Augustin Fresnel (1788-1827), optik alanında pek çok buluş yapmış bir Fransız bilim adamıdır. En önemli başarısıysa, çok ince bir MERCEK geliştirmiş olmasıdır.
Bazı durumlarda, bir lambadan çıkan ışığın aşağı yukarı tümünü, paralel bir ışık demeti halinde verebilecek merceklere gereksinim duyulur. Bunlara örnek olarak deniz fenerleri (Bk. DENİZ FENERİ VE FENER GEMİSİ), fotoğraf büyütücüleri, otomobil farları ve demiryolu sinyal lambaları gösterilebilir. Bu aygıtlarda, ışık kaynağının hem merceğin yakınına (ışığın bütününe yakın bölümünün toplanması için), hem de mercek odağına (paralel ışık çıkışı için) yerleştirilmesi gerekir (Bk. OPTİK). Bu koşullara uyacak merceğin, odak uzaklığının kısa olması zorunludur; bu da, ancak kalınlığın artmasıyla sağlanır. Augustin Fresnel, ışığı kıran yüzeyin biçimini değiştirmeksizin, bir mercekten silindirsi bölümler çıkararak, hem ağırlık hem de kalınlık bakımından, önemli kazançlar sağlanabileceğini düşündü. Ayrıca, bu düzenlemenin kenarlarına prizmalar yerleştirilerek, merceğin daha çok ışık alması sağlanabilirdi.
Mühendislik eğitimi görmüş olan Fresnel, optiğe daha çok ilgi duymuş ve özellikle ışığın DALGA HAREKETİ olarak anlaşılmasına , katkıda bulunmuştur. Işığın dalga yapısını yansıtabilmesi açısından, daha çok, bir engel çevresinde girişen ya da bükülen dalgaların bükülümü, KIRINMA'sı, «girişim»! gibi özelliklerine dayalı deneylere ağırlık vermiştir. Çağdaş ışık dalga modelinin kurucusu Thomas Young, Fres-nel'den bağımsız olarak, 1815'te girişim olayını açıklamıştı. 1818 ve 1819'da Fresnel, dalga optiğiyle ilgili birçok matematik kuramı geliştirdi ve Young'dan bağımsız olarak, ışığın enine bir dalga olduğunu, yayılma doğrultusuna dik yönde titreşim yaptığını, Öne sürdü.
Fresnel'in, dalga etkilerini kanıtlamak için yaptığı en başarılı deneylerden biri de, dalga engelleridir. Küçük bir ışık kaynağı, her doğrultuda ışık yayan küresel bir kaynak olarak kabul edilebilir. Herhangi bir konumdaki dalga cephesi, dairesel engellerle bölgelere ayrıştırılabilir. Birbiri ardına gelen engellerden her birinin merkezi, dalga cephesindeki belli bir noktadan, yarım dalgaboyu uzaklıkta bulunur. Bu durumda, ilk dalga cephesindeki engel aralıklarında, her noktanın, yeni bir ışık kaynağı haline dönüştüğünü düşünmek uygun olur. Seçilen bir noktaya, engel aralıklarının birinden çıkan dalganın tepe bölgesi ulaşırsa, bölgeler arasında yarım dalgaboyu fark olduğundan, aynı noktaya, aynı anda, bitişik aralardan çıkan dalganın en alt noktası raslayacak-tır. Aynı noktaya aynı oranda düşen tepe ve çukur noktaları, genellikle birbirlerini yok ederler ve geriye pek az bir aydınlanma kalır.
Ancak, dalga cephesi önüne gerçek bir engel yerleştirilirse, merkezdeki aralığın açık ya da kapalı bırakılmasına bağlı olarak, belirli bir noktaya dalganın ardışık tepe ya da çukur noktaları raslayacak ve bölgesel engelin kullanılmadığı duruma oranla, çok daha parlak bir ışık beneğinin elde edilmesini sağlayacaktır. Parlak benek, ışık kaynağının bir görüntüsü olarak kabul edildiğine göre, engel, kabaca bir mercek gibi görev yapmaktadır. Işık kaynağı önüne küçük bir cisim yerleştirilirse, bu cismin zayıf bir görüntüsü elde edilebilir. Dalgaboyu çok küçük olan X ışınlarının, mercekle ya da elektronik yollarla odaklanması olanaksızdır; buna karşılık, engel plakaları, son yıllarda bu alanda da başarıyla kullanılmaktadır.

Kaynak:4
3.cilt / s.853-855

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler » Optik Araçlar »