Genel olarak, ateşli silahlarda kullanılan cephanelere «mermi» denir. Tabanca ve tüfek mermileri, 13 mm'den büyük kalibreli silahlarla atılan mermilerden (Bk. CEPHANE) farklıdır. «Güdümlü mermi» adı verilen uzaktan kumandalı füzelerse (Bk. FÜZE), kendinden tahriklidir, herhangi bir silahtan atılmaz.
Tarihçe: TOP'un yapılışından çok sonra, XIV. yüzyılın sonlarına doğru, ilk küçük ateşli silahlar yapılmaya başlandı. Bunlar, ağaç dipçiğe bağlanmış, bir ucu kapalı olan ve mermi yatağı gibi kullanılan demir borulardan oluşan yalın aygıtlardı. Borunun kapalı ucuna daha önceden doldurulan barut, gene bu uçta bulunan bir fitille ateşlenmekteydi. Mermiler, namlu çapı ile aynı çapta, küçük küre biçimli taş ya da metal bilyalardı. Bu tür mermiler namluya iyice oturmadığından, barut ile mermi arasına, kağıt ve paçavra gibi parçalar yerleştirilirdi.
Daha sonraki beş yüzyıl boyunca, küçük ateşli silahların ATEŞLEME MEKANİZMALARI'nda pek çok gelişme görüldü. Ateşleme deliğinin yerini, önce fitil, sonra tamburlu ateşleme mekanizması, daha sonra da çakmaklı mekanizma aldı. XIX. yüzyılın başlarında da tüfek kapsülü ortaya çıktı. Bu gelişmelere ve İ780' de normal namluların yapılmasına karşılık, bilya mermiler değişmedi. 1823 yılında İngiltere'de Yüzbaşı Norton, ilk uzun mermiyi yaptı.
Norton mermisinin dibi oyulmuştu ve ateşleme sırasında gaz basıncının etkisiyle genişleyip namlu içini dolduruyordu. Bu genişleme, aynı zamanda, merminin, havada dönüş veren yivlere oturmasını da sağlıyordu. Norton mermisinden sonra başka uzun mermiler de yapıldı. Tıkama ve dönüş özelliklerinin geliştirilmesi için, mermilerin oyuk diplerine kapaklar ya da kapsüller takıldı. 1860 yıllarında, sevk barutu olarak kullanılan kara barutun yerini, temeli nitroselüloz
olan dumansız barut aldı. Dumansız barut daha güçlüydü. Mermide boylamasına ve merkezkaç ivmeler oluşturarak, kurşunu parçalıyordu. Parçalanma sorununu, 1880 yılında, İsviçre ordusundan Binbaşı Rubin, ilk gömlekli mermiyi geliştirerek çözdü.
Gömlekli mermi, sert metal bir gömlek (ya da ceket) içindeki kurşun çekirdekten oluşmakta ve atış sırasında ortaya çıkabilecek 30 000 g'lik (g: yerçekimi ivmesi) ivmeyle 200 000 devir/dakikalık dönme hızlarına dayanabilecek kadar güçlü olmaktaydı. Bu buluşu izleyen 40 yıl süresince, mermiler, uçlarının sivriltilmesi ya da kemer biçimine sokulması gibi, bazı biçimsel değişiklikler geçirdiler. Söz konusu değişikliklerin amacı, daha büyük isabet sağlamaktı.
Modern mermilerin boyları genellikle 5 kalibredir (namlu içi çapının 5 katı); kemerli uç bölümlerin uzunluğu da 2,5 kalibre kadardır. Bu tür mermilerin 9°'lik bir kuyruk açısı ve bakırnikel alaşımı bir gömleği yardır. Gömleğin içinde bir metal çekirdek, bir patlayıcı ya da yangın çıkarıcı karışım bulunabilir. Küçük mermilerde, top mermilerindeki gibi sevk halkası bulunmaz. Tabanca ve tüfek mermileri, namlu çapından biraz daha geniş çaph yapıldıklarından, ateşlemeden sonra dip bölümünün genişlemesiyle, yivlere uyarak dönmeye başlarlar.
Kurşun mermiler: Bilya biçimindeki kurşun mermilere, genellikle «saçma» adı verilir ve av tüfeği fişeklerinde kullanılır. Saçmalar, namlu çapından küçüktür. Patlama sırasında tıkaç görevi yapıp gazın kaçmasını engelleyen bir karton kartuş içine doldurulur. Uzun biçimli, kurşun alaşımı mermiler, 5,6 mm'lik tüfek kartuşları gibi düşük hızlı cephanelerde kullanılır. Bu mermiler, genellikle, namlu içinde kurşun parçalarının kalmaması için, yağlanırlar.
Gömlekli mermiler: Yüksek hızlı mermilere, ya metal kaplama yapılır ya da üstlerine bakırnikel alaşımı bir gömlek geçirilir. Halk arasında «kurşun» diye adlandırılan ve insanlar ile küçük hedeflere karşı kullanılan standart mermide, kurşun alaşımı (antimon ya da kalayla sertleştirilmiş kurşun alaşımı) bir çekirdek bulunur. Balistik niteliklerinin dengelenmesi için, çekirdek, kemerli mermi ucunun tümünü doldurmaz ve ağırlık merkezinin dipte kalması amacıyla, kağıt ya da plastik gibi yoğunluğu düşük maddeler kullanılır. Dip bölümün biraz üstünde bulunan dişler, çekirdek ve gömleğin birbirinden ayrılmamasını ve kovan boynunun mermiye geçmesini sağlarlar.
ZIRH DELİCİ MERMİ'ler, hafif zırhlı araçların çelik plakalarını delebilecek biçimde yapılırlar. Bu tür bir mermi, metal bir gömlek içinde, sertleştirilmiş çelik ya da tungsten karbür çekirdekten oluşur. Zırh delici mermilerin uçları, hava direncini azaltmak için, daha uzun ve ince yapılır; ama en uç bölüm, hedefe girişi kolaylaştırma amacıyla tam sivri yapılmaz.
Yangın mermileri, yakıt depolarında, cephaneliklerde ve araçların içinde yangın çıkarma amacıyla kullanılır. Bir baryum nitratmagnezyum karışımı olan yanıcı madde, ya normal ya da zırh delici mermilerin uçlarına doldurulur. Bu madde, merminin hedefe çarpmasıyla hemen ateşlenir. Yanışı bir saniyeden az sürer.
Daha büyük kalibrelerde, çekirdeğin bir bölümüne yüksek patlayıcı ve yanıcı madde de doldurulabilir. Bu tür, hem darbe ısısıyla, hem de burundaki bir tapayla patlatılabilir.
Atıcıların, atışlarını izleyip, hatalarını düzeltebilmeleri için, mermilerin dip bölümlerine havada iz bırakan bileşimler doldurulur. Genellikle stronsiyum tuzu ve magnezyum bileşiminden oluşan karışım, ateşleme sırasında oluşan gazlarla yanmaya başlayarak, hem gece, hem de gündüz görülebilen kırmızı bir iz bırakır.
Dumdum kurşunu, ilk kez 1890 yılında, Hindistan'ın Dumdum kentinde bulunan bir fabrikada yapıldı. Ama, açtığı yaralar son derece ağır olduğu için, 1902 yılında La Haye antlaşmasıyla yasaklandı. Dumdum, yumuşak uçlu, çatlak gömlekli ve ucu kesik biçimlerde yapılabiliyor, mermi bedene girdikten sonra, ucu açılıp kurşun dağılıyordu.
Boş mermilerdeyse, ya kurşun çekirdek yerine ateşleme sırasındakırılan ve öldürücü olmayan parçalar bulunur ya da merminin ucu kağıtla doldurulur. Bu tür mermiler tabanca doldurma ve atma eğitimlerinde kullanılır.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »