Başlangıçta, ok atmada kullanılan büyük sehpalı yay (arbalet) anlamına gelen mancınık, yıllar sonra, kargı, mızrak ve taş atmada kullanılan makina anlamını taşımaya başladı. Mancınığı ilk kullananlar Yunanlılardır.
Mancınığın yayı, önceleri boynuzdan yapılırdı. Ama kısa bir süre sonra, bunun, elde kullanılan küçük mancınıklar için yeterli olmasına karşılık, ağır mızrak ve taşları atacak güçte olmadığı anlaşıldı. Yeni silahta, boynuzdan yapılan yayın yerine, iki sağlam ağaç kol takıldı ve yay teli, bu kolların uçlarına bağlandı. Kolların öteki uçları, bükümlerin arasına sokulur, bu düzenek, bir ağaç çerçeve içine takılır, ya çerçeveye sokulan çubuklarla ya da mandallı bir çarkla sıkılırdı. «Katapult» adı da verilen bu silah, Romalı komutanlar tarafından çok beğenildi. Benzer mancınıklarla son zamanlarda yapılan deneylerden anlaşıldığına göre, söz konusu silahlar, bir zıpkını 400 m' ye (normal yayla ulaşılması olanaksız bir menzil) kadar atabiliyordu.
Taş mancınığı: Romalılar, zıpkın ve kargı gibi silahları katapultla atmalarının yanı sıra, kale ya da kent kuşatması sırasında ağır ve büyük taşlan atabilecek bir aygıt da geliştirdiler. «Taş mancınığı» adı verilen bu silah, sağlam ve uzun bir ağaç koldan oluşmaktaydı. Kolun bir ucu, bir çerçeveye takılıydı; öteki ucunda, taşların konabilecaği kepçe biçimli bir yuva vardı. Atma kolu, bir boynuz yayla yukarı doğru fırlatılınca, büyük bir yastığa çarpıp ucundaki taşı atıyordu. Katapultta olduğu gibi,taş mancınığında da boynuzdan yapılmış yayın yerini zamanla, ana çerçevenin bir yanından ötekine uzanan burulma yayı aldı. Atma kolunun öteki ucu da bu burulma yayının içinden geçirildi.
İ.Ö. I. yüzyıl dolaylarında, Çin ordusunda da, Yunanlılarınkine benzeyen büyük bir arbalet geliştirilmişti. Söz konusu dönemde Çinlilerin en büyük düşmanları, bozkırlarda yaşamakta olan oklu süvarilerdi ve Çinliler, düşmanlarına karşı koyabilme amacıyla atış hızı yüksek bir silah yapmak zorunda kalmışlardı. Çinlilerin o dönemde yapmış oldukları bir tetik ve horoz mekanizması, günümüzde bile bazı yalın silahlarda kullanılmaktadır.
Mangonel: Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra, Avrupa'da katapult ve taş mancınığın yaygınlığı azaldı. Ortaçağ'da Avrupa'da mancınığın pek görülmemesine karşılık.İ.S. 1100 yıllarında Çinliler yalın bir mancınık yaptılar. Bu silah, merkezinden bir mille hareket eden uzun bir koldan oluşmaktaydı. Kolun bir ucunda taş atmak için bir sapan vardı. Öteki ucu da, çekme halatlarına bağlanıyordu. Atış sırasında birkaç kişi, halatları hızla çekip, kolu kaldırıyor ve öteki uçtaki taşı atıyorlardı. Batı dünyasında «mangonel» adı verilen bu tür, bir süre sonra Araplar tarafından da kullanılmaya başlandı.
Haçlı seferleri sırasında Ortadoğu ülkelerinde iki tür mancınık kullanılıyordu; ama ikisi de yeterli değildi. Özellikle nemin fazla olduğu bölgelerde, saçtan yapılmış burulma çileleri gevşiyor ve silahın etkisini azaltıyordu. Mangonel tipindeyse, halatların aynı zamanda ve aynı güçle çekilmesi gerektiğinden etkili atışlar yapılamıyordu.
Terazili mancınık: Bir süre sonra mangonelde, kola bağlı halatları çeken insan gücü yerine, büyük bir karşıt ağırlıktan yararlanılmaya başlandı. Bu tür mancınıkta, atış kolu serbest bırakıldığında, öteki uçtaki ağırlık aşağı düşüyor ve kolun ucundaki taşı fırlatıyordu. Atılan taşlar da daha dikkatli seçilmeye başlandı. Cephane olarak kullanılan bu taşlar, küre biçiminde ve hep aynı ağırlıkta yapılıyordu. Böylece ağırlık değişmediğinden, daha isabetli atışlar yapılabiliyordu. Mancınığın bu türü, İ.S. 1200 yıllarında Avrupa ve Ortadoğu ülkelerine yayıldı; 1275 yıllarında da Marko Polo tarafından Çin'e götürüldü.
Terazili mancınık, 135 kiloluk gülleleri, 275 m'ye kadar isabetli olarak atabiliyordu. Bu silahın ortaya çıkmasıyla kale duvarlarının da daha dayanıklı yapılması zorunlu oldu. Avrupa'da ilk toplar, 1325 yılında kullanılmaya başladı. Ama bunların, mancınığın yerini alması için yaklaşık yüz yıl daha geçmesi gerekti. O tarihten sonra da, mancınık cephanesi olarak kullanılan taş gülleler, bir süre daha ortadan kalkmadı ve top mermisi olarak kullanıldı.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »