Stroboskop, frekansı çok hassas (kesin) bir biçimde ayarlanabilen, yanıp sönen ve şiddetli ışık veren bir lambadır. Genellikle, hareketleri, yavaşlatılmış ya da durdurulmuş olarak görüntüleme amacıyla kullanılır. Stroboskopta, gözün «ağtabaka izlenimi» adı verilen özelliğinden yararlanılır. Ağtabaka izlenimi, gözün ağtabakâsı üstüne düşen görüntülerin, söz konusu görüntü yok olduktan sonra da, saniyenin on altıda biri, süreyle korunmasından kaynaklanır.
Sözgelimi, dış kenarına yakın bir yerinde işaretli bir nokta bulunan dönen bir disk, stroboskop ışığında incelendiğinde, ışığın yanıp sönme frekansı diskin dönüş frekansına eşit olduğu zaman, işaretli nokta duruyormuş, gibi görünür. Bunun nedeni, ışığın her yanışında işaretli noktanın hep aynı yerde olması ve ışığın art arda iki kez yanması arasında geçen süre içinde de, ağtabaka izlenimi yüzünden görüntünün varlığını korumasıdır. Disk dakikada 1 000 kez dönüyorsa, ışığın dakikada 1 000 kez yanıp sönmesi, diski duruyormuş gibi gösterir..
Stroboskop ışığının yanıp sönme hızı, aygıt üstündeki hız göstergesi yardımıyla, izlenen cisim duruyor gibi görününceye kadar ayarlanır. Bu durumda izlenen cismin hızı, gösterge üstündeki frekans değerinden bulunabilir.
Elektronik stroboskoplar: Günümüzde yapılan stroboskopların çoğunda, bir tetikleme jeneratörü ve OSİLATÖR yardımıyla kumanda edilen, içi ksenon gazı doldurulmuş bir DEŞARJ TÜPÜ vardır. Tetikleme jeneratörünü çalıştıran osilatörün frekansı, göstergeye bağlı olan ve onunla birlikte dönen bir POTANSİYOMETRE yardımıyla değiştirilir.
Tetikleme jeneratöründe üretilen düşük enerjili yüksek gerilim sinyalleri, ksenon tüpündeki tetikleme elektrotlarına iletilince, tüpün içindeki gaz iyonlaşır ve bir uçtaki anot ile öteki uçta bulunan katot arasında iletken bir ortam oluşur. Yüksek gerilim devresi tarafından yüklenen bir kondansatör, anot ile katot arasına bağlanmıştır. Gaz, tetikleme sinyalleri yardımıyla iyonlaşınca, kondansatör, tüp içinden boşalırken, bir mikrosaniye kadar süren parlak, şiddetli bir ışık oluşturur. Elektronik stroboskopların en yüksek çalışma hızları, dakikada 150 000 ışıldama kadardır.
Uygulama alanları: Daha önce de sözü edildiği gibi, stroboskopların en önemli kullanım alanı, dönme hızının ölçülmesidir. Stroboskop, hızı ölçülecek olan makinayı yüklemediğinden, mekanik devir saatleri (TAKOMETRE) gibi yavaşlatma tehlikesi taşımaz. Bu özellik, çok düşük güçlü elektrik motorlarının hızlarının ölçülmesinde çok önemlidir. Söz konusu motorların hızı, takometre kullanıldığı zaman, gerçek hızın oldukça altına düşebilir.
Stroboskop, çok hızlı gerçekleşen olayların resimlerinin çekilmesinde, sözgelimi bir mermi hareketinin dondurulmasında da kullanılır. Ancak, fotoğrafçılıkta, genellikle çok kısa süreli ve yüksek şiddette bir tek ışıldamadan yararlanılır. Obtüratörü açık tutma ve stroboskobun yanıp sönmesini uygun bir frekansa ayarlama yoluyla da bir tek film üstüne bir dizi görüntü elde edilebilir. Bir makinanın hareketinin ya da özel bir iş gören bir kişinin hareketlerinin incelenmesinde bu türden resimler yararlı olmaktadır.
Stroboskop ışığı, dönen cisimlerin olduğu gibi, karşılıklı çalışan cisimlerin hareketlerini dondurmak için de kullanılabilir. Stroboskoplardan, makinalarm hareketli parçalarının çalışmalarını incelemekte de yararlanılır. Sözgelimi stroboskoplar, dokuma endüstrisinde, çok hızlı bükme ve dokuma tezgâhlarının ayarlanmasında kullanılabilir.
Stroboskop tıp ve ruhbilim dallarında da, belirli frekansta yanıp sönen bir ışığın etkisiyle oluşan sara nöbetleri gibi durumların incelenmesinde yararlı bir araçtır. Stroboskopların saraya yolaçma tehlikesi, bunların diskoteklerde kullanılmalarına bazı kısıtlamalar getirilmesine yolaçmıştır (Bk. IŞIK GÖSTERİSİ).
Stroboskobun öteki uygulamaları: Stroboskobik göz aldanmasına en yaygın örneklerden biri olarak, filmlerde araba tekerleklerinin geriye doğru dönüyor muş gibi görünmesi gösterilebilir. Kullanılan kameranın obtüratör hızı, tekerleğin içindeki çubukların dönme hızını aştığı zaman, film üstünde oluşan görüntü, tekerleklerin yavaşça geriye doğru döndüğü izlenimi uyandırır. Obtüratör hızı, çubukların dönme hızından düşükse, tekerleklerin ileri doğru döndüğü izlenimi uyanır.
Alternatif akımla çalışan lambaların verdiği elektrik ışığı da, gerçekte, şebeke frekansıyla yanıp söner; ama bu yanıp sönme, belirli flüoresah lamba türleri dışında, göz tarafından algılanmaz. Gözün algılamadığı bu yanıp sönmeden, birçok pikap modeiinde, plağın dönüş hızını ayarlamada yararlanılır. Çevresinde sırayla beyaz ve siyah işaretler bulunan küçük bir
disk, pikabın dönen tablasına yerleştirilir.Pikap dönerken bu disk, şehir geriliminden beslenen bir ışık kaynağının verdiği ışıkla izlendiği zaman (pikap doğru hızla dönüyorsa) duruyormuş gibi görünür. Aynı biçimde, dönen tablanın dış kenarına da diskin görevini üstlenen işaretler konulabilir. Bazı modellerde, dönen tablanın hemen yanına bu işaretleri aydınlatma amacıyla küçük bir lamba yerleştirilir.
Kaynak:4-cilt:6

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »