İÇTEN YANMALI MOTOR'ların çoğunda (DİZEL MOTORU dışında), yanma odasındaki yakıt-hava karışımını ateşlemek için gereken yüksek gerilim kıvılcımları bujilerle sağlanır. Bujiyi ilk bulan, Etien-ne Lenoir (1822-1900), 1860 yılında, kıvılcımlı ATEŞLEME SİSTEMİ ile çalışan bir motor geliştirmiştir.

Çalışması:
Motor çalışırken, gerekli anlarda bujiye (ya da çok silindirli motorlarda bujilere), DİSTRİ-BÜTÖR'den çok yüksek gerilimli elektrik enerjisi gönderilir. Bu enerjiden ötürü merkez elektrot ile silindir bloğuna bağlı olan şasi elektrodu arasındaki boşlukta bir kıvılcım oluşur. Silindirdeki sıkıştırılmış yakıt-hava karışımını ateşlemek için gereken e-nerjiyi, bu kıvılcım sağlar.

Çalışma sıcaklığı:
En elverişli çalışma koşullarının ve verimin sağlanması için, bujinin ateşleme merkez elektrodunu çevreleyen yalıtkan gövdenin sıcaklığının, saatte 48 km hızla giderken, 400°C'tan aşağı düşmemesi, azami yük ve hızda ise 850°C'tah fazla yükselmemesi gerekir. 400°C'tan düşük sıcaklıklarda yalıtkan tabaka üzerinde, karbon ve yağ birikmeye başlar. İletken olan karbon, kısa devreye neden olan bir yol oluşturur ve kıvılcımın şiddetinin azalmasına ya da hiç oluşmamasına yolaçar.
850°C'tan yüksek sıcaklıklar ise, elektrotların aşırı ölçüde aşınmasına ve çoğunlukla yakıt-hava karışımının, gerektiğinden daha önce denetim dışı ateşlenmesine yolaçar. Erken ateşleme adı verilen bu durum, motora ciddi zararlar verebilir.
Motor türleri ve modelleri (ve bunlarla birlikte yanma odası sıcaklıkları) değiştikçe, bujilerin çalışma sıcaklığının istenilen sınırlar içinde kalmasını sağlama amacıyla, bunlara uygun birçok buji çeşidi yapılması gerekir.

Isı sınıflandırması:
Bujiler, ısıyı ortadaki yalıtkan gövdenin ucundan motorun soğutma sistemine iletme özelliklerine göre sınıflandırılırlar. Bu sınıflandırmaya, bujilerin ısı sınıflandırması adı verilir.
«Sıcak» (ya da «yumuşak») bujilerde, ortadaki
yalıtkan gövde oldukça uzundur. Böylelikle, uçtan metal gövdeye kadar uzun bir ısı yolu oluşur. Bu tür bujiler, yalıtkan gövdede oluşan ısıyı korurlar; bu yüzden sıkıştırma oranı ve hızı düşük motorlarda kullanılırlar.
«Soğuk» (ya da «sert») bujilerin yalıtkan gövdeleri, dolayısıyle de ısı yolu daha kısa olduğundan, ısı, uçtan soğutucuya çok çabuk iletilir. Bu tip bujiler, yüksek sıkıştırma oranlı, yüksek hızlı, yanma sıcaklığı daha yüksek motorlarda kullanılır.
Bir motor için hangi tür bujinin en uygun olduğunu anlama amacıyla, buji üreten firmalar, içlerinde termokupl (sıcaklık ölçen elemanlar) bulunan bujiler kullanarak deneyler yaparlar. Deney sırasında gövdenin sıcaklığı sürekli olarak izlenir, hıza ve yüke göre nasıl değişiklikler gösterdiği saptanır.

Uzun çekirdek uzantılı bujiler:
Son yıllarda, ortadaki çekirdek uzantısı vida dişlerinden daha ileriye uzanan bujilerin kullanımında büyük artış görülmüştür. Bu tür bujiler, yalnızca, uygun biçimli yanma odalı, üstten supaplı motorlarda kullanılır. Çok uzun çekirdek uzantılı bujiler, düşük motor devirlerinde alışılmış bujilerden daha çok ısınır ve buji kirlenmesini daha iyi engeller. Yüksek devirlerde ise, içeri giren yakıt-hava karışımı, gövdenin yalıtkan çıkıntısını soğutur; bu da aşırı ısınma tehlikesini ortadan kaldırır. Modern üstten supaplı motorların büyük çoğunluğunda, uzun çekirdek uzantılı bujiler kullanılır.

Buji üretimi:
Üretimde kullanılan teknik yöntem ve maddeler üreticiden üreticiye değişir; ama aşağıdaki örnek, bunlar konusunda genel bir fikir verebilir.
Buji gövdesinin metal bölümü, üstün nitelikli çelikten yapılır ve üzeri, aşınma ve paslanmayı önleme amacıyla çinko kaplanır. Vida dişlerinin (Bk. VİDA ÜRETİMİ) uluslararası anlaşmalarla belirlenen standartlara uygun olması gerekir. Dişleri farklı birçok buji türü üretilir.
Yalıtkan olarak, ısıya ve mekanik zorlanmalara karşı dayanıklı, fırınlanmış alüminyum oksit SERAMİK MALZEMELER kullanılır. Elektrotlar ise, genellikle, nikel karışımlarından yapılır; ama bazen değerli madenler de kullanılır.
Merkez elektrot ile yalıtkan gövde ve yalıtkan gövde ile metal gövde arasında, gaz sızdırmayan contalar bulunur. Porselen denilen bu contalar, sıkıştırıldığı zaman, aradaki boşluğun biçimini alan ve sert bir kütleye dönüşen alüminyum oksit tozundan oluşur. Bu porselen contanın üstüne, önceden biçim verilmiş kaplama, sıkıştırılarak geçirilir.
Gelişen motorların gereksinmelerine uygun olarak, üretim teknikleri ve kullanılan maddeler de, sürekli olarak geliştirilmektedir.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar

Kaynak:4
1.cilt / s.325-327