar, günümüzde yavaş yavaş ortadan kalkmaktadır. Bunların yerlerini küçük, omuzdan ateşlenen ve 400-500 m atış menzili olan geri tepmesiz silahlar almaktadır. Geri tepmesiz silahların yapımında yararlanılan ilke, küçük güdümlü tanksavar füzelerinin ateşlenmesinde de kullanılır.

Kaynak:4
3.cilt / s.918-920

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Silahlar »