Hızlı ulaşım sistemleri

remşit · #1 22.11.08, 14:57

Belli bir hızlı ulaşım sistemi tanımı yoktur; ama genellikle bu sistemin, bir kente ve yakınındaki banliyölere hizmet eden, kentin merkezi noktalarında yolcu alıp boşaltmak için birbirine oldukça yakın durakları bulunan bir kent DEMİRYOLU olduğu kabul edilir. Duraklar, genellikle işyerlerinin bulunduğu bölgenin, alışveriş merkezlerinin ve eğlence yerlerinin yakınlarında bulunur. Kent büyükse, merkezinde bu tür birçok durak olabilir. Ayrıca, demiryolu ana hattı üstündeki istasyonlara, otobüs terminallerine (yeterince büyükj iseler) ve kent merkezinden çok uzak olmayan havaalanlarına yakın başka duraklar da bulunur.
Hızlı ulaşım sistemlerinin çoğu, önce yalnızca kent merkezine hizmet eden kısa metrolar ya da havai hatlar olarak yapılmış, daha sonra genişletilerek, çevredeki banliyöleri de birbirine bağlamıştır. Bir zamanlar hızlı ulaşım demiryolları ile metro, aşağı yukarı aynı anlamda kullanılıyordu; ama günümüzde, hızlı ulaşım hatlarından bazıları ya hiç yer altından geçmez ya da yalnızca kent merkezlerinde, kısa uzaklıklar boyunca, yer altından geçer. Bazıları da havai hatlardır. Bunların üçünü i (metro, yer ve havai hat) birleştiren ulaşım sistemleri de vardır.
«Hızlı ulaşım» terimi genellikle demiryollarına ilişkin olarak kullanılmakla birlikte, günümüzde eğilim, bu terime, kullanılan araçtan çok, yapılan hizmete göre bir anlam verme yönündedir. Sözgelimi tek tek ya da art arda bağlanmış tramvaylarla, hızlı bir ulaşım hizmeti sağlanabilir. Bu sistemin hizmet kapasitesi, hızlı demiryolu ulaşımının yarısı kadardır. Yeterli kapasiteyle inşa edilen bazı HAVAİ DEMİRYOLU ya da TEK RAYLI DEMİRYOLU sistemleri de, hızlı ulaşım hizmeti sunabilir. Aynı hizmet, tercihli yollarda (yalnızca otobüslere ayrılmış yollar) işleyen otobüslerle de sağlanabilir.
Ancak, hızlı ulaşım, her zaman «kitle ulaşımı», yani büyük sayıda insan taşıyıp, onlara kent içinde hızlı ve etkili ulaşım sağlayan bir sistem olarak düşünülmüştür. Küçük kapasiteli araç kullanan sistemler, birey için ne kadar elverişli olursa olsun, gerçek hızlı ulaşım sistemleri değildir.
Trenler: Hızlı demiryolu ulaşımı, çabuk hızlanıp durabilen ve kalabalık saatlerde yolcuların gereksinimini karşılayabilecek büyüklükte olan trenler gerektirir. Uygulamada bu, trenlerin elektrikle çalışması ve fren balatalarında aşınmayı, yıpranmayı önlemek için önce reostatik ya da jeneratif frenlemeyle hızın azaltılıp, sonra mekanik fren kullanılması anlamına gelir.
Reostatik frenleme, trenin hareket enerjisini soğurmak için motoru, trenin tekerlekleriyle çalışan bir jeneratör olarak kullanmaktır. Böylece üretilen elektrik gücü, dirençler aracılığıyla ısı olarak dışarı verilir. Rejeneratif frenleme de buna benzer; yalnız, üretilen güç, öteki trenlerin çalışmasına yardımcı olmak için sisteme verilir. Teknik zorluklar nedeniyle, rejeneratif frenleme, uygulamada pek elverişli değildir.
Trenler çabuk hızlanıp, çabuk fren yapabilmeli, ama bu, yolcuları sarsmamalıdır. İstasyonlar arasındaki uzaklık kısa olduğu için, çok yüksek hızlara çıkılamaz. Ortalama hızı etkileyen en önemli etkense, yolcuların trene inip binme hızlarıdır; çünkü istasyonlarda bekleme süresi buna bağlıdır. İstasyonlar birbirinden çok uzak olmadıkça, hızlı ulaşım hatlarının çoğunda, ortalama hız saatte 32 kml'yi geçemez. İstasyonlar birbirine çok yakınsa, trenin hızı daha da düşük olabilir.
Bununla birlikte, trafiğin yoğun olduğu kent yollarında, özel arabalar ve taksiler de son derece yavaş ilerler. 1863 yılı gibi erken bir tarihte bile, dünyanın ilk yolcu taşıyan metrosu ve bütün hızlı ulaşım sistemlerinin Öncüsü olan Londra demiryolu, trafik tıkanıklığı yüzünden kurulmuştur.
Trenler çabuk hızlanabilmeleri ve aşırı enerji tüketmemeleri için, genellikle hafif malzemeden yapılır. Ama gene de, herhangi bir çarpışmaya dayanabilecek kadar sağlam olmaları gerekir (gerçekte, hızlı demiryolu ulaşımı, dünyanın en güvenli sistemidir). Belli sayıda yolcu için oturacak yer yapılmıştır; ama kalabalık saatlerde, oturanların iki katından çok insan ayakta yolculuk edebilir. Yolculukların büyük bölümü kısa olduğundan, yolcular, zaman kazanmak için yolun bir bölümünü ya da bütününü ayakta gitmeye razı olurlar.
Sinyal: Hızlı yolculuk, yolcuların, iki tren zamanı arasında fazla beklemek zorunda kalmamalarım da gerektirir. Kalabalık saatlerde, bütün yolcuları taşımaya yetecek derecede sık hizmet sağlamak için, sinyal düzenlerinin çok iyi olması ve bu sinyallere dikkatle uyulması gerekir.
»Sinyaller, genellikle ikili ya da üçlü renkli ışıklarla, yani ya kırmızı ve yeşil ya da kırmızı, sarı ve yeşil ışıklarla verilir. Rayların bir bölümünden geçen düşük gerilimli bir akımla sağlanan «hat devresi» aracılığıyla sinyaller, trenler tarafından otomatik olarak çalıştırılır. Tre.., söz konusu bölüme geldiği zaman akım kesilir ve kesinti, elektrik RÖLE'leri aracılığıyla tehlike sinyali vermek için, tren yeterince uzaklaşınca da sinyali söndürmek için kullanılabilir.
Yeni hızlı ulaşım demiryollarında, ışıklı sinyallerin yerini, gene hat devreleriyle denetlenen, raylardan geçen kodlu sinyaller almıştır. Bunlar, arkadan gelmekte olan trenin, öndekinden güvenli bir uzaklıkta kalmasını sağlarlar. Hareketsiz kaynaklardan verilen ya da bir BİLGİSAYAR tarafından denetlenen bazı ray kodları da, treni işletmek için kullanılabilir. Böylece, trende araçları denetlemek ve acil durumlarda kumandayı almak için, tek bir kişinin bulunması yeterli olur.
Hatlar: Hızlı ulaşım için kullanılan tramvay yollarının ya da hafif demiryollarının genellikle, geniş caddelerde bile, kendilerine ayrılmış özel hatları vardır; kent merkezlerindeyse çoğunlukla yer altından giderler. Bazı Avrupa kentlerinde tramvaylar için özel hatlar ve tüneller yapılmakta, kentin gelecekteki gereksinimleri de göz önüne alınarak, bir genişleme payı bırakılmaktadır. Zamanı geldiğinde gerekli değişikliklerin kolayca yapılabilmesi için, özellikle trenler, hızlı ulaşım demiryolları ölçütlerine göre yapılmaktadır. Bunlara «önmetro sistemleri adı verilir ve bir ara aşama olarak görülür. Geniş çaplı bir sisteme gerek duyacak kadar büyümeyeceği düşünülen kentlerde onmetro, hızlı ulaşım ağının son biçimi olarak bırakılabilir.

Kaynak:4-4.cilt

Nüve Forum » Kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Bunlara Baktınız mı?