Hava yastıklı taşıtlar-hoverkraft- hava yastıklı taşıt türleri

remşit · #1 22.11.08, 14:57

Hava yastıklı taşıtlar (öteki adıyla hoverkraft), üstünde yol aldıkları zemine değen herhangi bir dokunma aracı (tekerlek gibi) yerine, hava tabakası üstünde ilerleyen taşıt araçlarıdır.
Araç zemine değmediğinden, hem çeşitli amaçlarla kullanılabilir, hem de yüksek hızlara ulaşır. Hava yastıklı taşıtların hız üstünlüğü, gemilerle karşılaştırıldığında daha iyi anlaşılır. Sözgelimi, dünya
nın en büyük hava yastıklı taşıtı olan 190 tonluk SRN4 saatte 150 km hız yapabilir. Normal seferlerdeyse, saatte 90 km yapar. İyi bir yolcu gemisinin yapabileceği en yüksek hız ise, saatte 65 km'dir.
Söz konusu hız üstünlüğünün birçok nedeni vardır. Birincisi, alışılmış gemilerde, teknenin su içinde kalan kesimi, içinden geçtiği suyun VİSKOZİTE' sinin doğal sonucu olarak, suyu da sürükler ve böylece doğan direnç, makinaların gücünün büyük bölümünü yutar.
İkincisi, hareket halindeki bir geminin burnunda ve arkasında, dalgalar oluşur. Dalga oluşturma süreci, gücün bir bölümünün boşa harcanmasına neden olur. Bu güç yitimi düşük hızlarda, suyun direnci yanında önemsiz kalır; ama hız arttıkça, önemli bir sorun haline gelebilir.
Bu iki sorunun dışında, akıntı gibi, tekneye ve üstünde yeralan yapılara etki eden rüzgar gibi doğal etmenlerin de, zaman zaman yavaşlatıcı etkileri vardır.
İlk iki etmen göz önüne alındığında, gemi büyüyüp hızlandıkça, boşa harcanan enerjinin de artacağı görülür. Bu yüzden, askeri ya da araştırma alanlarında olduğu gibi özel amaçlar söz konusu değilse, gemiyi hızlandırmak için yapılan harcamalar, bunun sağlayacağı üstünlükten çok daha büyük olabilir.
Hava yastıklı taşıtlar suya batmadıklarından, bu sorunların hiç birine yolaçmazlar. Hava yastıklı taşıtlar, düşük hızlarda dalga yaparlarsa da, normal seyir sırasında bu ortadan kalkar. Bu yüzden, hava yastıklı taşıt, karşıdan esen rüzgardan etkilenmesine karşın, hem kendi büyüklüğündeki, hem de çok daha büyük gemilerden daha hızlı gidebilir.
Hava yastıklı taşıtın çalışma ilkesi şöyledir: Aracın gövdesi, yüksek kenarlı, tersine dönmüş bir çay tepsisine benzer. Böyle bir cisim suyun üstüne dikkatle yerleştirilirse, kenarları aşağı dönük durduğundan, altında bir miktar hava sıkışıp kalır. Ama bu durumdaki tepsiyi suyun üstünde ilerletmek istersek, hava dışarı kaçar ve tepsi batar (batmasa bile suyun içine batan kesim, sürtünme sonucu dalgalara yolaçar).
Hava yastıklı taşıtların öncü tasarımcıları, iki önemli sorunla karşılaştılar. Bunlardan birincisi, aracın sudan yükselmesini nasıl sağlayacakları, ikincisi de, hava yastığını hep aynı noktada nasıl durduracaklarıydı.
İlk sorun, yastık bölümüne atmosfer basıncından biraz daha yüksek basınçlı hava basılarak, ikincisi de, yastığın kenarı boyunca hava püskürtücüleri.yerleştirilerek çözüldü. Püskürtücüler, yastığın kenarlarından kaçan havayı azaltıyordu. Sonradan, aracın kenarı boyunca bükülebilen bir etek eklenerek, sistem daha da geliştirildi.
Ağırlığı 100 tondan çok olan bir hava yastıklı taşıtı yerden 30 cm yükseğe kaldırmak için, 0,03 bar'lık bir basıncın yeterli olduğu hesaplanmıştır. Bu, otomobil lastiklerini şişirmek için gereken basınçtan çok daha azdır.
Hava yastıklı taşıt türleri: Zamanla, temel hava yastıkh taşıtın birçok değişik modeli ortaya çıktı. Bunların en yalını «.hava yatağı» adı verilen sistemdir. Hava yatağında, aracın tabanındaki bir delikten püskürtülen hava, kenarlara doğru ilerleyerek, bükülebilen eteğin altından dışarı kaçar.
Basınç odası üstünde hareket eden taşıtların tabanları, içbükey biçimde yapılmıştır. Bu boşluk, deniz ya da üstünde hareket edilen yüzey ile aradaki yastık bölümünü oluşturur. Hava gene, kenarlardan dışarı çıkar.
Momenttim perdesi sisteminde, taşıt tabanının bütün çevresi boyunca, hava püskürten aygıtlar yeralır. Bunlardan gelen hava, yastığı oluşturacak biçimde aşağı ve içeri doğru yönelir. Sistem sonradan daha da geliştirilmiş ve alana, iç içe iki sıra halinde, hava püskürten çıkışlar yerleştirilmiştir. Bir sıranın püskürttüğü hava, görevini tamamlayınca, ikinci sıra tarafından emilir ve yeniden devreye girer. Böylece, dışarı kaçan hava azaldığından, sistemin verimi artar.
Hava yastıklı taşıtlara hareket veren sistemler de, oldukça büyük değişiklik geçirmiştir. Büyük taşıtlarda en çok kullanılan itici aygıt, pervanedir. İlk modellerde, aracı yukarı kaldıran pervaneler, aynı zamanda da borulardan oluşan bir sisteme hava basar; ve bu hava, aracın hareketini sağlamak için geriye doğru püskürtülürdü. SRN4'te ise, yukarı kaldırıcı pervaneleri çalıştıran dört motor, aracı ileri iten pervaneleri de döndürür. Birçok modeldeyse, yuka
Mekong deltasında devriye görevine çıkan, A.B.D. Deniz Kuvvetleri'ne bağlı bir hava yastıklı araç.(altta)
n kaldırma ve itme sistemleri, bütünüylç. ayrıdır. Bazı türlerde de, suyun içinde çalışan pervaneler bulunur. Kuşkusuz, bu modeller karada çalıştırılamaz.
Hava yastıklı taşıtları yönetmek, uçak kullanmaya benzer. Araç, deniz ya da karaya değmediğinden, dönüşler sırasında savrulma tehlikesi vardır. Sürücü, aracı uçak gibi bir yana yatırarak, bu savrulma tehlikesini ortadan kaldırır. Aracın bir yana yatması, bu yanda bulunan hava püskürtücülerin basıncını azaltma yoluyla gerçekleştirilir. Yön. değiştirmek ise, ya pervanenin gücünü değiştirmekle, ya dümen kullanmakla ya da ikisinin birden yardımına başvurmakla sağlanır.
Gelişme: Hava yastığı ilkesi, araç yapımcılarını uzun yıllar ilgilendirdi. Bu alanda ilk atılımlar, 1930' larda A.B.D. ve Finlandiya'da yapıldı. Ama asıl önemli gelişme, ancak İKinci Dünya savaşından sonra görüldü.
İlk başarılı hava yastıklı taşıt, İngiltere'de C. S. Cockerell tarafından yapıldı. Elektronikçi ve mühen' dis olan Cockerell, tekne tasarımlarıyla da ilgileniyordu. Önce, aracın yan omurgaları arasına, başta ve arkada yeralan hareketli kanatlar yerleştirerek hava yastığı elde etmeyi denedi. Kanatların hareketli olmaları dışında bu sistem, tepsi örneğine çok benziyordu.
Bu tekniğin elverişsiz olduğunu gören Cockerell, kanatların yerine, aşağı doğru dikey olarak su püskürten aygıtlar yerleştirdi. Arada gene yeterince hava kalmadığını görünce de, hava püskürtücüleri kullanmayı düşündü.
İlk hava yastıklı taşıt SRN1, 1959 yılında Wight adasından İngiltere'ye ilk seferini yaptı. Birkaç hafta sonra da, iki saatte Manş denizini geçti. 1965 yılında, Wight adası ile İngiltere arasında düzenli yolcu taşımacılığı başladı. Günümüzde SRN4'lerden oluşan bir filo, İngiltere ite Fransa arasında yolcu ve araç taşımaktadır. Bu araçlar 1972 yılında, iki ülke arasındaki deniz trafiğinin % 29'unu oluşturuyorlardı.
Kullanım alanları:Hava yastıklı taşıtlar, her türlü zemin üstünde hızlı ulaşım sağlayan araçlardır.
Hava yastığı, taşıyıcılık niteliğinin yamnda, etkili bir yay gibi de davrandığından, modern hava yastıklı taşıtlar, 3 metre yüksekliğindeki dalgalardan bile etkilenmeden yol alabilir ve engebeli arazi üstünde kullanılabilirler. A.B.D., bu araçları, Vietnam' da ve başka Uzakdoğu ülkelerinde askeri amaçlarla kullanmıştır. İngilizler de bu "tür bir araçla, incelemeler yapmak için Amazon ırmağının kaynağına doğru yolculuk yapmışlardır.
Askeri açıdan aracın önemli üstünlükleri vardır. Büyük türler hem hızlıdır, hem de torpil ve roket taşıyabilir. Denizden yüksekte hareket ettiklerinden, torpillenme tehlikeleri yoktur. Torpil, onlara zarar veremeden altlarından geçip gider. Ayrıca, hava yastığı üstün bir ses geçirmez tabaka özelliği gösterdiğinden, denizaltı dinleme aygıtları, hava yastıklı taşıtların motor gürültüsünü alamaz.
Gerek sivil, gerekse askeri amaçla kullanımda hava yastıklı taşıtlara özgü bir başka üstünlük de, bu araçların denizden karaya çıkarken hiç bir güç
lükle karşılaşmamalarıdır. Bu nedenle, hava yastıklı taşıtlar, pahalı dok ve liman tesisleri gerektirmemekte, sığ bir kumsal yeterli olmaktadır.
Hava yastıklı taşıtlar, karada da birçok alanda kullanılır. Hava yastığı ilkesi, çim biçme makinasından, fabrika içinde ağır yükleri bir yerden başka yere taşımakta kullanılan özel araçlara kadar birçok değişik modellerde kullanılmıştır. Bunlardan biri de, Kuzey kutbunun ıssız bölgelerinde 375 tonluk yükler taşıyacak biçimde hazırlanmış, A.B.D. yapısı dev ACT 375'tir. Hava yastıklı trenler konusunda A.B.D., Fransa, Japonya ve S.S.C.B'nde araştırmalar yapılmaktadır. Hava yastığı ilkesi, uçaklara bile uygulanmış, A.B.D. yapısı Bell LA 4'te, iniş ve kalkış sırasında tekerlek yerine, hava yastıklarından yararlanılmıştır.

Kaynak:4-4.cilt

Nüve Forum » Kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Bunlara Baktınız mı?