Sayısal okuma aygıtları, ölçülen bir niceliği ya da bir hesap sonucunu, döner bobinli gerilimölçerdeki gibi bir ölçek üstünde hareket eden bir ibre yerine, doğrudan rakamlarla gösterir. İşlem, elektromagnetik, elektrikli ya da elektronik aygıtlarla yapılabilir.
Gösterilecek oian bilgi genellikle, okuma aygıtı kullanılarak üretilmiş bir elektrik sinyali biçimindedir. Bu sinyalin kodlanarak, ekranda gösterilmeye uygun biçime dönüştürülmesi gerekir. Buna «aradevreleme» denir.
Belli bir işe en uygun ekran tipinin belirlenmesinde üç temel etken vardır: Aradevreleme yöntemi; akranın,gösterme mekanizması, elektrik devresi ve aygıt içindeki yeri açısından ortaya çıkan gereklilikler; ekranın ne amaçla kullanılacağı (ekran, bir cep hesap makinasmın 2,5 milimetre yüksekliğindeki yazılarından, bir demiryolu ya da havayolu panosundaki 15 santimetre yüksekliğindeki yazılara kadar değişebilir).
Ekranlar kabaca üç ana gruba bölünebilir. Birincisi, elektromekanik tiptir. Bunda, bilginin ekranda gösterilmesi işinde hareketli parçalar kullanılır. İkincisi, elektrikli tiptir; bir filamanlı lamba grubu ya da bir gaz deşarj aygıtı olabilir. Üçüncüsüyse, daha gelişmiş olan elektronik tiptir. Elektronik tipte, katı yapılı ışık salıcılar ya da SIVI BİLLURLAR kullanılır.
Mekanik göstergeler: Mekanik göstergenin başlıca üstünlüğü, yazı tipi ve büyüklüğü bakımından büyük esneklik sağlamasıdır. Yazının uzaktan kolayca okunabilmesi gereken yerlerde bu önemlidir. Ama aygıtların çalıştırılması güçtür. Bu göstergelerde genellikle, üstünde harfler ya da sayılar yazılı kasnak, disk ya da levhalar, istenen karakter görününceye kadar çevrilir. Çevirme, elektromıknatıslarla, dirençlerle veelektrik motorlarıyla yapılır. Bu sistemlerin aradevrelemesi hatalara yolaçabilir ve bakım sorunları yaratabilir. Ayrıca, aygıtlar çok büyük ve pahalıdır. Mantık sistemlerinde ya da fotokopi ve dizgi makinalan gibi büro makinalarında kullanıldıkları durumlarda, hızları sınırlı olduğu için, yararları da sınırlıdır. Bu nedenle, daha çok, yavaş çalışan aygıtlarda kullanılırlar. Sözgelimi, sayısal saatlerde ya da havayolu, demiryolu ve karayolu terminali kalkışvarış panoları gibi, bilgilerin belli sürelerle değişmediği yerlerde kullanılırlar.
Elektrikli göstergeler: Elektrikli göstergelerde kullanılan ilk aygıtlar filamanlı lambalardı. Böyle bir göstergede lambalar bir kafes gibi yerleştirilir ve yazı karakteri, kafes içindeki uygun lambaların yakılmasıyla ortaya çıkarılırdı. Lambalı göstergeler ve bunları çalıştıran elektrik devreleri büyük ve pahalıdır. Filamanlı lambalar, sarsıntıda kolayca bozulur ve sorun yaratacak düzeyde ısı üretirler. Bu nedenle, neon aygıtları geliştirilmiştir. Ama, neon aygıtları da, daha az ısı üretmelerine karşılık, daha yüksek gerilim gerektirirler.
Vakum tüpü teknolojisi, istenen karakter biçimindeki bir elektrodun çevresinde gaz iyonlaşması (ve böylece parlama) ilkesine göre çalışan göstergelerin geliştirilmesine yolaçmıştır. Elektrotlar, radyo lambasına benzeyen gaz dolu bir tüpün içine yerleştirilir.
Ekranda gösterilecek olan her karakter (genellikle O'dan 9'a kadar sayılar) için lambanın içine bir elektrot konabileceğinden, böyle bir aygıtı çalıştırmada kullanılan MANTIK DEVRELERİ çok küçüktür. Hangi sayı gösterileeekse, o elektroda bir gerilim uygulanır. Böylece kodlamaya gerek kalmaz. Aygıtın iki önemli sakıncası vardır: Sayılar bir tüpün içine art arda monte edildiklerinden, her tüpte bir seferde yalnızca bir sayı gösterilebilir ve bu nedenle görüntü düzgün olmaz; aygıt yüksek gerilimler (genellikle 170 volt) gerektirdiğinden, bazen göstergeyi çalıştırmak için, ayrı bir enerji kaynağı kullanmak zorunlu olabilir.
Söz konusu sakıncalar nedeniyle, akkor filamanlı tüpler geliştirilmiştir. Bu aygıtlarda, yazı karakterlerini aynı düzlem üstünde göstererek, daha net bir görüntü sağlayan yedi parçalı bir filaman vardır. Ama bu sistemde kodlama gerekir. Bobin biçimindeki filaman parçaları.aygıt çalıştırıldığında net, parlak bir ışıkla parlar. Daha geniş bir çizgi gerekiyorsa, aygıtın önüne buzlu camdan bir perde konabilir. Ayrıca, filtre kullanılarak her renk gösterge yapmak da olanaklıdır.
Yeni ortaya çıkan bir gösterge de «kendinden taramalı» gaz deşarjı ekranıdır. Bu türde, bir tek ekrana çok basamaklı sayılar sığdırılabilir. 8400 arasında karakter alabilen ekranlar bulunmaktadır. Basamaklar, 5X7'lik nokta kafeslerinden oluşan sütunlar halinde düzenlenmiştir. Aygıt her seferinde, soldan sağa doğru bir sütunu tarayarak geçer. Son karakterin ekranda görünmesinden sonra, yeni bir tarama başlatmak için, mantık devresine bir yenileme sinyali verilir.
Katı yapılı ekranlar: Işık salan YARIİLETKEN aygıtlar, gösterge tekniklerinde büyük bir atılım sağlamıştır. Bu aygıtlar, içlerinden bir elektrik akımı geçtiğinde ışık üreten, galyum (bir metal eleman) alaşımı yarıiletkenlerin içinde oluşturulmuş bağlantı noktalarından yararlanırlar. Kırmızı, turuncu, sarı ve yeşil aygıtlar yapılmıştır; mavileri de geliştirilmektedir. Işık salan DİYOT'lar, gruplar halinde düzenlenmiştir. Yazı karakterleri, uygun düzenlemelerin kullanılmasıyla üretilir.
Standart entegre devre tekniklerinin kullanılmasıyla, göstergeler bir tek yarıiletken parçası üstüne sığdırılabilir. Bu, cep hesap makinaları gibi, küçük boyutlu, tek parçalı aygıtların ortaya çıkarılmasını sağlar. Işık salan diyotlu göstergeler, güvenilir olmaları ve düşük gerilimle çalışmaları nedeniyle, çok sayıda standart okuma aygıtında yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır ve hızla eski tip göstergelerin yerini almaktadır.


Kaynak:4-cilt:6

Nüve Forum » kütüphane » Bilim ve Teknoloji » Araçlar ve Gereçler »