Otomobillerdeki İÇTEN YANMALI MOTOR'lar güçlerini, içlerinde yanan benzin ile hava karışımından alırlar. Patlamalar sonunda oluşan sıcak gazlar, genleşerek pistonları çalıştırdıktan sonra, egzoz sisteminin borulanyla dışarı atılır. Zehirli olan bu gazların sıcaklığı 1 700°C, egzoz supabı açıldığı andaki basıncı ise, 7 bar dolayındadır. Bu nedenle, egzoz sisteminin başlıca görevlerinden biri, gazları, aracın içindekilere ve çevreden geçenlere zarar vermeden dışarı atmaktır. Motor çok gürültülü çalıştığından, sistemin bir başka işlevi de, bu gürültüyü zararsız bir düzeye indirmektir.
Egzoz sistemi, motora bağlanan birçok borudan oluşan ve manifold («çok kollu» anlamında) adını alan bölümden başlar. Manifolda bağlanan bir çelik boru, gazları, gürültüyü azaltan susturucuya iletir. Susturucunun öteki ucundan çıkan kısa boru, otomobilin arkasında, yerden biraz yüksekte son bulur. Bazı araçlarda, gürültüyü daha iyi soğurmak için, manifoldun yakınına bir de genişleme odası ya da ön susturucu yerleştirilir.
Manifoldun silindir bloğuna, egzoz borusunun da manifolda bağlandığı yerlere, gaz ve gürültü sızmasını önleme amacıyla contalar konur. Sistemin geri kalan bölümleri, birbirine takılıp otomobilin altına bağlanır. Bütün sistem, özellikle de susturucu, yol yüzeyine açık olduğundan, sürekli olarak aşınma ve titreşim etkisinde kalır. Otomobillerde en çok bozulan parça, susturucudur. A.B.D 'nde bir firma, egzoz sisteminin daha uzun ömürlü olmasını sağlamak amacıyla, parçaları seramikle kaplamayı denemiş, ama bu maddenin çok kırılgan olduğu ve kolayca döküldüğü görülmüştür. Paslanmaz çelikten, alüminyum-lu ya da alüminyum kaplanmış sistemler de yapılmıştır. Bu sistemler, çok pahalı olmalarına karşılık, kullanılma süreleri daha uzun olduğundan, oldukça ekonomiktir.
Egzoz gazlarının yüksek sıcaklığı, 2-3 metre boyundaki boruda uygun bir dereceye düşer. Motorları havayla soğutulan otomobillerde, egzoz sisteminden, aracın içini ısıtmakta yararlanılır. Egzoz sistemi aracın içine gaz ve duman sızdırmadığı sürece, egzoz gazlarının, özellikle de karbon monoksidin zehirli olması, aracın içindekiler için (aracın küçük ve kapalı bir garajda çalışması dışında) sorun yaratmaz. Ne var ki, hareket eden otomobillerin hemen arkasında oluşan alçak basınç alanı, dumanı içeriye geri emebilir. Bu yüzden, egzoz borusu ucunun bulunduğu yerin ve bagajın gaz sızdırmaz olması da çok önemlidir. Açık havada, egzoz gazı yayalar için önemli bir tehlike oluşturmaz. Ancak, hava kirliğini en aza indirme amacıyla, otomobil egzozlarının belirli özelliklere uygun olması gerekir.
Seri üretilen motorlarda, egzoz manifoldu, dökme demirden yapılmış bir bloktur. İçinde, her silindire ya da silindir çiftine giden ayrı bir boru bulunur ve bu borular birleşerek, daha büyük çapta bir çıkış borusuna dönüşür. Manifold borularının boyu ve biçimi, motorun geri basıncını belirleyerek,çalışmasını ve tükettiği yakıt miktarını etkiler. Bu yüzden, çok iyi ayarlı, nitelikli motorların manifoldları, uzunlukları dikkatle ayarlanmış ve hafifçe kıvrılmış ayrı ayrı çelik borulardan yapılır. V8 motorlarda olduğu gibi, iki silindir dizi varsa, iki de egzoz manifoldu gerekir. Manifoldlar, ya kesinlikle ayrı iki egzoz sistemine bağlanır ya da bunlardan gelen borular, motorun yakınında bir tek boru halinde birleşir.
Gazın birkaç kez genleşmesiyle, egzoz gürültüsüne yolaçan etmenlerden biri olan sesötesi şok dalgalarının şiddeti azalır. Genleşme, önce genleşme odasında, (böyle bir oda varsa), sonra da susturucunun içindeki delikli borularda gerçekleşir. Oluşan alçak frekanslı ses dalgalan da, gazın genleştiği bölümdeki ses dalgalarını bastıran faz dışı titreşimlerle zayıflar. Bazı susturucularda, delikli boruların çevresine, cam yünü gibi soğurucu maddeler yerleştirilir. Bunlar, hava akımına karşı yüksek direnç gösterip, arta kalan yüksek frekanslı sesleri azaltır.
1970 yılından sonra üretilen (özellikle A.B.D'nde) otomobillerin egzoz sistemleri, hava kirliliğini azaltma amacıyla yasalara uygun olarak değiştirilmiştir. Bu tür hava kirliliği denetim sistemlerinde, silindirdeki yanma işlemini kolaylaştırarak, gazların daha iyi yanmasını sağlamak için, motora bağlı bir pompayla egzoz manifolduna hava gönderilir. Bir başka sistemde de, egzoz gazının bir bölümü, silindire gelen karışımı seyreltip, yanma sıcaklığını azaltma ve zararlı gaz oluşumunu en aza indirme amacıyla, motora geri gönderilir. Bazı otomobillerde, «katalitik dönüştürücü» adı verilen düzenekler bulunur. Susturucunun içine ya da arkasına yerleştirilen bu düzenekler, egzoz gazını temizler.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar

Kaynak:4
2.cilt / s.632-633