Paletli taşıt, her tür arazide yol alabilen paletlerle donatılmış bir araçtır. Palet, ya menteşelerle tutturulmuş metal parçalardan ya da lastik bir kayıştan yapılır ve aracın ağırlığını geniş bir alana yaydığından, taşıtın yumuşak zeminlere gömülmesini önler. Bazı paletli araçların gövdesi, mafsallarla birbirine bağlanmış iki ayrı parçadan oluşur. Üstlendikleri görev ve dizaynları yönünden kısa olmaları gereken TANK ve BULDOZER gibi araçlarsa, tek gövdeden oluşur.
Boyları enlerinden uzun olan mafsallı araçların balçık ve kar gibi zeminlere gömülme oranı, tek gövdeli araçlardan azdır. Bu tür taşıtlar arasında, kar motosikletine benzeyen küçük araçlardan, dev kutup araçlarına kadar uzanan birçok model sayılabilir. Bazılarında iki bölümün büyüklükleri farklı olduğundan, mafsallı araçlar daha çok, çekici taşıt görünümündedir. Bu araçların paletleri ayrı ayrı tahrik edilir.
Yönlendirme: Mafsallı paletli araçlar, hidrolik pistonlar yardımıyla mafsaldan bükülerek yönlendirilir. Tek gövdeli araçlardaysa, dönme işlemi, dönülmek istenen yandaki paletin yavaşlatılıp öteki yandaki paletin hızlandırılmasıyla gerçekleştirilir. Bu görevi dişli kutusu üstlenir. Yavaş taşıtlarda, dönülen yandaki paleti motordan ayırıp frenlemek yeterlidir. Bazı hızlı araçlarda da, aynı sistem, ek yönlendirme sistemi olarak kullanılır. İkinci Dünya savaşında kullanılan Tetrach tankı ve Bren top arabasında, tekerleklerde yana doğru dönerek, palete yan doğrultuda hareket veren üstün bir sistem vardı.
Süspansiyon: Aracın palet üstünde ilerlemesini sağlayan tekerleklerin yerleştirilme biçimi ve yaylanmaları, hıza bağlıdır. Traktörler ve buldozerler gibi, normal hızları saatte 10 km'yi geçmeyen, yavaş hareket eden araçlarda, yaylı süspansiyon bulunmaz. Çelikten yapılan tekerlekler, demiryollarında olduğu gibi, palet üstünde döner. Tanklar, zırhlı savaş araçları ve kar araçları gibi, hızları saatte 65 km'ye varan araçlarda yaylı sistemler kullanmak gerekir. Zırhlı araçlarda içi dolu, kar araçlarındaysa şişme lastik tekerlekler kullanılır. En çok kullanılan süspansiyon sistemi, aracın tabanının altından geçen çelik burulma çubuklarından oluşur. Tekerlekler bu yaylardan uzanan süspansiyon kollarının ucunda yeralır. Sarsıntının önlenmesi için büyük amortisörler gerekir.
Hareket direncinin düşük, lastik ömrünün uzun olması için, tekerlekler hem büyük olmalı, hem de ağırlığın aracın her yanına eşit olarak dağılmasını sağlayan çok sayıda tekerlek kullanılmalıdır. En uygun çözüm, iki yana da büyük boyda, beş ya da altı tekerlek yerleştirmektir.
Hızlı paletli taşıtlarda, yük taşımayıp yalnızca paletin gerginliğini ayarlayan bir boş tekerlek dahavardır. Tekerlekleri küçük olan taşıtlarda da, paletin üstten dönmesini kolaylaştıran küçük kılavuz tekerlekler bulunabilir. Boş tekerleğin karşı yanında hare
ket dişlisi yeralır.
Aktarma organları: Hareket dişlisinin dişleri palete kenetlenir ve paletin çevrilmesiyle araç hareket eder. Motorun verdiği gücü uygun hız ve döndürme momentiyle palete aktaran aktarma organları, paletlerin farklı hızlarda dönmelerini de sağlar. Bu işlem sırasında, iç yandaki paletin yavaşlamasından doğan ek güç, dış yandakini hızlandırmada kullanılır. En yalın yol, motoru, hareket dişlilerine bağlı başka motorları çalıştıran bir elektrik jeneratörüne ya da hidrolik pompaya bağlamaktır. Ama bu sistem, çok karmaşık denetim mekanizması gerektirir. O yüzden, genellikle temel öğe olarak normal dişli kutusu kullanılır. Kutuya dönüş mekanizması eklendikten sonra, bunlar diferansiyellere bağlanır. Sistem tek bir kutunun içine yerleştirilir ve mekanik dişliler kullanılır. Bazı yeni modellerde, gücün bir bölümü hidrolik düzeneklere alınır. Motor, ön ya da arka tekerleklere bağlanabilir.
Paletler: Buldozer gibi yavaş taşıtlarda çelik pim
li parçalar kullanılır. Parçaların üstünde, tabanı iyice kavramalarını sağlayan çıkıntılar bulunur. Hızlı araçlardaysa, barış zamanında yollara zarar vermemek için, lastik tabanlı palet kullanan birçok model vardır. Bunları birleştiren pimlerin de uçları genellikle lastik kaplıdır. Bağlantılar çoğunlukla çelikten yapılır, ama aracın hafif olmasını gerektiren durumlarda, alüminyum da kullanılabilir. Kar ve yumuşak zeminde çalışan araçlarda, paletlerin geniş olması gerekir. Bu yüzden, aracın ağır olmaması için, çelik tellerle takviye edilmiş lastik kayışlar kullanılır. Bunlar, taban kavramaları ve hareket dişlisinin kenetlenmesi için çelik çubuklarla donatılır. Çelik çubuklar, tekerleklere yön verecek biçimdedir. Ancak, kayış paletler, taşlı yollarda kolayca zedelenebilir.
Yarım paletler: Önlerinde tekerlek, arkalarında da palet bulunan birçok taşıt yapılmıştır. Bu türün ilk örneği, Kegresse tarafından, bir Citroen kamyonun arkasına palet yerleştirilerek ortaya çıkarıldı. 1930 yıllarında Alman ordusu için yarım paletli zırhlı taşıyıcılar geliştirildi; bunları da A.B.D'nde yapılan yeni modeller izledi. Kamyondan dönüştürülen bu araçlarda, motor önde yeralır, ön aks üstündeki tekerlekler direksiyona bağlanırdı. Almanlar çelikten yapılmış, nitelikli, ama karmaşık biçimli paletler kullanırlardı. Bunlarda pimler contalı olur ve yağlanırdı. Amerika lılarsa, 1940 yılında yaptıkları ve 1973'te Arapİsrail savaşında bile yararlandıkları yarım paletli M3 tanklarında, lastik kayışlı bir sistem kullandılar. Yarım paletli araçlar, hem paletlerin, hem de tekerleklerin belirgin üstünlüklerini taşıyan ortalama bir çözümü simgeliyorlardı. Paletli araçlarda direksiyon sisteminin gelişmediği dönemlerde yaygın olarak kullanılan bu modeller, o günlerin araç yapım olanaklarına da uygun düşüyordu. Günümüzdeyse, bütünüyle paletli araçlar için bile, çeşitli büyüklükte, değişik direksiyon sistemleri ve başka parçalar yapılmaktadır.
Çalışması: Eskiden yumuşak zemin sözünden, genellikle nominal taban basıncı anlaşılırdı. Nominal taban basıncı, aracın ağırlığı ile yere temas eden yüzeye bağlıdır. Günümüzdeyse, ortalama en üst basınç değeri kullanılır. Hem tekerlekli, hem de paletli araçlar için geçerli olan bu değerde, tekerleklerin büyüklüğüne, aralarındaki açıklığa ve palet bağlantılarına bağlı olan basınç değişmeleri de göz önüne alınır. Yumuşak zeminde paletli araçlar, aynı büyüklükte ve ağırlıktaki tekerlekli araçlardan daha verimlidir. Buna karşılık, tekerlekten daha pahalı ve gürültülü olan paletler, daha sık bakım gerektirirler. Çekiciler, arkalarında bir başka araç çektiklerinden, bunlarda palet kullanmak yerinde olmaz; çünkü ağırlık merkezi arkaya kayacağından, palet, tabana bütünüyle temas edemez. Palet, lastikleri parçalayacak kadar keskin taş ve kaya bulunan bölgelerde kullanılan araçlar ile zeminin yumuşak olmasından etkilenmemesi gereken tank, kar ve çamur araçlarına uygundur.


Kaynak:4-cilt:6

__________________
[CENTER][URL="http://www.nevart.net/"][IMG]http://www.nuveforum.net/galeri/data/500/2602.jpg[/img][/url]
Güzel Sanatlar Fakültesi/Lisesi Yetenek Sınavlarına Hazırlık Kursu
Resim Yağlı Boya Hobi Kursu
Hızlı ve Etkili Okuma Kursu
Çocuklar için Hızlı Okuma Kursu
Çocuklar için Resim Kursu
Diksiyon Kursu
Nefes Teknikleri Kursu
Kişisel Gelişim Kursları[/CENTER]

#sadece remşit#