Nemölçer (higrometre), nemi, yani havadaki su buharı miktarını ölçen bir aygıttır. İlk nemölçer, Leonardo da VİNCİ tarafından yapılmış, emdiği neme göre ağırlaşan bir yün yumağının ağırlığını ölçerek çalışan Vinci aygıtından bu yana, pek çok nemölçer geliştirilmiştir.
Buharlaşma yöntemiyle nem ölçümünde, iki termometrenin ölçtüğü sıcaklık farkından yararlanılır. Bunlardan birinin haznesi, ıslak bir fitil aracılığıyla termometre kullanılır. Eter, içinden hava geçirilerek, buharlaşmayla soğutulur. Kabın dışında yoğuşmanın oluştuğu derece, ikinci termometrenin sıcaklığıyla karşılaştırılır.
En yaygın kullanılan nemölçerler, Leonardo da Vinci'nin ilkesine, yani bazı organik maddelerin nemi kolayca emmesi ilkesine göre hazırlanmıştır. «.Nem çekici (higroskopik) maddeler» adı verilen bu maddelerin en çok kullanılanı, insan saçıdır. Saçın uzunluğu, nemi emdikçe değişir. Bu değişiklik büyütülüp bir grafiğe geçirilir.
Belirli amaçlara göre değişik nemölçerler geliştirilmiştir. Atmosferin üst tabakalarını incelemede kullanılan nemölçerlerde, lityum klorür gibi maddeler kullanılır. Bunların elektriksel dirençleri, nem emdikçe değişir. Söz konusu değişiklikler ölçülerek, nem oranı saptanır. Donma noktalarının altındaki derecelerde, yoğuşma ve buharlaşma yöntemleri kullanılamaz. Bu durumda, ELEKTROMAGNETİK tayfta su buharının ışınım soğurma miktarını saptayan bir tayfçizer (spektrograf) kullanılabilir. Güneş sisteminin uzak bölgelerinde var olduğu sanılan düşük nemi ölçmek içinse, ELEKTROLİZ ilkesiyle çalışan nem pilleri içeren aygıtlar geliştirilmektedir. Bunlarda, ortamın direncinden çok, iletkenliği ölçülür. Ancak, en etkili yöntem, havadan nem çeken kimyasal bir maddeyi tartmaktır.
Bir gazın ısıl iletkenliğindeki değişikliklerinden, KONDANSATÖR'ün empedans değişikliklerinden ya da bir piezoelektrik billurun (Bk. PİEZOELEKTRİK MALZEMELER) frekans değişikliklerinden yararlanan başka nem ölçme yöntemleri de vardır.
Nemölçerler, meteoroloji ve uzay çalışmalarının yanı sıra, GERİ BESLEME denetimiyle havalandırma yapılan yerlerde ve endüstrideki denetim işlemlerinde de kullanılır.
Nem ölçümleri: Atmosferdeki nem, ortamda belirli bir anda var olan su buharı basıncının, aynı sıcaklıkta doymuş su buharı basıncına oranıyla belirlenir. Buna «bağıl nem» denir ve yüzde (%) cinsinden belirtilir. Aynı sıcaklıktaki doymuş havanın birim hacmindeki su buharı ağırlığından da yararlanılabilir. Çiğ noktasındaki doymuş buhar basıncı, deney sıcaklığındaki sıvıbuhar basıncına eşittir. Bu nedenle, bağıl nemin hesaplanmasında, yoğuşma noktası (belirli bir atmosfer basıncında suyun yoğuştuğu sıcaklık derecesi) kullanılabilir. Değişik sıcaklık derecelerinde doymuş buhar basıncını veren çizelgelerle, bağıl nem saptanır.


Kaynak:4-cilt: 4

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »