Batı'da, denizde can kurtarma hizmetlerinin kurulması yolunda ilk adımlar, XVIII. yüzyılın sonlarında atıldı. Buna karşılık, o dönemde Çinliler «kızıl tekneleri»ni (özel olarak yapılmış kurtarma gemileri), yüzyıllardan beri kullanmaktaydılar. İlk cankurtaran sandalları, dubalarla donatılmış «batmaz», açık teknelerdi. Bu tip bir tekne, 1765 yılında Fransa'da denendi ve başarılı oldu. Bir başkası da, 1785 yılında İngiltere'de yapıldı. A.B.D'nde, içi hidrojen dolu dubalarla donatılmış bir cankurtaran sandalı, 1816 yılında çizildi ve yapıldı. Bu «hidrojenli cankurtaran sandalları» daha çok, gemilerde kullanılıyordu.
Günümüzde, denize kıyısı olan Avrupa ülkelerinin çoğunda, gönüllülerce, devletçe ya da silahlı kuvvetlerce işletilen çeşitli, denizde can kurtarma servisleri vardır.

Can kurtarma yöntemleri: Denizde can kurtarmanın üç temel yöntemi vardır: Tekneden, hayadan ve kıyıdan. Çoğunlukla cankurtaran varagelesi'nin kullanıldığı kıyı kurtarması, genel olarak kıyı korumanın sorumluluğu altındadır. Kurtarma işlemlerine helikopterler ve cankurtaran tekneleri de katılır. Helikopterlerle yapılan kurtarma, tekneyle yapılandan daha hızlıdır ve kurtarılan kişi yaralıysa, birkaç dakika bile yaşamsal önem taşır. Buna karşılık cankurtaran tekneleri, yeniden yakıt almadan uzun süre denizde kalabilir ve helikopterlerin gemi donanımları (direk gibi) ya da alevler nedeniyle yanaşamadıkları teknelerden insanları alabilirler. Tekneler, ayrıca, gece yapılan araştırmalarda ve kurtarmalarda daha etkilidirler.
Denizde can kurtarmada, eşgüdüm büyük önem taşır. Kazaya uğrayan tekne, normal olarak ya telsizle ya da işaret fişekleriyle dikkat çeker. Elverişli durumda olan başka tekneler de yardıma gelebilir; ancak çoğunlukla mesajı alan ya da işaret fişeklerini saptayan kıyı koruma, uygun kurtarma servisini alarma geçirir. Genellikle bu, bir cankurtaran teknesidir.
Gerekli durumlarda, bir helikopter tekneye eşlik eder. Yitik tekneler için yapılan uzun süreli aramalarda, küçük keşif uçakları da yardımcı olabilir. Cankurtaran tekneleri ya belirli bir yerde üslenirler ve sürekli su üstünde bulunurlar, ya kızaklar üstünden suya indirilir ya da bir taşıyıcı yardımıyla denize ulaştırılırlar. Taşıyıcı rampalarında (Hollanda'nın bazı bölümlerinde hâlâ atlarla çekilmektedir) su geçirmez motoru olan, özel tasarımlanmış çekiciler kullanılır. Hava ve egzoz boruları yukarı alınmış olan çekiciler, şoför mahalline kadar suya girebilir. Bazı ülkelerde, sözgelimi Norveç'te, balıkçı filolarına eşlik eden cankurtaran gemileri vardır ve bu gemiler' cankurtarma işlemleri için gerekli aygıtlarla donanmıştır. Herhangi bir kaza olduğunda, cankurtaran teknesinin serdümeni, durumu hemen değerlendirmeli ve en çok hangi donanımın kendisine yardımcı olabileceğine karar vermelidir. Cankurtaran teknesindeki donanımla yapılması gereken başlıca işler, kazadan kurtulanların tekneye alınmasını sağlamak, öteki teknelerle, uçakla ve kıyıyla iletişimi sürdürmek ve kazadan kurtulanlarla mürettebatı koruma altında bulundurmaktır.Denizde cankurtarma konusunda gerçekleştirilen büyük ilerlemelerden biri, bildirişim alanında olmuştur. Kıyı, deniz ve hava arasında bildirişimin sürdürülmesi için, VHF ve MF radyo donanımları kullanılır.

Elektronik donanım arasında, serdümene teknesinin altındaki suyun kesin derinliğini bildiren yankılı iskandil (Bk. ASDİK YA DA SONAR) ve radyogonyo-metre (radyo dalgalarından yararlanarak gemiye bulunduğu yeri bildiren aygıt) de vardır. RADAR'ın bulunmasını izleyen ilk yıllarda, cankurtaran gemileri gibi alçak teknelerde kullanılabilecek türde düzenekler geliştirilmemişti. Ancak günümüzde, radar da, cankurtaran teknelerinin değişmez donanımlarından biri olmuştur.

Helikopterle yapılan kurtarmada, donanımın en önemli parçalarından biri, vinçtir; çünkü mürettebatın ve kazaya uğrayanların yaşamı buna bağlıdır. Hem helikopterler, hem de cankurtaran gemileri, ilkyardım donanımı ve sedye taşırlar. Bunlarda çalışanlar, modern su geçirmez giysilerle korunmuştur. Helikopter mürettebatı, koruyucu başlık takar, sandal mürettebatı ise, suya düşenlerde kullanrlmak için ışıklı ve düdüklü cankurtaran yelekleri giyer. Cankurtaran gemilerindeki mürettebat arasında dalgıçlar da bulunur.

Cankurtaran tekneleri: Bazı modern cankurtaran teknelerinin donanımı gelenekseldir ve yılların deneyimiyle geliştirilmiştir. Bunlardan biri, içine çember geçirilmiş yelken bezinden bir koni olan ve tekne dalgaya karşı giderken, düzgün seyretmesi için kıçından akıntıya bırakılan manş tulumu'd.m. Öteki ise, cankurtaran varagelesi adı verilen parçadır. İnsanları kaza yerinden kıyıya ya da cankurtaran teknesine çekmede kullanılan bir aygıt olan cankurtaran varagelesinin kullanılabilmesi için halat, bir roket tabancası yardımıyla hedefe fırlatılır. Güvenlik sağlandıktan
sonra, mürettebat varageleyi işletir. Kazadan kurtulanlardan biri varageleye yerleştirilir, halatın laçka edilmesi ilkesiyle ileri ve geri hareket sağlanır.
Cankurtaran teknelerinin yapım tekniğindeki son gelişmeler, tümüyle yeni birçok kavram ortaya çıkarmıştır. Cankurtaran tekneleri, öteki teknelerin sığmak aradığı zamanlarda denize indirildiği için, tasarımlarında her zaman, kötü hava koşullarına karşı koyabilecek güç ön plana alınmıştır. Bu, gövdeyi saran hava sızdırmasız yüzdürme bölmelerinin, gövde çeşitli yerlerinden delinirse, teknenin su yüzünde kalmasını sağlayacak biçimde biraraya getirilmesi demektir. Yakın zamanlara kadar çözüm bulunamayan büyük sorunlardan biri, alabora olan bir teknenin kendi kendine düzelmesi, yani kendiliğinden doğrulma olmuştur. XIX. yüzyılın kendiliğinden doğrulabiien cankurtaran teknelerinin bu özelliği, temelde, yüksek uç bölmeler'le sağlanırdı. Ancak bunlar, görüşe engel olabileceği için pek yüksek yapılmaz ye tekneler dengelerini azaltıp alabora olma tehlikesini artıracak biçimde, oldukça dar tutulurdu.
Kendiliğinden doğrulan modern cankurtaran teknelerinin dengeleri, iki dünya savaşı arasında tasarımları yapılmış, kendiliğinden doğrulamayan tekne
lere oranla bile daha iyidir. Bu.teknelerde yüzme özelliği, üst yapı ve motor bölmesi de dahil, su geçirmez bölmelerle sağlanır. Gerçi, bu türden doğrulma düzeneği bulunan ilk teknelerde, bir de safra sistemi donatmak gerekmişti; ama su geçirmez kamaraların ve ek su geçirmez kapıların geliştirilmesiyle, söz konusu sistem artık gerekliliğini yitirmiştir. Geleneksel tasarımlardan ikinci bir ayrılık da cankurtaran tekne lerinin hızını büyük oranda artıran yeni gövde biçimleridir.
Denizde yaşam kurtarma, uluslararası sınırları aşar. Ülkeler arasında, en az öteki bilim dallarında olduğu ölçüde, bir eşgüdüm vardır. Bu alandaki tasarımlar ve yöntemler uluslararası konferanslarda tartışılır ve geliştirilir. Amerika Birleşik Devletleri, 13,4 m uzunluğundaki, çelik gövdeli cankurtaran gemisini bu tür bir konferansta sergilemişti. 15 deniz mili dolaylarına ulaşan hızıyla bu teknenin, 'olağanüstü bir manevra ve su yüzeyinde kalma yeteneği vardır. İngiltere ve İrlanda kıyılarında da, bu tür birçok cankurtaran gemisi hizmet görmektedir. Başlangıçta tahtadan yapılan 15,9 m uzunluğundaki «Arun» tipi cankurtaran tekneleri, artık cam takviyeli plastikten yapılmaktadır. Ancak, büyük cankurtaran teknelerinin yapımında kullanılan bu yeni malzeme, daha önce sıkı bir denetimden geçirilmiştir. Bu sınıftan teknelerin hızları 20 deniz milini aşar, kendiliğinden doğrulma yeteneğindedir-ler ve 13,4 m'lik teknelerde olduğu gibi su yüzünde kalabilirler. Gövdeleri çift katlıdır. İç ve dış kaplamalar arasındaki boşluklar, cankurtaran teknesinin 26 su geçirmez bölmesi birden delinse bile su yüzünde tutan, poliüretan köpüğüyle doldurulmuştur. Üst yapı, kaynaklanmış alüminyumdan yapılmıştır. Dümen kabininde bulunan ve beş kişilik mürettebata göre hazırlanmış oturma yerleri, güvenlik kemeriyle donatılmıştır. Tekne ya dümen kabininden ya da bunun üstüne yerleştirilmiş bir «uçan» köprüden denetlenebilir. Dümen kabinine giriş, tekne alabora olursa kabinin su almasını önlemek için, basıncı değiştirme odasını andıran, iki kapılı bir yapıdan sağlanır. Tekneye 375 beygir gücünde deniz tipi dizel motoru takılıdır. Ancak bu tür tekneler, kızaklar üstünde kaydırılarak suya indirilemez. Ayrıca bütün kıyılarda, gelgitler nedeniyle, bu gemilere elverişli limanlar bulunmaz. Bu nedenle gemi kızakları gereklidir. Günümüzde, uskurun korunması ve kavitasyonun önlenmesi için, pervanelerin tüneller içinde bulunduğu belli bir tekne tipine gereksinme duyulmaktadır; ancak bu tür bir tasarım büyük hızları keser.

Kıyı kurtarma: Denizde can (kurtarma teknikleriyle ilgili son yeniliklerin en önemlilerinden biri, kıyı cankurtaran botlarıdır. Denizi olan ülkelerde giderek artan sayıda insan, boş zamanlarını denizde değerlendirmekte ve doğal olarak bunların bir bölümü zorluklarla karşılaşmaktadır. Küçük gezi sandalları, yatlar, yüzücüler ve deniz yataklarının üstündeki çocuklar, ivedi yardıma gereksinme duyabilirler. Bu istemi karşılayabilmek için, kıyı cankurtaran botları ortaya çıkmıştır. Uluslararası eşgüdüm, bu alanda da araştırmaları ileriye doğru zorlamaktadır. En başarılı teknelerden biri, İngiltere'deki RNLI (Krallık Ulusal Can Kurtarma Enstitüsü) tarafından geliştirilmiş olan «Atlantik 21»dir.
Kıyı cankurtaran botları, bir plajdan çabucak suya indirilebilir ve bir kez suya girdikten sonra, çok yüksek hızlara ulaşabilir. «Atlantik 21», 29 deniz mili hız yapabilmektedir. Dıştan takma çift motoru ve şl-şirilebilir çıkmalarıyla cam elyafından yapısı, bu tekneyi çok kullanışlı kılmaktadır. Kendiliğinden doğrulma, kıç üstünde bir çerçeveye tutturulan bir hava torbası yardımıyla sağlanmaktadır. Bot alabora olursa, hava torbası şişirilir ve böylece teknenin kıçı yukarı itilir.

Cankurtaranlar,Cankurtaran tasarımı,Elektrikli gereçler,en gelişmiş cankurtaran

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar

Kaynak:4
2.cilt / s.347-351