Çataldan kerpetene, çekice varıncaya kadar elin işlemesini kolaylaştıran, elin sanki bir devamı olan ne çok eşya vardır! Hangi birini saymalı?
Evde, özellikle mutfakta kullanılan âletleıe kapkacak denir. Çeşidi saymakla bitmez: tencere, ızgara, sahan, kaşık, huni, kevgir, tuzluk, biberlik, tava, :ende, fırın, kova... Kapkacak, genellikle maddeyi doğrudan doğruya etkilemez.
Asıl âlet sözcüğü bir işte veya bir sanatta kullanılan el araçlarını tanımlar; nitekim muslukçunun, marangozun, elektrikçinin, otomobil tamircisinin âletlerinden söz edilir... Demek ki âlet, eliyle çalışan bir meslek sahibinin veya geçici olarak elişiyle uğraşan bir kimsenin (evlerde onarım işlerini yapan kişi gibi) kullandığı şeydir: bileği, oyma kalemi, demirci makası, bıçak, zımba, örs, balta, törpü, çekiç, kerpeten, rende, testere, tıkaç, kıskaç (pense), mala, matkap gibi...

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar

Çoğu zaman âletler kesen, kazıyan, delen, rendeleyen, törpüleyen nesnelerdir :. Bunun için âletler, az aşınsınlar diye, sert çelikten yapılır. Ayrıca bütün âletler bakım isterter; onları paslandırmamak, ağızlarını bilemek gerekir. Her gün kullandığımız çekiç, kıskaç, kerpeten gibi el âletleri yüzyıllar'dır hiç değişmemiştir. Yenilik birtakım âletlerin makineler tarafından kullanılmasındadır. Atelye ve fabrikalarda bir âletin motorunu, kendini ve işlediği malzemeyi hareket ettiren ve tümünün birden çalışmasını sağlayan çeşitli mekanizmaları biraraya getirmiş makineler vardır: bunlara takım tezgâhı denir. Bu durumda tezgâhın ayrı ayrı her parçasına, Özellikle de malzemeyi doğrudan doğruya işleyen parçasına âlet denir.
Takım tezgâhı âlete öyle iyi yön verir, onu öyle kullanır ki, insan eli ancak tezgâhın çalıştırılmasında ve ayarlanmasmda işe karışır. Bir süreden beri daha da ileri gidilmiş, makineler, bilgisayarlar aracılığıyla kullanılmağa başlamıştır. Sanki elden sonra, göz ve beyin de yardımcılarla tamamlanır olmuştur.

âlet yapımı
Âlet yapımında çeşitli ana maddeler kullanılır: çelik, elmas, seramik, tahta v.b. Çok sert ağızlı olması gerekmeyen âletler için karbonlu çelik yeterlidir. Bu çeşit âletler 250 dereceden yüksek ısıya dayanmaz.
Bir âlet yapılmadan önce biçimi saptanır. Âletlerin kesme, çalışma ve bilenme açıları belli normlara bağlanmıştır. Çalışma sonucunda bu açılar bozulunca âlet yeniden bilenerek eski açısına getirilir. Bu bakımdan âletlerin bilenmesi son derece önemli bir işlemdir. Bunun için ya özel bileyilere ya da elektrikli aşındırma yöntemlerine başvurulur.
Çalışan bir âletin ağzı çok ısınır. Bu yüzden ağız kısmı yumuşar ve gittikçe körelir. Aşırı ısınmayı önlemek için âlet çalışırken ağız kısmına çeşitli sıvılar (su, yağlar) püskürtülür.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar

âletlerin bakımı: İyi bir işçinin âleti de her zaman iyi durumdadır; en yüksek verimi sağlayacak biçimde çalışmağa hazırdır; çünkü kusursuz biçimde kesen, eğeleyen, rendeleyen, biçen bir âlet, onu kullananın gücünü arttırdığı gibi, yorgunluğunu da azaltır.
Bir çekicin sapı sağlam olmalıdır: gerektiğinde sapı değiştirmeli ve çelik bir kıskıyla pekiştirmelidir. Bir testere ancak üç-dört saat süreyle iyi keser; bunun için sık sık bilenmesi gerekir.
Kıskaçlar (penseler): eksenler vazelin yağıyla yağlanır; saplar cilalanır ama hiç bir zaman yağlanmaz, çünkü o zaman kıskaç elde kayabilir. Kerpetenler ve keskiler: ağızları bileği taşı veya eğe ile bilenmeli, keskinleştirilmelidir.
Tornavida: önemli olan, tornavidayı vidanın kalınlık ve genişliğine uygun seçmektir, yoksa vidanın biçimi bozulur. Eğe kir tutmuşsa, eğe fırçasıyla temizlemek gerekir.
«Alet işler el övünür»
insan ne kadar usta olursa olsun gerekli âlet olmadıkça kusursuz iş yapamaz demektir...

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Genel Araçlar