Siren (canavar düdüğü), püskürtülen basınçlı gaz ya da buharı, düzenli kesintilere uğratarak, işitilebilir frekansta ses dalgaları üreten bir aygıttır. Duyulabilir frekansları karşılaştırma yoluyla ölçmek için tasarlanan siren, günümüzde, yalnızca bir ses üreteci olarak kullanılmaktadır.
İlk tipler: XIX. yüzyıl başlarında bulunan siren, önce, frekansları belirlenmek istenen seslerin karşılaştırılmasında kullanıldı. İlk sirenler, kenarlarında eşit aralıklı delikler bulunan yassı disklerden oluşuyordu. Disk döndürülürken, deliklere hava püskürtülüyor ve hava, düzenli aralıklarla kesiliyordu. Böylece elde edilen işitilebilir frekans, diskin dönme hızıyla doğrudan orantılı oluyordu (sözgelimi, saniyede 15 dönüş yapan 10 delikli bir disk, saniyede 10X15 = 150 devirlik bir işitilebilir frekans oluşturur). Diskin dönme hızının, karşılaştırılan sesle aynı nota elde edilinceye kadar
ayarlanmasıyla, aranan frekansa oldukça yakın bir değer elde edilirdi.
Modern sirenler: XIX. yüzyılın ortasına doğru siren, biçim değişikliği geçirerek, günümüzde kullanılan aygıtın temelini oluşturdu. Delikler, yassı bir disk çevresi yerine, «rotor adı da verilen içi boş döner bir kutu üstüne eşit aralıklarla yerleştirildi. Kutu, delikleri rotorunkilerle aynı yere yerleştirilmiş olan daha büyük bir kutunun içine kondu. Hareketsiz olan ikinci kutuya «stator» adı verilmekteydi. Püskürtülen hava, rotorun açık tarafından giriyor ve rotor ile statorun delikleri birbirine denk geldikçe, çok sayıda hava akımı halinde dışarı atılıyordu. Hava çıkışları sayısının artması hava başmandaki değişmeleri de artırdığından, bu yöntemle daha çok sayıda ses üretilmekteydi.
Böylece siren, bir ölçüm aygıtı olmaktan çıkıp, bir ses üreteci haline geldi.
Modern sirenler iki türdür: Eğimli pervane kanatlarıyla rotor içine itilen basınçlı havayla ya da buharla çalışan sirenler; elektrikle çalışan sirenler. Elektrikli türde, bir elektrik motoru, üstüne bağlı kanatlar yardımıyla, havanın önden rotorun içine çekilmesini, sıkışmasını ve rotorla statorun delikleri karşı karşıya geldikçe dışarı püskürtülmesini sağlar. Elektrikle çalışan siren, elektrik bulunan, her yerde kullanılabilmesi bakımından, basınçlı havayla ya da buharla çalışanlardan üstündür. Buharlı ve havalı tiplerde, bir hava ya da buhar kaynağı bulundurmak gerekir.
Hava ya da buharla çalışan sirenler, oldukça büyüktür. Elektrik motoruyla çalışanların boylarıysa, küçük dinamolu, yirmiotuz metrelik etki alanlı, çok küçük tiplerden, yapıların tepesine monte edildiklerinde birkaç km'den duyulabilen çok büyük tiplere kadar değişir.


Kaynak:4-cilt:6

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »