Otomobillerin çoğunda kullanılan İÇTEN YANMALI MOTOR'ların çalışma ilkesi, silindirlerdeki BUJİ'lerden her birine gerekli anda yüksek gerilim gönderilerek, benzin - hava karışımını ateşleme temeline dayanır. Bu yüksek gerilim, akümülatörün verdiği alçak gerilimden, İNDÜKSİYON BOBİNİ aracılığıyla sağlanır. Ateşlemenin, silindir ve supapların çalışmalarının en uygun anında gerçekleşmesi (yani avansın iyi ayarlanması) ve gerilimin bujilere, sırasına uygun olarak dağıtılması gerekir. Bütün bunları distribütör ayarlar.
Distribütör geliştirilmeden önce, manyetolar kullanılırdı. Manyeto, sürekli bir mıknatısla, akümülatöre gerek kalmaksızın yüksek gerilim üreten küçük bir jeneratördü. Ancak pahalı ve güvenilmezdi. Bu yüzden yeni bir sistem bulunması gerekti ,ve geliştirilen distribütör, 1940'lardan sonra yaygın olarak kullanılmaya başlandı.

Parçaları:
Distribütörler, alt ucu ince, ortası ise daha kalın silindir biçimli, alüminyumdan bir kutu içine yerleştirilmiş, oldukça küçük aygıtlardır. İnce alt ucun çapı 2,5 cm, kalın bölümününkü ise 7,5 cm kadardır. Kam milinden tahrik edilebilmesi için, silindir bloğunun yanına yerleştirilir. Kam mili, supapları açıp kapatan külbütör çubuklarını çalıştıran mildir. Her ateşleme serisi için bir dönüş yapar. Distribütörün bu mile bağlanmasıyla, distribütör mili de, motorun hareketine mekanik olarak bağlanmış olur. Bu yüzden distribütörün gövdesi, ekseni çevresinde döndürülerek, avans ayarı değiştirilebilir.
Distribütör mili dönerken, üst ucundaki dağıtım kolu, tıpkı döner bir anahtar gibi, bujilere giden kab
loların bağlandığı uçları sırayla dolaşır. Aynı anda, distribütör mili üstündeki yüreğin çıkıntıları, alçak gerilim devresindeki platini açar ve ateşleme kıvılcımını oluşturur., Milin üstündeki yüreğin çıkıntılarının sayısı, silindir sayısına eşittir.

Ateşleme devresi:
İyi bir ateşleme için, yaklaşık 30 000 Volt gereklidir. Bu gerilim, indüksiyon bobini yoluyla akümülatörden (genellikle 12 Volt) sağlanır. Alçak gerilim devresinin her kesilişinde, bir kıvılcım oluşur. Bu amaçla, alçak gerilim devresine bir platin yerleştirilmiştir. Distribütör mili döndükçe, bobinin birinci devresinden geçen akım kesilir. Böylece, devrenin her kesilişinde bir yüksek gerilim dalgası oluşur. Gerilimler, bir kabloyla distribütörün ortasındaki dağıtım koluna iletilir ve kol bunları sırayla, bujilere giden kabloların bağlandığı uçlara dağıtır. Kolun bu uçlara değmesi gerekmez (yoksa çok çabuk aşınır). Arada, gerilimin kolayca atlayabileceği küçük bir aralık bırakılır. İletken olarak, ortada yaylı bir karbon çubuk kullanılır. Karbon, hem yüksek gerilimi iyi taşır ve iletir, hem de dönen dağıtım koluyla çok düşük bir iletkenlik sağlar. Dağıtım kolu, distribütör milinden yalıtılma amacıyla bakalitten yapılmıştır. Üstünde, yüksek gerilimi ileten pirinç bir levha bulunur.

Platin:
Platin sistemi, distribütör gövdesinin içinde, milin üstünde yeralan yatay, düz bir levhanın üstüne yerleştirilmiştir. Böylece «platin» ya da pabuçları, aşındığı zaman değiştirilebilir. Platinin pabuçlarından biri levhaya bağlanarak, hareketsiz kalması sağlanır. Öteki de, distribütör milinin üstündeki çı-kıntılarca itilerek açılıp kapanır. Mil dönerken, üstündeki çıkıntılar, pabuçları itip ayırarak devreyi keser.
Platin pabuçlarının en uç konumları, bujilerde oluşan kıvılcımın süresini, dolayısıyle de motorun çalışmasını etkilediğinden, bu konumlar ayarlanabilecek biçimde yapılmıştır. Pabuçların arasına bağlanan bir KONDANSATÖR, pabuçlar açıkken küçük kıvılcım atlamalarını engeller.

Avans:
Distribütör üstünde yapılması gereken bir başka önemli ayar da, avans ayarıdır. Bunun için Önce, distribütörü kendi ekseni çevresinde döndürme yoluyla, en elverişli durum yaklaşık olarak bulunur. Sonra aynı işlem, daha duyarlı olarak, bir vidayla yinelenir.
Motorun devri yükseldikçe, en verimli çalışmanın sağlanması için ateşlemeye avans verilmesi, yani kıvılcımın, silindir çevrimininde biraz daha erken oluşturulması gerekir. Bazı distribütörlerde, otomatik a-vans düzenekleri vardır. Bunlar, gaza basıldığı zaman karbüratörün emme manifoldunda daha çok hava emilmesinden Ötürü oluşan vakuma bağlı olarak çalışırlar. Manifold ince bir boruyla, distribütörün üstündeki bir diyaframa bağlanır. Vakum değiştikçe, diyafram ileri geri hareket eder. Platinin üstüne bağlandığı plaka da bu diyaframa bağlı olduğundan, onunla birlikte hareket eder. Bu düzeneğin çalışması, motorun devrinden çok, gaza basma derecesine bağlıdır ve orta devirlerde, yani gaza yarım basıldığı durumlarda en verimli sonucu verir. Motor devrindeki değişikliklere uyum sağlama amacıyla, distribütör eksantriği, üstünde birbirlerine yaylarla bağlı denge ağırlıkları bulunan bir tablanın hemen altına yerleştirilir. Devir yükselince ağırlıklar, merkezkaç kuvvet yüzünden dışarı itilir ve platin daha çabuk açılır.

Yalıtma:
Şasi ile aynı gerilimde olması gerekmeyen parçaların çok iyi yalıtılması gerekir. Alçak gerilimler için, küçük yalıtkan rondelalar yeterlidir. Yüksek gerilimler küçük aralıklardan kolayca geçebileceğinden, distribütör kapağı, bakalit gibi yalıtkan bir maddeden yapılır. İçeri su girmemesi için, bütün distribütörü kaplayan lastik ya da plastik bir koruyucu kullanılması doğru olur. Distribütör kapağının iç yüzünde ya da dağıtım kolunun üstünde, karbon tozlarından oluşan izler görülebilir. Bu karbon birikintileri temizlenmezse, oluşan gerilim azalır, hattâ aracın çalışması engellenir.

Son gelişmeler:
Modern, yüksek güçlü otomobil motorlarında, mekanik sistemden çok daha pahalı, ama zamanlama ayarları daha duyarlı olan, elektronik ateşleme sistemleri kullanılır. Platinin yerini bobinler almıştır. Bobinlerden biri distribütörün çevresinde dönerken, ikincisi tabandaki hareketsiz plakaya bağlı kalır. İki bobin yan yana geldiği anda, elektronik devrelere bir sinyal iletilir. Bunlar da, ürettikleri çok yüksek gerilimi, sırayla bujilere gönderirler.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar

Kaynak:4
2.cilt / s.559-560