Arkhimedes burgusu, daha yüksek bir yere su çıkarmak için ilkel bir yöntem olarak, eski Mısır'dan beri kullanılmaktadır. Üzerine iyice oturan su geçirmez bir silindirle çevrili bir burgudan oluşur. Burgu, bir ucu suya batırıldıktan sonra döndürülür. Böylece dipteki su, makinanın ekseni boyunca yükselerek tepeden taşar.
Çeşitli biçimlerde Arkhimedes burguları yapılmıştır. Bir tip Arkhimedes burgusunun merkezinde sarmal oyulmuş ya da Üzerine sarmal geçirilmiş yuvarlak tahta bir aks bulunur.Tahta bir silindirin'çevrelediği aks genellikle metal halkalar ya da iplerle bağlanarak güçlendirilir.

Gelişmesi: Genellikle İÖ 287-212'de yaşayan Arkhimedes tarafından bulunduğu söylenirse de, burgunun Mısırlılarca Arkhimedes'den çok Önce bilindiği sanılmaktadır. Marangozluk ve mühendislikte kullanılan delici bir burgunun İ.ö. III. yüzyılda Yunanistan'da bilindiği kesindir. Arkhimedes burgusunun, bu adı Arkhimedes'in mekanik ve geometri üzerine yaptığı çalışmalar nedeniyle aldığı tahmin edilmektedir. Diodoros'un İ.Ö. I yüzyıldan kalma bir yazısında Nil deltasındaki yapay sulamada Arkhimedes burgusundan yararlanıldığı belirtilir. Diodoros burguyu salyangoza benzettiğinden, «cochlea» adını vermişti. Sözkonusu dönemde burgu, hep bir dolap ile çalıştırılırdı. Pompei'deki duvar resimlerinde bu çalıştırma biçimi gösterilmiştir. Gene dolapla çalışan, herbiri 5 m uzunluğunda bir dizi Arkhimedes burgusu, İspanya'daki Roma gümüş madenlerinden suyun dışarı atılması İşleminde kullanılmıştır. Daha sonraları burgular, bugün yukarı Mısır ve bazı Arap ülkelerinde rastlandığı gibi, elle çalışan kranklara bağlanarak çalıştırılmaya başlandı.
Burgu kullanımında at gücünden de yararlanıldı. Özellikle Hollanda .Belçika ve Lüksemburg'da bu uygulama yıllarca sürdü. XV. yüzyıldan sonra, ana güç YEL DEĞİRMENİ oldu. Rüzgarla çalışan burgu pompaları Hollanda'yı su baskınlarından korumakta kullanıldı.
Hollanda'da kullanılan tipik bir Arkhimedes burgusu meşeden yapılırdı. 1,5 m çapında olan, dakikada 40-50 çevrim yapan bu aygıt, suyu 3,5 m kadar yükseğe çıkartabilirdi. Kapasitesi, ise dakikada 41 000 lt'yi bulurdu.

Başka uygulama alanları: Suyu çabuk hareket ettirme özelliği nedeniyle Arkhimedes burgusunun jet hareketiyle gemileri yürütebileceği de düşünüldü. Ancak yapılan denemeler başarılı olmadı. Aynı ilke et kıyma makinalarında ve toprağı delme işleminde, istenmeyen toprak artıklarını atmakta da kullanılmaktadır. Bu işlemlerde, bir konveyör gibi kullanılan burgu, sabit bir mahfazanın içinde döner.

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Fizik » Dinamik

kaynak 4
1.cilt / s.98-99