Mayınlar, kara ve denizde kullanılan silahlardır. Belirli hedeflere yöneltilmemeleriyle öteki silahlardan ayrılırlar. Bir yere bırakılan mayın, yıllarca patlamaya hazır halde kalabilir. Modern mayınların bulunması ve tahrip edilmesi oldukça zordur.
İlk mayınlar denizde kullanıldı: 1585 yılında Hollandalılar, İspanyol gemilerine karşı, saat mekanizmasıyla çalıştırılan patlayıcı maddeleri kayıklara yerleştirdiler. Mayın kullanımı, Birinci Dünya savaşında arttı. 19141818 yılları arasında çeşitli yerlere, toplam 240 000 mayın yerleştirildi. Gene Birinci Dünya savaşında Almanlar, mayınları yalnızca savaş gemilerine karşı değil, ticaret gemilerine karşı da kullandılar. İkinci Dünya savaşında, havadan mayın döşeme tekniğinin geliştirilmesiyle, Tuna gibi büyük ırmaklar da mayınlandı.
Birinci Dünya savaşında Almanlar tarafından kullanılan ilk kara mayınları, TANK'ların ağırlığıyla patlayacak biçimde toprağa gömülen, top mermilerinden oluşmaktaydı. Piyadeye karşı ve tanklara karşı mayınlar, ancak İkinci Dünya savaşında yapıldı ve Kuzey Afrika ile S.S.C.B. cephelerinde kullanıldı.
Deniz mayınları: Deniz mayınları, gemilerin, bazı sulara girmesine engel olan, etkili ve ucuz silahlardır. Yok edilmeleri oldukça güçtür. Deniz mayınları, gemilerin en zayıf bölümleri olan su altı kesiminde hasara neden olurlar.
Başlıca iki tür mayın vardır: Denetimli; bağımsız. Denetimli mayınlar, kablolarla, bir denetim ve gözetleme istasyonuna bağlanır. Bu tür mayınlar, genellikle, liman güvenliği için kullanılır. Bağımsız mayınlarsa, ya bir şamandıraya ya da deniz yatağına bağlanır; ya temasla, ya magnetik olarak, ya basınçla ya da akustik aygıtlarla patlarlar. Mayınların geliştirilmesi sürdürülmektedir. Gelecekte, DOPPLER OLAYI yardımıyla ya da kızılaltı alıcılarla patlayan nükleer
mayınların yapılacağı sanılmaktadır.
Temas mayınları, emniyete alınarak denize bırakılırlar. Önceden belirlenmiş bir derinliğe battıklarında, su basıncıyla çalışan bir hidrostatikaygıt (Bk. STATİK VE HİDROSTATİK) tarafından, patlayacak hale getirilirler. Bu tür mayınların üstünde, geminin çarpmasıyla DETONATÖR'e elektrik akımı vererek patlayıcıyı ateşleyen temas «bojmM2»ları bulunur. Magnetik mayınlardaysa, ateşleme mekanizması, gemilerin oluşturduğu magnetik alanın etkisiyle çalışır. Duyarlı patlayıcı, tam zamanında patlayacak biçimde ayarlanır. Basınç mayınları, sığ sularda kullanılır. Üstlerinden geçen gemilerin etkisiyle su basıncının azalmasıyla patlarlar. Mekanizmada, suya açık bir yuvada bulunan bir diyafram vardır. Geminin geçme'siyle düşen su basıncı etkisiyle diyafram, alçak basınç bölgesine doğru hareket edip, detonatörü ateşler. Akustik ve magnetik mayınların patlamaya hazır hale getirilmesinde de, buna benzer bir basınç sisteminden yararlanılır. Akustik mayınlarda, gemi pervanelerinin seslerini alan bir mikrofon bulunur ve ses, belirli bir düzeye çıktığında, detonatör ateşlenir. Ne var ki, mayınların üstleri zamanla yabancı maddelerle kaplandığından, aygıtın duyarlığı azalır. Bu nedenle, daha sonra yapılan mayınlarda, akustik sistem, yalnızca mayının kurulmasında kullanılmıştır. Patlama içinse, basınç ya da magnetik sistemlerden yararlanılmıştır. Mayın tarama: Deniz dibine bağlı mayınlar, PARAVAN'larla taranır. Paravan, mayın tarama gemisinin bir yanına bağlı, su altında çekilen, torpil biçimli dubalardan oluşur. Paravana çekilen mayının bağlama kablosu kesilir. Yüzeye çıkan mayın, temas boynuzlarına (çıkıntılarına) ateş edilerek patlatılır. Magnetik mayınlar, içinden elektrik akımı geçen iki kabloyla donatılmış iki tarama gemisiyle patlatılır. İki kablo arasında oluşan magnetik alan, mayınların patlaması için yeterli olmaktadır. Buna karşılık, basınç mayınlarının taranması oldukça güçtür. Bunlar, genellikle uzaktan çekilerek, üstlerinden geçirilen bir tekneyle patlatılırlar. Ama bu yöntem oldukça tehlikeli, yavaş ve pahalıdır. Akustik mayınlar, üstlerinden gürünü yapan bir aygıt geçirilerek patlatılır.
Kara mayınları: Modern kara mayınları, içlerinde patlayıcı madde bulunan bir gövde ile bir tapadan oluşur. Mayının biçimi, kullanılacağı yere göre değişir. Kullanılacak malzeme de, mayının parça etkisi ve yerinin belirlenmesini güçleştirme özelliği göz önüne alınarak saptanır. Piyadeye karşı döşenen mayınlar, genellikle, plastik gibi, iletken ve magnetik olmayan maddelerden yapılır. Ayrıca mayının gövdesine, kaldırılıp tahrip edilmesini önleyecek türde bir aygıt takılabilir. Bazı mayınlar, patlama sırasında havaya fırlayacak biçimde yapılır. Böylece patlamanın daha uygun koşullarda gerçekleşmesi sağlanır. Mayının içindeki patlayıcının miktarı, piyadeye karşı döşenen türlerde 0,5 kg kadar, tanksavarlardaysa 9 kg kadardır. Patlayıcı, etkisini doğrudan yapabildiği gibi, küçük şarapnel parçaları fırlatarak da gösterebilir. Bu tür mayınların bir türü, patlama sırasında, hedefin altına doğru yanıcı gaz püskürtür. Ateşleme sistemi,,ya doğrudan doğruya bir basınçla ya da hareketli bir çubuk ve tele uygulanan bir güçle çalışır.
Piyadeye karşı kullanılan mayınlar, ya parça etkili ya da doğrudan patlayıcı etkilidir. Parça etkili mayınlar, patladıklarında, çevrelerine yüksek hızlı ve oldukça uzun menzilli birçok parça saçarlar. Bu türden olan sıçratmak mayınlarda., parçalar, 2 m kadar havaya sıçrayıp çevreye saçılırlar. Sabit yönsüz mayınlar, toprağın üstüne ya da birkaç santim' altına yerleştirilir ve patlamada, parçaları yukarı vb yanlara doğru saçarlar. Sabit yönlü mayınlarsa., parçalan 60°'lik bir açı içine atarlar. Amerikan Claymore mayını, bu türdendir. Gövde içinde, yaklaşık 300 çelik şarapnel içeren eğimli bir patlayıcı tablası bulunur. Doğrudan patlayıcı etkisi yapan mayınlarınsa, etki alanı kısıtlıdır. Yalnızca kendilerine çarpana zarar verirler.
Toprağın altına döşenen tanksavar mayınlarında, çok miktarda yüksek patlayıcı bulunur. Bu tür mayınların patlaması için, üstlerinden yaklaşık 140180 kg' lık bir ağırlığın geçmesi gerekir. Tanksavar mayınlarının bulunup tahrip edilmesini güçleştirmek için, bunların yanlarına ayrıca, piyadeye karşı mayınlar da döşenir.
Belirli noktalardan çevreye kimyasal maddeler saçan, kimyasal mayınlar da kullanılmaktadır. Bunlarda, kalıcı ya da geçici sıvı ve gaz kullanılır. Mayın tarlalarına bu tür kimyasal mayınlar döşendiğinde, düşmanın ilerlemesi güçleşeceğinden, kimyasal maddelerin etkisi daha da artar.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »