«yıldırım savaşı»ndan «garip savaş»a
iki tarafta da, kuvvet mevcutları aşağı yukarı eşitti, ama Almanların silâhları daha moderndi ve genellik­le savaşa çok daha iyi hazırlanmış­lardı. Çatışmalar başlar başlamaz ha­rekâtın gelişmesinde bunun etkileri hemen kendini gösterdi. Fransızlar ve ingilizler tanklarını (3 000) isviç­re'den Kuzey Denizi'ne kadar yayar­ken Almanlar kendilerininkini bir ye­re topladılar (hemen hemen eşit sayıdaydı).
Bu çok hareketli *ordu sayesinde, Polonya üç haftada yeniliverdi: Var­şova, 27 eylülde düştü. Artık Alman­lar doğuda serbest kalmışlardı, çün­kü ağustos 1939'da S.S.C.B. ile sal­dırmazlık paktı imzalamış bulunu­yorlardı. Ama Fransa'ya saldırmadan önce, hızla Norveç'i ve Danimarka'­yı ele geçirdiler: bu, Blitzkrieg, «yıl­dırım savaşı»ydı. Buna karşılık bü­tün bu süre içinde Fransız cephesin­de hemen hemen hiç hareket yoktu: bu bir «garip savaş »ti; upuzun, buz gibi bir kış boyunca, insanlar, Magi-not ve Sieğfried hatlarının yeraltı ka­lelerinde bekleyip durdular.

Fransız bozgunu
Büyük Alman saldırısı 10 mayıs 1940'ta, Hollanda ve Belçika'nın is-tilâsıyla başladı. Asıl saldırı en az beklenilen yere oldu. Guderian'ın zırhlı birlikleri Ardenler'i aşıp deni­ze doğru indi, Fransız ordusu boz­guna uğradı. Dunkerque'te Fransız­larla ingilizler deniz yoluyla güç-belâ canlarını kurtarırken Almanlar yüz-binlerce esir aldılar. Somme ve Ais-ne ırmaklarında Fransızların göster­diği son bir çaba üzerine cephe tam anlamıyla çöktü: 10 haziranda Musso-lini italya'nın Almanya saflarında sa­vaşa girdiğini ilân ederken, sivili ve askeriyle milyonlarca Fransız, yollar­da kaçışmağa başlamıştı bile: bu, bir toptan göçtü. 16 haziranda mareşal Petain Hükümeti mütareke yapmak istedi. O zaman Fransa, kuzeyde işgal bölgesiyle güneyde «özgür» bölge ol­mak üzere ikiye bölündü. General de Gaulle Londra'ya sığındı ve Fransız-lan, savaşı sürdürmeğe çağırdı.
Başbakan VVinston Churchill'in ön­cülüğündeki İngiltere, Almanlarla 1-talyanların saldırısına tek başına kar­şı koydu. 1940 yılının temmuzundan 1941 mayısına kadar «İngiltere sa­vaşı» havada cereyan etti: Almanlar bu savaşta 2 000 uçak yitirdiler ve aralıksız bombardımanlara rağmen, İngiliz halkının moralini bozmayı ba­şaramadılar. Atlantik'te İngiliz do­nanması, sürülen halinde dolaşan Al­man denizaltılarına karşı acımasız bir savaş sürdürürken, Afrika'da da Rom-mel Mısır'a girdi.

savaşın genişlemesi
Başarılarından güç kazanan faşist devletler, birkaç ay içinde savaşı dün­yanın her yanına yayacaklardı. Hazi­ran 1941'de Almanlar S.S.C.B.'ye sal­dırdılar, aralık ayında Japonlar, Pearl Harbor Limanı'nda demirlemiş o-lan Amerikan donanmasını anî bir baskınla yok ederek savaşı Büyük Okyanus'a sıçrattılar. Bundan sonra Amerikan ve Sovyet devletleri de İn­gilizlerin safında çarpışacaktı.
1942 sonuna kadar Almanlar, İtal­yanlar ve Japonlar üstünlüğü koru­dular. Rusya'da son derece şiddetli saldırılar, Alman zırhlı birliklerini Moskova'nın 100 kilometre yakınına, Kafkaslar'ın eteğine ve *Volga Irma­ğı kıyılarına kadar getirecekti. Bü­yük Okyanus'ta Japonlar, Siyam'ı, Malezya ve Birmanya'yı ele geçirdik­ten sonra, Hollanda Hindistanı ile Fi-lipinler'i de işgal ettiler
Birdenbire çok geniş toprakların e-fendisi oluveren naziler, dünyanın fethini örgütlediler. «Büyük Alman­ya», Almanca konuşulan devletlerin hemen hemen tamamını kapsıyor ve yüz milyon inşam biraraya topluyor­du. Çevrede ise, doğrudan doğruya Reich'ın yönettiği himaye bölgeleri (Polonya, Bohemya-Moravya ve Rus topraklarının bir bölümü) ve işgal al­tındaki ülkeler vardı. Hitler Avrupa-sı'nın her yanında yahudiler kovala­nıyor ve toplama kamplarına (Dac-hau, Buchenvvald v.b.) atılarak fecî koşullar altında yok ediliyordu. İşgal altındaki ülkelerin hepsinde nüfusun bir kısmı az veya çok etkin biçimde düşmanla işbirliği yapmaktaydı. Ama yenilgiyi kabul etmeyenlerin sayısı da giderek artıyordu.

zor kazanılan bir zafer
1942-1943 kışı boyunca savaşın ka­deri yön değiştirdi, Stalingrad'da sa­yısı 250 000'j geçen bir Alman ordu­su kuşatıldı ve yok edildi; bu çar­pışma, Sovyet birliklerinin zaferle so­nuçlanacak karşı saldırısına başlan­gıç oldu. Afrika'da Rommel kasım 1942'de El-Alameyn'de İngilizler tara­fından yenilirken ingiliz ve Amerikalılar da Kuzey Afrika'ya çıkartma ya­parak italyan ve Alman işgalcilerini kovdular. Temmuz 1943'te Sicilya'nın Müttefikler tarafından istilâsı İtal­yan faşist rejiminin düşmesine yol açtı. Nihayet Büyük Okyanus'ta Ame­rikalılar büyük deniz zaferleri kazan­dılar.

Türkiye'nin durumu
Bu sırada Müttefikler tam bir da­yanışma içindeydiler, ingiltere, Ame­rika ve Rusya arasında savaş araç ve gereçleri sağlamaktan harekât bir­liğine kadar, hemen bütün alanlarda sıkı bir işbirliği yürütülüyordu.
Bu toplantılarda durumu sık sık ele alman ülkelerden biri, hattâ başta ge­leni Türkiye idi. Türkiye daha sava­şın kaçınılmaz hale gelmeğe başladı ğı günlerden itibaren, çıkacak bir sa­vaş yangınının dışında kalmanın çabası içine girmişti. Yeni devlet henüz 19 yaşındaydı ve o güne kadar yapı­labilmiş olan her şeyi koruma kay­gısı ağır basıyordu. Üstelik Türk or­dusu, varını yoğunu bu alana yatır­mış öteki ülkelerin ordularının sahip olduğu modern savaş araç ve gereç­lerinden yoksundu.
Bu nedenlerle Türkiye'nin yönetici­leri bir yandan Almanya ile olan ti­caret ilişkilerini sürdürürken, bir yandan da İngiltere ve Fransa ile 15 yıllık bir dostluk antlaşması yapmış­lardı. Ondan sonrasını ise dikkatle ve yakından izliyorlardı. Ne var ki, Al­man ordularının Balkanlar'da ilerle­diği sıralarda Türkiye savaşın sınırı­na kadar gelmiş, Hitler'in tsmet İnö­nü'ye teminat mektupları gönderme­sine rağmen Trakya'da Meriç üzerin­deki köprü uçurulmuş, bütün Trakya bölgesi, İstanbul'a kadar bir savun­ma savaşı için tahkim edilmişti.
Sonunda Türkiye MUttefikleı cep­hesinde kendine gösterilen yeri al­mağa karar verdi. Bu tarihe kadar, onlardan istenen askerî yardımların bir kısmı sağlanabilmişti. Ancak, ba­zı eksikliklerin hızla giderilmesi gere­kiyordu. Bunların da tamamlanması üzerine Türk Hükümeti 13 ocak 1945 günü Çanakkale ve İstanbul boğaz­larını Müttefikler'e açtı. Şubatta da Almanya ve Japonya'ya savaş ilân etti.

Alman yenilgisi
Alman çöküşü 1944'te başladı. Ha­ziranda Müttefikler havalarda üstün­lüğü ele geçirdiler, muazzam bir do­nanma toplayarak Normandiya kıyı­larına ayak bastılar. 25 temmuzda A-merikan generali Patton'ın zırhlı bir­likleri düşman hatların yardı ve dört ay içinde Fransa'yı kurtaran büyük bir saldırıya geçti. Bu arada kendi topraklarını kurtarmış olan Ruslar da Polonya ve Balkanlar'ı istilâ ettiler.
Almanya yeni silâhlar (uçan bomba­lar, özellikle korkunç VI ve V2'îer) kullanarak şiddetle direndi. Ama ni­san 1945'te Müttefikler Kuzey İtal­ya'yı işgal (Mussolini kurşuna dizilbası içine girmişti. Yeni devlet henüz 19 yaşındaydı ve o güne kadar yapı­labilmiş olan her şeyi koruma kay­gısı ağır basıyordu. Üstelik Türk or­dusu, varını yoğunu bu alana yatır­mış öteki ülkelerin ordularının sahip olduğu modern savaş araç ve gereç­lerinden yoksundu.
Bu nedenlerle Türkiye'nin yönetici­leri bir yandan Almanya ile olan ti­caret ilişkilerini sürdürürken, bir yandan da İngiltere ve Fransa ile 15 yıllık bir dostluk antlaşması yapmış­lardı. Ondan sonrasını ise dikkatle ve yakından izliyorlardı. Ne var ki, Al­man ordularının Balkanlar'da ilerle­diği sıralarda Türkiye savaşın sınırı­na kadar gelmiş, Hitler'in tsmet İnö­nü'ye teminat mektupları gönderme­sine rağmen Trakya'da Meriç üzerin­deki köprü uçurulmuş, bütün Trakya bölgesi, İstanbul'a kadar bir savun­ma savaşı için tahkim edilmişti.
Sonunda Türkiye MUttefikleı cep­hesinde kendine gösterilen yeri al­mağa karar verdi. Bu tarihe kadar, onlardan istenen askerî yardımların bir kısmı sağlanabilmişti. Ancak, ba­zı eksikliklerin hızla giderilmesi gere­kiyordu. Bunların da tamamlanması üzerine Türk Hükümeti 13 ocak 1945 günü Çanakkale ve İstanbul boğaz­larını Müttefikler'e açtı. Şubatta da Almanya ve Japonya'ya savaş ilân etti.

Alman yenilgisi
Alman çöküşü 1944'te başladı. Ha­ziranda Müttefikler havalarda üstün­lüğü ele geçirdiler, muazzam bir do­nanma toplayarak Normandiya kıyı­larına ayak bastılar. 25 temmuzda A-merikan generali Patton'ın zırhlı bir­likleri düşman hatların yardı ve dört ay içinde Fransa'yı kurtaran büyük bir saldırıya geçti. Bu arada kendi topraklarını kurtarmış olan Ruslar da Polonya ve Balkanlar'ı istilâ ettiler.
Almanya yeni silâhlar (uçan bomba­lar, özellikle korkunç VI ve V2'îer) kullanarak şiddetle direndi. Ama ni­san 1945'te Müttefikler Kuzey İtal­ya'yı işgal (Mussolini kurşuna dizildi) ve Reich'ı istilâ ettiler. 25 nisan­da Ruslar ve Amerikalılar Elbe üze­rinde kavuştular ve 30 nisanda Hit-ler Berlin yıkıntıları içinde kendini öldürdü. Birkaç gün sonra da mare­şal Keitel Almanya'nın kayıtsız şart­sız teslim belgesini imzaladı.
Japonya ise, ancak 6 ağustos 1945'-te.. Amerikalıların iki müthiş atom bombasını Hiroşima ve Nagasaki'ye atmasından sonra teslim oldu.
Bu zaferin bilançosu pek ağırdır: elli beş milyon ölü, tamamen çökmüş bir Avrupa ekonomisi ve ikiye bölün­müş bir dünya.

milyonlarca kurban
İkinci Dünya Savaşı sırasında yaklaşık olarak 55 milyon in­san öldü. Bunların yarısı, bom­bardımanlara, açlığa, kıyıma ve­ya toplama kamplarındaki tut­saklığa kurban giden sivillerdi. En çok etkilenen ülkeler S.S. C.B. (23 milyon), Çin (11 ilâ 12 milyon), Polonya (6 milyon), Al­manya (8 milyon), Japonya (2 milyon) olmuştur. Fransa, 500 000 kadar kurban verdi, bunla­rın da 180 000'i toplama kamp­larında ölen tutsaktardı. Ameri­ka Birleşik Devletleri ise, hepsi asker olmak üzere 300 000 yurt­taşını yitirdi.

Axis collapse, Allied victory


Soviet Victory Banner being raised over the German Reichstag building


On December 16, 1944, German forces counterattacked in the Ardennes against the Western Allies. It took six weeks for the Allies to repulse the attack. The Soviets attacked through Hungary, while the Germans abandoned Greece and Yugoslavia. In Italy, the Western Allies remained stalemated at the German defensive line.
In mid-January 1945, the Soviets attacked in Poland, pushing from the Vistula to the Oder river in Germany, and overran East Prussia.
On February 4, U.S., British, and Soviet leaders met in Yalta. They agreed on the occupation of post-war Germany, and when the Soviet Union would join the war against Japan.
In February, Western Allied forces entered Germany and closed to the Rhine river, while the Soviets invaded Pomerania and Silesia. In March, the Western Allies crossed the Rhine north and south of the Ruhr, encircling a large number of German troops, while the Soviets advanced to Vienna. In early April the Western Allies finally pushed forward in Italy and swept across western Germany, while in late April Soviet forces stormed Berlin; the two forces linked up in Germany on April 26.[citation needed]
On April 12, U.S. President Roosevelt died; he was succeeded by Harry Truman. Mussolini was killed by Italian partisans on April 28th and two days later Hitler shot himself.
German forces surrendered in Italy on April 29th and Germany itself surrendered on May 7.
In the Pacific theater, American forces advanced in the Philippines, clearing Leyte by the end of 1944. They landed on Luzon in January 1945 and Mindanao in March. British and Chinese forces defeated the Japanese in northern Burma from October to March, then the British pushed on to Rangoon by May 3.

Nuclear explosion at Nagasaki


American forces also moved toward Japan, taking Iwo Jima by March, and Okinawa by June.[137] American bombers destroyed Japanese cities, and American submarines cut off Japanese imports. But Japanese leaders decided to fight on, hoping for a bloody defeat of Allied invasion and then a negotiated peace.[citation needed]
On July 11, the Allied leaders met in Potsdam, Germany. They confirmed earlier agreements about Germany,[139] and reiterated the demand for unconditional surrender by Japan, specifically stating that "the alternative for Japan is prompt and utter destruction". During this conference the United Kingdom held its general election and Clement Attlee replaced Churchill as Prime Minister.
Japan rejected the Potsdam terms; the United States then dropped atomic bombs on the Japanese cities of Hiroshima (August 6) and Nagasaki (August 9). On August 8, the Soviets invaded Japanese-held Manchuria, as agreed at Yalta. On August 15, 1945, Japan surrendered, ending the war.

kaynak-meydan-larousse-gençlik ansiklopedisi
cilt-1
sayfa-436/439

wiki