Sinyal lambası geliştirilmeden önce, sürücüler döneceklerini, ya «trafikatör» adı verilen,aracın kenarından kalkan ışıklı bir kolla ya da el işaretiyle belirtir
lerdi. Ama bu işaret yöntemleri, kolayca görülememeleri (trafik^törler kapı kenarlarına takılıyor ve bu yüzden zor görülebiliyordu) ve bazı durumlarda elverişsiz olmaları (yağmurda el işareti verilemiyordu) bakımından sakıncalıydı. Bu yüzden, taşıtın döneceğini yanıp sönen lambalarla belirten sinyal lambaları, büyük bir gelişme oldu.
Başlıca üç tip sinyal lambası vardır: Bimetal şeritli; kızgın telli; elektronik. Sinyal lambalarının bulunması da aynı sırayla gerçekleştirilmiştir.
Bimetal şeritli sinyal lambası: Bimetal şeritli sinyal lambası, farklı metallerin ısıtılınca farklı oranlarda genleşmesi ilkesine göre çalışır. Şerit, birbirine lehimlenmiş iki yassı tabakadan oluşur. Şerit ısıtılınca, bir metal ikinciden daha çok genleşerek, eğilmeye yolaçar.
Şerit, sinyal lambası elektrik devresinin bir bölümünü oluşturur. Sinyal yakılınca ışıklara giden akım, şeritten geçip onu ısıtır. Bir ucu tutturulmuş olan şeridin öteki ucu, bir bağlantı noktasına değerek devreyi tamamlar. Elektrik akımıyla ısınan şerit eğilerek, bağlantı noktasından uzaklaşır ve devreyi açar. Devre açılınca lambalar söner, şerit soğumaya başlar. Soğudukça eski biçimini alarak, bağlantı noktasıyla birleşip devreyi yeniden kapatır. Sinyal düğmesi kapatılıncaya kadar, işlem yinelenir. Bu tip sinyal lambaları pek hassas değildir, yani yanıp sönme hızları birbirinden oldukça farklıdır ve her zaman belirlenen sınırlar içinde (sözgelimi, dakikada'60120 yanıp sönme arasında) kalmaz.
Kızgın telli sinyal lambası: Kızgın telli sinyal lambası, merkezî bir çekirdek çevresine sarılmış bir bobin, bir ana armatür, iki ikincil armatür, tel ve yüksek dirençli küçük bir bobin biçimindeki dengeleyici dirençten (balast) oluşur. Sinyal yakılınca, elektrik, kaynaktan, ana armatürden, devre tamamlayıcı telden, balasttan, bobin ve ampul tellerinden geçerek, toprağa gider. Balast elektrik akımını sınırladığı için, ampul yanmaz. Ama akım, devre telini ısıtıp genleştirmeye yetecek güçtedir.
Bir ucu ana armatüre bağlı olan tel, uzadıkça (bir yay hareketiyle), armatürün bir bağlantı noktasına değmesini sağlar. Balast ve tel, bu bağlantı kurulunca yapılan kısa devrenin dışında kalır. Böylece bobinden geçen akım artar. Bu, ikincil armatürleri kendine çeken bir magnetik alan oluşturur. İkincil armatürler, arabanın denetim tablosundaki uyarı ışıklarının devresini kapatarak, gerekli bağlantıyı kurarlar. Böylece, sinyal lambaları ve uygun uyarı ışıkları yanar.
Balast ve tel kısa devre dışı kaldıkları için, bunlardan elektrik geçmez. Tel soğuyup, ana armatürü bağlantı noktasından geri çeker. Işıklar söner, telden yeniden elektrik akımı geçer.
Kızgın telli sinyal, güvenilir bir sinyal türüdür. Ama çakma hızı akıma bağlı olduğu için, doğru işleme hızı ancak, belirli nitelikte lamba kullanmakla sağlanabilir.
Elektronik sinyal lambaları: En yeni sinyal lambası tipi, elektronik modeldir. Bu modelde «mültivibratör (bir tür OSİLATÖR) adı verilen yalın bir TRANSİSTOR devresi vardır. Bu devre, belli bir hızla bir dizi elektrik sinyali üretir. Sinyaller, minyatür bir RÖLE'yi açıp kapamakta kullanılır. Sinyal lambasının elektrik devresine, rölenin kurduğu bağlantılar kumanda eder. Böylece lambalar, mültivibratörden gelen sinyallere göre yanıp söner. Denetim tablosundaki sinyal ışıklarını yakmak için, devreye daha küçük, ikinci bir röle yerleştirilmiştir.
Elektronik sinyal lambalarında, yanıp sönme hızının çok kesin biçimde denetlenmesinin yanı sıra, sinyal, elektrik devresindeki akım miktarından da etkilenmez. Başka bir deyişle, sinyal, bir tehlike uyarı sistemi (4 sinyalin de aynı anda yanıp sönmesinin sağlanabildiği bir sistem) katıldığı zaman da, iki lamba kullanıldığı zamanki çakma hızını sürdürebilir.


Kaynak:4-cilt:6

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »