Kontrplak, sunta ve çeşitli kontralit türleri,
XX. yüzyıl teknolojisindeki ilerlemelerle gerçekleşen yararlı ürünlerdir. Suntaya bazen «pres tahta», kontrplaklara da bazen, ticari bir marka olan «Masonit» adı verilir.
Kontr plak,«kaplama» adı verilen çok sayıda ince tahta tabakasının, damarları birbiriyle dik açı yapacak biçimde üst üste yapıştırılmasından oluşur. Bu tür tahta, kolayca kırılmaz, daha dayanıklıdır ve nem, sıcaklık gibi dış etkilerden, normal tahtadan daha az etkilenir. İç tabakalarda daha düşük nitelikli tahta türleri kullanılabilir (hattâ görünmeyen yerlerde kullanılacak kontrplaklarda, bütün tabakalar düşük nitelikli tahtadan yapılır). Dıştaysa, cilalandığı zaman çok gösterişli kaplamalar oluşturan nitelikli tahta tabakaları yeralır. Kontrplak, dayanıklı olmasına karşılık, alışılmış tahta işleme aletleriyle kolayca işlenebilir.
Sunta yapımında, işlenmiş kereste artıklarından yararlanılır. Bu artıklar küçük parçalar halinde kesilir, reçineyle kaplanır ve preste ısıtılarak levha halinde basılır. Sunta, kontrplak kadar dayanıklı değildir; ama kaplama, raf, vb. olarak kullanılabilir.

Kontralit, küçük tahta parçalarının yüksek basınçlı buhardan geçirilip, basıncın birden kaldırılmasıyla tahta liflerini bir arada tutan, «lignin» adlı plastik maddenin yeniden etkinleştirilmesi temeline dayanır. Parçacıklar daha sonra sıcak preslerde, ince, büyük levhalar halinde basılır. Kontralit daha çok iç kaplamalarda kullanılır.
Çeşitli dekoratif görünümleri yansıtan birçok türü vardır. En yaygın kullanım alanlarından biri de, mağazalarda çeşitli malları asma ve sergileme amacıyla yararlanılan delikli kaplamalardır.
Bu tür tahta ürünleri geliştirmek yolundaki çalışmalar, başlangıçta, gerekli yapıştırıcılar ve teknoloji ortaya çıkarılmamış olduğu için başarıya ulaşamadı.

Yapay tahta yapımıyla ilgili teknolojide, iki dünya savaşı sırasında, özellikle Almanların hammadde sıkıntısı yüzünden yeni malzemeler geliştirme çabalarıyla, büyük atılımlar gerçekleştirildi. Kontrplak ve sunta yapımında en çok kullanılan yapıştırıcı, üre formaldehittir. Yapıştırıcıya, tahtanın nemden etkilenmemesini, ateşe dayanıklı olmasını, içinde böcek yaşamamasını sağlama amacıyla birçok madde eklenir.

Sunta yapımı:
İşlenmiş kereste ve orman artıkları, çevresinde kesici dişler bulunan dönen bir diskle ya da üstünde bıçakların yeraldığı silindir biçimli bir blok yardımıyla, küçük parçalar halinde kesilir. Kesilen parçalar hilal biçimindedir. Aygıt bıçaklıysa, parçaların büyüklüğü ayarlanabilir. Parçalar daha sonra bir tür elekten geçer, yabancı maddeler ve büyük parçalar elenir. (Bu aşamada ya da daha sonraki aşamalardan birinde mıknatıslar da kullanılır. Çünkü, araya karışan metal parçaları, bıçağın dişlerini bozar.)

Bütün tahta türlerinden elde edilen parçalar, su içerir. Tahtaların, su içeriklerinin yüzde iki ya da üçe indirilmesi için kurutulması gereklidir. Kurutma, sıcak silindirler içinde gerçekleştirilir. Daha sonra parçalar, karıştırma silindirleri üstüne aktarılır ve oradan aşağı düşerken üstlerine reçine püskürtülür (reçine oranı yüzde onu aşmadığından, parçalar hâlâ kuru görünümlüdür). Bazen de püskürtme işlemi, silindirin içinde yapılır.
Daha sonra, sürekli bir şerit üstüne ya da birbirine bağlı çelik levhalar üstüne, parçalar elle yayılır. Ama bu yöntem düzenli bir dağılım sağlamadığından, üretilen levhalarda zayıf bölgeler oluşabilir. Bazı makinalar, parçaları ayırarak, ortaya büyük, alta ve üste de küçük parçaları yerleştirirler. Böylece, daha düzgün bir dağılım ve yoğunluk elde edilir.

Mekanik titreşimler ya da hava akımları yüzünden yitimi önlemek için, parçalar, hafif bir basınç uygulayan soğuk bir presten geçirilir. Daha sonraki aşamalarda oluşacak buharlaşmayı karşılama amacıyla da parçalar, hafifçe nemlendirilir. Böylece oluşan tabaka, sıcak prese gönderilir. 15 mm kalınlığındaki suntalar için uygulanan basınç 1 N/mm1' (150 psi), sıcaklık da 120CC kadardır. Preste tutma süresi yaklaşık 10 dakikadır.

Presten çıkan levhalar, kurumaları ve içlerindeki gerilimlerin düzgün biçimde dağılması için bekletilir. Bekletme süresi tamamlanan levhalar, düzgün olarak kesilir ve tambur zımparalarla iki yüzleri da zımparalanır.
«Ekstrüzyon» adı verilen başka bir yöntemde de, ileri-geri hareket eden bir kol, parçalan, kalınlıkları ayarlanabilen, sıcak, paralel levhalar arasında sıkıştırır. Bu yöntemle uzun ve kalın levhalar yapılır. Ama bu levhalarda, basınç düşey değil, yatay olarak uygulandığından, iç yapılar biraz farklıdır. Söz konusu levhaların çekme mukavemeti daha yüksek, eğilme mukavemetiyse daha azdır.

Suntalar üç yoğunlukta yapılır.
Bir metreküpünün ağırlığı 640-800 kg olan yüksek yoğunluklu sunta, döşeme gibi yüksek dayanıklılık ve kuvvet gerektiren yerlerde kullanılır. Metreküpünün ağırlığı 480 -640 kg olan orta yoğunluklu suntadan, bölme, raf, tablo ve mobilya üretiminde yararlanılır. Düşük yoğunluklu suntanın başlıca kullanım alanlarıysa, dam kaplamaları, tavanlar ve bölmelerdir. Suntalar, ses yalıtımı açısından da elverişlidir. Yalıtma özellikleri, yoğunlukları azaldıkça artar.
Kontrplak yapımı: Kullanılacak ağaçlar, üretime alınmadan önce dikkatle seçilip incelenir. Üreticiler dünyanın her yöresinden kereste alırlar. Kontrplak yapımı, birçoğu tropikal bölgelerde yetişen, kabukları kolayca soyulabilen, uzun gövdeli, silindir biçimli ağaçlar gerektirir.

Tomruklar önce, ya dev havuzlarda kaynatılır y:ı da üstlerinden buhar geçirilir. Böylece tomruk yumuşar, içindeki nem düzgün olarak dağılır ve daha sonraki işlemler sırasında tabakaların çatlaması ya da birbirinden ayrılması olasılığı azalır. Özellikle tropikal ağaçlar işlenirken, bu işlemin yapılması zorunludur. Bazı ağaçlar (kayın ve huş ağaçlan gibi), bu işleme gerek kalmadan kolayca soyulabilir. Finlandiya gibi soğuk ülkelerde tomruklar, donmamaları için buhar püskürtülen havuzlarda, aylarca kalır.
Havuzlardan alman tomruklar, kabuklan soyulup, uygun uzunlukta parçalara kesilir.
Bir çeşit TORNA tezgâhına benzer bir tezgâhta da tabakalar ayrılır. Tabakaların aynı kalınlıkta olması gerektiğinden, bu aşamada nitelik denetimi uygulanır. Bıçağın dönüş hızı ve açısı, gövdenin biçimine ve ağacın türüne göre ayarlanabilir. Bu yöntemle 1 mm'den 4 mm'ye kadar tabakalar kesilebilir. Tabakaların kenarları, otomatik olarak ya da elle düzeltilir.
Kesilen tahta tabakaları içlerindeki nemin her noktada aynı düzeye inmesi için tünel biçimli sürekli kurutuculardan geçirilir. Nemin farklı oranlarda bulunması, kıvrılıp bükülmelere yolaçar. Uygun nem o-ranı, kullanılacak yapıştırıcı türüne göre %5 - %14 arasında değişir.

Kurutulan tabakalar ayrılıp gruplandırılır. Pahalı kaplamalarda kullanılan tabakalar, genellikle tek boy olur; ama birleştirilerek de kullanılabilir.Bu durumda ek yerleri düzgün ve paralel olmalıdır (kaplama giyotinleriyle ya da birleştiricilerle sağlanır). İç tabakalarda kullanılan parçaların kenarlarına, kaplamanın dayanıklılığını azaltacak boşluklar oluşmasını önlemek için, sonradan çıkarılan ekler yerleştirilir. Dış yüzeyleri oluşturan parçaların renkleri birbirine uydurulur ve bunlar, sağlam biçimde, görünmez bir ek yeriyle birleştirilir. Bu işlem, otomatik bantsız ekleyicide gerçekleştirilir.

Tabakaların üst üste yerleştirilmesiyle oluşan bu yapıya, tutkal eklenir. Tutkalın fazlası iyi yapışmayı engellediğinden, tutkal tabakasının her bölümü aynı kalınlıkta olmalıdır. Bir başka yöntem de, iki tabaka arasına, uygun büyüklükte kesilip reçine emdirilmiş kağıt yerleştirmeye dayanır.
Tabakalar bazen. Önceden soğuk olarak preslenir. Daha sonra, hidrolik preste ısıtılmış levhalar arasında sıcak presleme yapılır. Sıcaklık, basınç ve öteki etkenler, üretimin cinsine göre ayarlanır.

Tamamlanan levhalar istiflenir ve içlerindeki gerilimler ile nem oranı dengelendikten sonra, kenarları kesilip düzeltilir. Bazı türlerde, ön ve arka yüzün arasına ince tahta çıtalar yerleştirilir. Aradaki tahtalar düşük yoğunluklu türlerden seçilirse, kaplamalar daha hafif olur.
Ayrıca, özel isteklere göre, sözgelimi ses ve ısı yalıtımı istenilen yerlerde, iki yüz arasına mantar, köpük ya da cam yünü doldurulabilir. Yüzlere başka amaçlarla, plastik ve metal de kaplanabilir. Plastik kaplı kontrplaktan,birçok kez kullanılabildiği ve beton üstünde düzgün bir yüzey oluşturduğu için, beton kalıplarında.yararlanılır. Kaplama, çeşitli yöntemlerle işlenebilir.

Dekoratif amaçla kaplama seçmek başlı başına bir iştir. Çünkü aynı işlemden, hattâ aynı ağaçtan çıkan iki kaplama bile, birbirine tam olarak uymaz. Binaların dış yüzeylerinde kullanılacak, hava koşullarından etkilenmeyen kaplama türleri üretmek için, araştırmalar sürmektedir.


kaynak 4
7.cilt / s.2036-2037

Diğer konular
Fermuar - giysilerde 1918 yılında kullanılmaya başlandı
Süzme ve ayırma - Süzgeçten geçen sıvı akışının temel ilkeleri
Şahmerdan - çelik sütun ve levha halindeki kazıkları çakmak için kullanılan makina
Kontrplak - sunta ve çeşitli kontralit türleri
Takım tezgahı - Kendi kendini üretebilen tek makina türü
Yüzer taraklar - çamur ve kum birikintilerini temizlemeye yarayan kazı makinalarıdır
Tartılar - Modern tartıların tarihçesi - Elektronik tartılar - Öteki tipler
Zincirle tahrik sistemi
Ekonomizör
Termos
Petrol Sanayiinde Tuz Giderici
Tornanın yapısı, bağlama düzenekleri, kopya tornaları, Revolver torna, radyal torna
Tuğla Üretimi-tarihçesi, gelişimi, ilk tuğla yapımı, tuğla yapımında makinalaşma
Tükenmez Kalem-icadı, gelişmesi, özellikleri, günümüzün tükenmez kalemleri
Vidanın bulunuşu,Akhimedes burgusu-saç vidası,vidalı kriko-dişli cicata-dişsiz civata

Daha fazla bilgi için linki tıklayınız
araclar ve gerecler

» Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar-Gereçler-İcatlar » Genel Araçlar »