Yazar kasa, 1879 yılında, bir gemi pervanesi dönüş sayıcısından esinlenen Amerikalı James Ritty tarafından bulundu. Bu yazar kasanın, saate benzeyen bir göstergesi ile dolar ve sentleri gösteren ibreleri vardı. Toplamalar, gövde içindeki toplama tekerlekleriyle yapılıyordu. Ritty kasasına, hırsızlığı da önleyecek bir biçim verilmişti.
Ritty kasası, ticari değer kazanamadı. Ama Ritty, patent hakkını 1 000 dolara satmadan önce, Ritty MarkIV modelini gerçekleştirdi. Bu modelin üst bölümünde, günümüzde de raslanılan hareketli şekiller ve toplamların delik halinde kaydedildiği bir kağıt rulosu vardı.
Mekanik yazar kasalar:
Günümüzde de yazar kasa yapımında bu temel ilkelerden yararlanılır. Ama en yalın, «tuşlu» mekanik yazar kasalar bile, 2 500 kadar hassas parçadan oluşan karmaşık aygıtlardır. Bu parçaların büyük bir bölümünü kollar, çubuklar, dişli segmanlar, pinyonlar, kamlar ve bağlantılar oluşturur.
Temelde bir tuşun basılıp bırakılmasıyla şu işlevler gerçekleşir: Kayda geçirilen para miktarı belirtilir; bu miktar kağıt rulo üstüne yazılır; toplama işlemi yapılır; kasa çekmecesi açılır.
Tuşlar: Klavye, birlerin, onların ve yüzlerin, gruplar halinde toplandığı, 26 tuştan oluşur. Bir kilit mekanizması, bir grup içinden yalnızca bir tuşun basılmasını sağlar. İstenirse, farklı gruplardan tuşlara aynı zamanda da basılabilir. İşlem tamamlanmadıysa, yanlış basılan tuş silinebilir; ama işlem tamamlandıysa, kayda geçmesi önlenemez.
Hesap göstergesi:
Üst göstergede yazılan miktarlar, dönen bir tambur aracılığıyla, kasanın müşterilere dönük yanında da görülür. Mekanizma, iki yarım çevrim biçiminde çalışır. Bir tuşa basıldığında, göstergede yazılı miktar sıfırlanır. Tuş bırakılırken, yeni yazılmış miktar göstergede belirir. İlk yarım çevrimde, tuş koluyla harekete geçen tambur pinyonları ile dişli segmanlar boşalır ve yaylı bir mekanizma tamburu sıfırlar. İkinci yarım çevrimde, segmanlar birbirine kilitlenerek, tamburu, amaçlanan sayı konumuna çevirir. Tamburlar, bir gösterge hizalayıcısıyla kilitlenir.
Kayıt sayıcısı ve rulo yazıcısı:
Sayıcı çarkları ve rulo yazıcısı, tuş kamlarıyla çalışır. Sayılar, mekanik HESAP MAKİNALARI'nda olduğu gibi, bir sonraki büyük sayıcı çarkına otomatik olarak taşınır. Sayıcı, istendiği zaman, bir tuşa basılarak sıfırlanabilir. Rulo yazıcısı, göstergede gösterilen miktarları ve toplamı, bir kağıt rulo üstüne basar. Burada da dişli segmanlar, piyonlu tuş çarklarına kenetlenmişlerdir ve tuş kolunun ucundaki kamın biçimine bağlı olarak, belirli bir konumda yer alırlar. Böylece, sözgelimi,, bir 9 düğmesine basılmasıyla, tuş çarkı dokuz konum ilerler. Bir plastik ruloyla, kağıt ve şerit, sayıya bastırılır. Elle çalıştırılan bir toplam fişi düzeneği, koparılabilen bir kağıt üstüne toplamların alınabilmesini olanaklı kılar.
Kasada ayrıca, «ödemesiz», «müşteri» ve «kurma» sayıcıları vardır. Bunlar, uygun düğmelere basılarak ilerletilir ve yönetim için gerekli bilgileri sağlamaya yararlar.
Kasa çekmecesi:
Naylon tekerlekler üstünde kayabilen kasa çekmecesi, kayıt işleminin bitmesinden kısa bir süre önce, bir yay aracılığıyla açılır. Yayın boşaltılması, makinanın içindeki ana kam çizgisi üstünde yeralan bir mekanizmayla gerçekleştirilir.
Denetim kilidi:
Yazar kasada, beş konumda çalışan bir de denetim kilidi bulunur. Bu konumlar, kurma, okuma (toplamın), kilitleme ve çekmece açma ya da kapama işlemlerine ilişkindir. Ayarların değiştirilmesini engelleme amacıyla, yalnızca yetkililer tarafından kullanılan bir okuma ve kurma düğmesi vardır. Kasa kapağı da, yalnızca okuma ve kurma düğmesiyle açılabilecek biçimde yapılmıştır. Bunların dışında, kapak mühürlenerek, açılıp açılmadığı denetlenir.
«Kollu» yazar kasalar, günümüzde yerlerini, büyük ölçüde elektromekanik ve elektronik makinalara bırakmıştır. Bunlar, hem daha güvenli, hem de yönetim ve bilgiişlem için gerekli bilgileri sağlamak bakımından daha gelişmiştir. Bununla birlikte, dünyanın çeşitli yerlerinde mekanik yazar kasalar da kullanılmaktadır.
Elektronik yazar kasalar:
Yazar kasaların tasarımında elektronik öğelerin kullanılmasıyla, bütün geleneksel işlevlerin yanı sıra, küçük bir elektronik bilgisayar gibi, saklama ve programlar biçiminde bir dizi yönergeye göre işlem yapma gibi kolaylıkları da sağlayan yepyeni bir aygıt ortaya çıkmıştır. Bu tür özellikler, ENTEGRE DEVRELER'in ve özellikle metal oksitli YARIİLETKEN'lerin geliştirilmesiyle daha da ileri götürülmüştür. Bunların dışında, gösterge ekranlarina neon lambalar takılmış, yalınlaştırılmış 10 tuşluk bir klavyeye bir dizi fonksiyon tuşu eklenmiş ve yeni basım üstünlükleri sağlanmıştır.
Piyasada çeşitli türden elektronik yazar kasalar vardır. Bunlar arasındaki başlıca farklar, denetim, bilgisayar girişi için veri toplamada kullanılan yöntemler ile otomatik etiket okuma işlemleri yapılan yerlerde etiket ve etiket okuyucu türlerinde ortaya çıkar. Denetim birimi açısından yazar kasalar, «bağımsız» sistemli, bütün fonksiyonlarını kendi denetleyen minyatür bir bilgisayardan oluşan yazar kasalardan, yakın ya da uzak bir yerde bulunan, bilgisayardan komut alarak işlem yapan yazar kasalara kadar çok değişik türlere ayrılır.
Sistem seçimi, genellikle, dükkanda gerekli kayıt sayısına, kaydedilecek bilgilerin karmaşıklığına ve satış sisteminin bilgi işleme kapasitesine bağlıdır.
Çağdaş kolaylıklar:
Temel işlevlerinin yanı sıra, çağdaş elektronik yazar kasalar, ticaret yaşamının sürekli değişen istemlerine de yanıt vermek zorundadır. Bu nedenle, vergi ve indirim yüzdeleri için hesap kolaylıkları sağlanmış, kredi kartları üstünden otomatik olarak okuma yaparak kredili satış kayıtları yapan sistemler geliştirilmiştir.
Elektronik yazar kasa, karmaşık bir bilgisayar sisteminin bir parçası ise, bir telefon hattıyla merkez bilgisayara doğrudan bağlanabilir. Bu durumda, önceden belirlenmiş bir dizi yönergeyi bir bilgisayar programı halinde saklamak ve çalıştırmak olanağı vardır. Kodlanmış bir fiyat listesi kullanılıyorsa, mal numarasına göre otomatik fiyatlandırma da yapılabilir.
Mal kodu, satıcı kodu, miktar, fiyat gibi her kayıtla ilgili bilgiler, ya merkez bilgisayarında saklanır ya da daha sonra bilgisayarda işlem görmek için, elektronik yazar kasaya bağlı bir MAGNETİK BANT" lı kasete kaydedilir. Bu bilgi girişi, doğrudan tuşlarla yapılabilir; ama işlemin otomatik hale getirilmesi amacıyla, yeni teknikler de geliştirilmektedir. Günümüzde, mallara ekli özel etiket üstünde kayıtlı bilgiyi okuyabilen otomatik okuma aygıtları (Bk. KARAKTER TANIMA) da kullanılmaktadır.
Elektronik yazar kasaların yararları:
Elektronik yazar kasalar, kasadar eğitimini kolaylaştırmak ve çalışma hızında % 20 artış sağlayıp, kasadar sayısını azaltmak gibi yararlar sağlarlar. Bu sistemler, aynı zamanda, yapılan yanlışları da azaltmaktadır.
Bununla birlikte, elektronik yazar kasaların asıl yararları, bir bilgisayar sistemiyle birlikte çalıştıklarında ortaya çıkar. Bu yolla, her müşterinin kredi durumu anında öğrenilebilir. Bir stok denetim sistemiyle bağlantılanmaları durumunda da, stoklar sürekli denetlenip düzenlenebilir.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »