Nötron, atom çekirdeğini (Bk. ATOM VE MEKANİZMASI) oluşturan taneciklerden biridir. Özellikleri, aşağı yukarı PROTON'unkine benzer; ama nötron, elektrik yükü taşımaz.
Nötron, 1932 yılında, radyoaktif bir kaynaktan çıkıp ince bir parafin tabakasına çarpan yüklü tanecikleri inceleyen Chadwick tarafından bulundu. Hedefin arkasına yerleştirilmiş bulucu, bir şeyler algılıyor, ama bunların özellikleri, ne protona, ne de GAMA iŞINLARI'na benziyordu. Chadwick bu taneciğin, hedef çekirdeği tarafından fırlatılmış yüksüz proton çifti olduğu kanısına vardı. Söz konusu taneciğe «nötron» adı verildi ve kütlesinin, gramın iki milyon kez milyon kez milyon kez milyonda biri düzeyinde (ELEKTRON kütlesinin iki bin katı olan proton kütlesine çok yakın) olduğu hesaplandı.
Nötronun bulunması, kimyasal elementlerin kütleleriyle ilgili bilmeceyi de çözdü. Yalnızca proton ve elektronun bilindiği dönemde, bütün elementlerin kütlelerinin, en yalın element olan hidrojenin (bir proton ve bir elektronu vardır) katlarının alınmasıyla belirlenememesinin nedenleri açıklanamıyordu. Bir atomda, protonların yanı sıra, değişik sayılarda nötronların da bulunması, atom kütlelerindeki değişiklikleri, yani İZOTOP'ları açıklamaktaydı. Element ağırlaştıkça nötron sayısı da artıyordu; ama genellikle, bir çekirdekteki nötron sayısı, proton sayısına eşitti. Nötron oldukça kararlı bir taneciktir. Parçalanarak, bir proton, bir elektron ve kütlesiz bir yansız tanecik olan nötrinoya (Bk. TANECİK FİZİĞİ) dönüşmesi için, on iki dakika geçmesi gerekir. Bu dönüşme, nötron, çekirdek içinde bulunduğu sırada da oluşabilir. Elektron ve nötronlar çekirdekten uzaklaşıp giderken, protonlar yerlerinde kalmaya çalışır ve çekirdeğin kimyasal element yapısını değiştirirler. Buna, çekirdeğin «beta bozunması» denir. Yayılan elektronlarsa, «beta ışını» diye adlandırılır. Beta ışınları, yüzyılımızın başında yapılan RADYOAKTİFLİK araştırmalarında ortaya çıkarılmışlardır.
Nötronlar, NÜKLEER REAKTÖR'de ve ATOM BOMBASI'nda önemli rol oynarlar. Zincirleme tepkimeyi başlatmak için, ağır bir çekirdek içine, fazladan bir nötron gönderilir. Bu da, FİZYON sonucu çekirdeğin daha hafif iki parçaya ayrılmasını ve büyük bir enerjinin açığa çıkmasını sağlar. Reaktörün çevresinde dolaşan nötronlar, araştırma, tarım, tıp ve endüstri alanlarında yararlanılan izotopların elde edilmesinde kullanılır. Son uygulamalardan biri de, ışın tedavisi dalında, kanserli hücrelerin X IŞINLARI yerine, nötron ışınlarıyla iyileştirilmeye çalışılmasıdır.
Uzayda bulunan en \\a\ çekici varlıklardan biri, nötron yıldızlarıdır. Bunlar, henüz yapısı anlaşılmayan, çok yoğun maddilerden . tu muşlardır. Tipik bir nötron yıldızının yum,apı lü km'yi aşmaz. Buna karşılık kütlesi, Dünya'nınkinden bir milyon kez fazladır. Pulsarların (Bk. GÖKFİZİĞİ), dönmekte olan nötron yıldızları olduğu sanılmaktadır.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »