«Çekme» terimi, iki ayrı işlem türünü anlatmak için kullanılır. Bunların başlıca örnekleri tel çekme ve derin çekmedir. Derin çekme işlemi, mermi kovanlarının ve konserve kutuları gibi teneke kutuların yapımında uygulanan bir yöntemdir.
Tel, çubuk ve boru çekme: Bu işlemler sırasında metal, bir haddede, kendi çapından daha küçük bir delikten zorla geçirilip, böylece, kesiti küçültülür. Yöntem İsa'dan önceki çağlardan beri bilinmektedir. Modern tekniklerle geliştirilmesiyse, bütün metal ve alaşımlardan tel yapmayı olanaklı kılmıştır.
Başlangıç maddesi, genellikle, sıcak çekilmiş ya da haddelenmiş çubuk ve kütüklerdir. Çubuğun yüzeyi, oksitlerden ve istenmeyen katkı maddelerinden arınması için, seyreltik sülfürik asit gibi kimyasal maddelerle işlemden geçirilir. Çelik, uygun yağlama olanağı sağlamak için çinko fosfatla kaplanır. Çekilmesi güç olan sert metallerse, istemi kolaylaştırmak için daha yumuşak metallerle kaplanabilir. Daha sonra malzeme, istenilen kalınlığı alıncaya kadar, her biri bir öncekinden daha küçük çaplı deliklerden geçirilir. Delikten geçen telin kalınlığı ne kadar azaltılacaksa, telin o kadar kuvvetle çekilmesi gerekir. Bu yüzden, her geçişteki çap düşmesi, söz konusu telin dayanıklılığına bağlıdır. Bu düşme, çoğunlukla % 30' dan azdır. İnce tel elde etmek için, telin birçok kez delikten geçirilmesi gerekir.
Eskiden haddeler takım çeliğinden yapılırdı. Günümüzdeyse, daha çok tungsten karbür ve elmas gibi sinter maddeler kullanılmaktadır. Elmas 1 mm ya da daha küçük çaplı teller için kullanılır. Deliğin biçimi çok önemlidir. En yalın sistemde, koni biçimli girişi izleyen, istenilen çaptaki delik yeralır. Daha karmaşık biçimler de vardır. Deliğe verilen biçim, çekme kuvvetinin ve biçim değiştirmenin (deformasyon) tele dağılımını etkiler.
Yağlama her zaman gereklidir. Kalın çubuklar, sabun tozu kullanılarak kuru çekilebilir; ama teller.
1582
çözünür yağlar ve sabun çözeltlleriyle ıslak çekilir. Çok ince tel üreten çok delikli haddelerde çekilen teller, sürekli olarak yağ içinde tutulur.
Malzeme, çekildikçe sertleşir ve biçim değiştirmeye dayanıklılık kazanır. Bu yüzden, eski yumuşaklığına dönmesi için, zaman zaman tavlanması gerekebilir (tavlama, bir ISIL İŞLEM'dir).
Çekme işlemi, dikişli ve dikişsiz boruların üretiminde büyük önem taşır. Bu alanda başlıca üç yöntem uygulanır: Yalın çekme; tıkaçlı çekme; mandrenli çekme. Yalın çekme işleminde, boru içi boş olarak çekildiğinden, kenarları biraz kalınlaşır. Öteki iki yöntemse, çeper kalınlığının denetlenmesine olanak sağlar. Tıkaçlı çekme işleminde, borunun içinde bir tıkaç, mandrenli çekme işlemindeyse bir mandren yeralır. Tıp alanında ya da başka yerlerde kullanılmak için, çok ince çaplı borular yapılabilir. Sözgelimi, tropikal hastalık araştırmalarında, sineklerin' aşılanması ya da arıların tohumlanması gibi alanlarda, bu tür borulardan yararlanılır. Söz konusu boruların en incelerinden birinin dış çapı, 13 mikron, iç çapıysa 3,3 mikrondur.

Derin çekme:Derin çekme yönteminde düzgün bir metal levha, erkek ve dişi kalıplar arasında sıkıştırılarak, bir kap biçimini alır (bu terim, radyatörler ya da otomobil kapı saçları gibi, çukurluğu az parçalar için kullanılmamalıdır). İşlem sırasında, çekilen bölümlere biçim verilirken artan kenar parçaların kırışması, bunların üstüne yük uygulanarak önlenir. İşlem, malzemenin bazı üstün özellikler taşımasını gerektirdiğinden, bütün metallerin bu yönteme aynı ölçüde uygun olduğu söylenemez. Derin çekilecek levhalar hazırlanırken, bazı özel işlemlerden geçirilerek dayanıklılıkları artırılır. Ama her maddenin sağlayacağı verimin bir sınırı vardır. Ayrıca, çekme işlemini gerçekleştiren kişinin ustalığı ve kullanılan aygıtların biçimi de önemlidir. Derin çekilen malzemeler, genellikle, az oranda alaşım içeren yumuşak ve uzayabilen maddelerden seçilir.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »