İşitme aygıtları

remşit · #1 22.11.08, 14:57

Sağırlara yardımcı olma amacıyla yapılan çalışmaların en önemli ürünü, kuşkusuz elektronik işitme aygıtıdır. Elektronik işitme aygıtları günümüzde, dünyanın her yanında milyonlarca kişi tarafından kullanılmaktadır. Temelde yalın ses şiddetlendirme sistemleri olan işitme aygıtları, dört önemli bölümden oluşur: Sesi algılayarak çok küçük bir elektrik sinyaline dönüştüren MİKROFON; bu elektrik sinyalini güçlendiren YÜKSELTİCİ; elektrik sinyalini yeniden sese çevirip kulağa gönderen (ve genellikle «alıcı» diye adlandırılan) kulaklık; yükselticiyi çalıştırmak için gereken gücü sağlayan güç kaynağı (çoğunlukla küçük bir pil). Kulaklık, plastikten yapılır ve kullanacak kişinin kulağından alınan kalıba göre biçimlendirilir. İşitme aygıtları üç grupta toplanabilir:Bedene takılan aygıtlar; başa takılan aygıtlar; grup eğitiminde ya da grupça dinleme amacıyla kullanılan araçlar. Bedene takılan aygıtlar, boyutları ve güçleri daha büyük olduğundan, her türden ve her derece sağırlıkta kullanılabilir. Ama birçok kişi, kullandığı işitme aygıtının görülmesini istemediğinden, daha küçük olan başa takılan aygıtları yeğler. Başa takılan aygıtlar da üç grupta toplanır: Kulağın arkasına takılan
lar; gözlük çerçevesine takılanlar; bütünüyle dış kulağın içine takılanlar. Başa takılan aygıtlar, bedane takılanlar kadar yüksek çıkış vermezler, ama öteki özellikleri aşağı yukarı aynıdır. Aygıtın boyutları küçüldükçe, verimi de düşer. Grup işitme aygıtları, sağır okullarında ve aygıtın büyüklüğünün önemli olmadığı yerlerde kullanılır. Bunlarda bulunan yüksek nitelikli büyük mikrofon ve kulaklıklar, bedene ya da başa takılan aygıtlardan çok daha üstün verimle çalışır.
Çalışma değerleri: İşitme aygıtının performansı, büyük ölçüde dönüştürücülere, yani mikrofon ile kulaklığa bağlıdır. Bu dönüştürücülerin performansı, frekans yanıt eğrileriyle gösterilir. Frekans yanıt eğrileri, 100 Hertz'den 10 000 Hertz'e kadar uzanan geniş bir frekans aralığında, mikrofon ile kulaklığın ilgili sesleri değerlendirmesini simgeler. Düşük frekanslarda, mikrofonun kısıtlayıcı etken olmasına karşılık, yüksek frekanslarda performansı, kulaklık sınırlar.
Yükseltici, gerekli şiddetlendirme derecesine göre üç ya da daha çok sayıda transistörden oluşur. Yükselticinin frekans yanıtı ile akış gücü, aygıtın çalışmasına kısıtlayıcı etkisi olmayacak biçimde seçilir. Ama gene de, ilk transistor kademesinin oluşturduğu parazit sesleri önemlidir; çünkü bu parazitlerin düzeyi çok yüksek olursa, aygıtı kullanan, seslerin arkasında sürekli bir hışırtı işitir. Aygıtın çıkarabileceği en büyük ses miktarı («en büyük ses çıkışı» da denir), çıkış transistorunun ve kulaklığın güçlerine bağlıdır. Ayrıca, pilin verebileceği akım miktarı da, gücün sınırını belirler. Pil küçüldükçe, ömrünü azaltmadan verebileceği normal akım miktarı da o oranda düşerek, aygıtın vereceği sesi azaltır. Sesin ne ölçüde yükseltileceği, aygıtı kullanacak kişinin sağırlık derecesine bağlıdır ve 40 ile 80 dB (desibel), yani 100 ile 10 000 kat arasında değişir. Dönüştürücüler, % 100 verimle çalışmadıklarından, gereken elektriksel yükseltme, istenen ses yükseltme oranından daha fazladır. Yükseltme, frekansa bağlı olarak da değişir. Birçok işitme aygıtı, yüksek frekansları, düşük frekanslardan daha çok yükseltir. Böylece, konuşmaların daha kolay anlaşıldığı görülmüştür.
Kulaklık, aygıtın frekans yanıtını, yükseltme miktarını ve en büyük ses çıkışını etkilediğinden, bedene takılan aygıtlarda bu özellik, özel gereksinmelere göre yükseltmeyi ayarlamada kullanılır. Kulaklıklar yüksek frekanslara yanıt vermez.
Frekans yanıt eğrileri: İşitme aygıtları, en büyük ses çıkışı ya da çıkış gücü yönünden üç gruba ayrılır: Düşük güçlü aygıtlar; yüksek güçlü aygıtlar; orta güçlü aygıtlar. Düşük güçlü aygıtların en büyük çıkış gücü, 110 dB, orta güçlü aygıtlarınkl 120 dB, yüksek güçlülerinki ise 130 dB dolaylarındadır. Jet motorunun yakınlarında ses şiddetinin 130 dB kadar olduğu düşünülürse, bu örnekler konusunda daha açık bir fikir edinilebilir. Bazı sağırlar, bu şiddetteki sesleri bile duyamayıp, 135 dB ve daha yüksek ses şiddetlerini duyabilirler.Birçok işitme aygıtında mikrofonu devreden çıkarıp, alıcı bobini devreye sokan bir düğme bulunur. Alıcı bobih yardımıyla, bir odanın çevresinde yeralan antenin oluşturduğu magnetik alternatif sinyaller alınarak, oda içinde bulunan kişinin yükselticiye bağlı olmaksızın dolaşabilmesi sağlanır. Bu sistemler, okul ya da evlerde radyo ve televizyon dinlemede kullanılır. Bunlarla, radyo, televizyon ya da bir konuşmacının önünde yeralan mikrofondan çıkan sinyallerin, araya çevre gürültüsü karışmaksızın, doğrudan doğruya işitme aygıtına ulaşması sağlanır.
İşitme aygıtının performansı, girişine frekansı 100'den 10 000'e kadar değiştirilen bir ses sinyali verilip, çıkışı bir ses eşleştiricisiyle ölçülerek saptanır.

Kaynak:4-4.cilt

Nüve Forum » Kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Bunlara Baktınız mı?