Yüzyılımızın başlarında, hastane gibi kurumlara bağlı çamaşırhanelerin dışında, ticari amaçla açılmış olan çamaşırhanelerin çoğu, çamaşırı evlerde kadınlara yıkatırdı. Bazı ev kadınları,ek gelir sağlamak için bu işi yaparlardı. Yıkanacak çamaşır, bir bakır kazanda kaynatılır, durulanır, tahta bir merdanede sıkılır, gerekiyorsa kolalanır ve ütülenirdi. Günümüzde etiket yapıştırma makinaları, ÇAMAŞIR MAKİNA-LARI, ütü, pres ve kurulama makinalarmın geliştirilmesiyle çamaşır yıkama endüstrisi çok ileri bir hizmet alanı haline gelmiştir.

Markalama, ayırma ve yıkama: Ev çamaşırlarının yıkanmasında ilk aşama, bir müşterinin bıraktığı kirli çamaşırlardaki her parçanın ayrı ayrı markalan-masıdır. Eskiden bu iş, sürekli ve silinmez marka sistemiyle yapılırdı. Ancak, söz konusu yöntem, koca koca defterlerin tutulmasını ve çamaşırların toplandığı kısımda geniş bir örgütlenmeyi gerektirdiğinden, bir yana bırakıldı. Günümüzde, her çamaşıra ayrı damga vuran marka makinalarından yararlanılır. Her müşteriye ayrı bir sayı verilip aynı kişiye ait olan her parçaya bu marka basılır. Markalar, makinaya takılan yapışkan bir şeritten kesilerek ısı, baskı ve kimyasal bir maddeyle çamaşıra yapıştırılır. Şeridin bir ucunda yapıştırıcı yoktur; böylece çamaşır, sahibine teslim edilmeden önce; açıkta kalan uçtan tutularak kolayca çıkarılır. Renkle kodlama kullanılırsa, çeşitli renklerde şeritlerden yararlanılır.
Markalama tamamlanınca çamaşırlar, gereken yıkama işlemine göre sınıflandırılmış sepetlere konur; sözgelimi, battaniyeler, çarşaflar, yastık yüzleri, beyaz gömlekler, sentetik kumaşlar, ipekliler, beyaz çamaşırlar, renkliler, havlular, vb. birbirinden ayrılır.
Çamaşır yıkama endüstrisinde kullanılan çamaşır makinalarmın kazanları, 12 kg ile 450 kg arasında kuru çamaşır alacak büyüklüktedir. Yıkama ve durulama aşamaları boyunca, makinanın tamburu bir o yana, bir bu yana döner. Bir programlayıcı aracılığıyla, yıkanacak çamaşırın türüne göre, sistem önceden ayarlanır. Böylece gerekli su (bazen, yumuşatılmış) miktarı, sabun (büyük çamaşırhanelerde sentetik DE-TERJAN'lardan çok, SABUN kullanılır) ve alkali (sodyum karbonat, yani soda ya da sodyum silikat) miktarı, yıkama ve kurulama çevrimi sayısı ve ısıyı yükseltmek için gerekebilecek buhar miktarı otomatik olarak saptanır. Bununla birlikte günümüzde, elle kullanılan çamaşır makinalarına da çok raslanır. Bunlarda sabun ve alkali çözeltiler gibi maddeler, makinaya elle dökülür.
Yeni geliştirilmiş bir çamaşır makinası modelinin, iki ucu açık, yaklaşık 6 metre uzunluğunda, kesintisiz tünel biçimli bir kazanı vardır. Bir uçtan sokulan çamaşır, eğimli tünel içinde, ARKHİMEDES BURGUSU ilkesine dayanılarak yerleştirilmiş çıkıntıların yardımıyla aşağıya doğru iner. Tamburun iki yana dönüşüyle yıkanır ve nem fazlası, parçaların bir merdaneden geçirilmesiyle alınır. Ne var ki, merdaneyle kurutma, santrifüj kadar etkili olmaz. Genel olarak yıkama ve durulama aşamalarının sonunda çamaşır ya makina tamburunun hızı artırılarak, ya da ayrı bir hidro-ekstraktör(bir tip SANTRİFÜJ) içinde döndürülerek kısmen kurutulur.
Ağartma, kolalama gibi ek işlemler, yıkama aşaması sırasında yapılır.

Ütüleme: Çamaşır artık ütü işlemine hazır demektir. Havlular ütü istemez; sıcak havayla, döner tamburda kurutulur. Çarşaf ve yastık yüzleri gibi düz parçalar, bir ütü makinasına verilir. Bu makina, ısı veren düz metal levhalarla, çamaşırı bu levhalar üstünde yürüten kumaş kaplı silindirlerden oluşur. Ütülenmiş çamaşır el ya da makinayla katlanır.
Düz olmayan çamaşırların ütülenmesi için çeşitli makinalar geliştirilmiştir; ama.bunların tümü temelde, ısıtılmış, cilalı bir metal levhadan oluşur. Bu levha, çamaşırın en iyi ütülenmesi gereken yanına yapıştırılır; sonra parça, kumaş kaplı bir düzey üstüne yayılır. Bir bakıma bu sıcak levha, evlerde kullanılan ve ütü tahtası üstünde çamaşırın çeşitli kesimleri üstünde gezdirilen sıcak bir ütüye benzer; ancak bu tip ütü baskılarında «gezdirme» hareketi yoktur. Gömlekler bazen bir kalıbın üstüne geçirilip, içerden buhar ya da basınçlı hava verilerek ütülenir.
Günümüzde sert kolalı çamaşırın modası geçmek üzeredir; ama gene de birçok çamaşırhanede, istenirse bu işlem de yerine getirilir. Bu durumda, ütü makinasının kolayı da kurutması gerektiğinden, makina, normalin üstünde bir sıcaklıkta, genellikle 232°C'ta çalıştırılır. Elektrik ya da gazla ısıtılan buhar basınçlı ütülerde basınç, 7 ile 10 bar arasında değişir ve 170°C ile 186°C arasında bir ısı sağlar.

Özel çamaşırhaneler: Endüstri giysileri kiralama firmaları ve hastane çamaşırları yıkayan kurumlar gibi bazı çamaşırhaneler, yalnızca endüstri çamaşırı yıkarlar. Bir hastane çamaşırhanesinde yukarda anlatılanlara benzer makinaiar bulunur; ancak, tüm parçalar merkez depoya geri verildiği için, markalama sistemi kullanılmaz. Buna karşılık, mikroptan arındırma çok daha önemlidir ve bu iş, ısıyla yapılır. Yıkama işleminin bir aşamasında, çamaşıra belirli bir süre için yüksek bir ısı verilir.
Başka Özel işlemlere örnek olarak, çok kirli çamaşırın yıkanması gösterilebilir. Bu tür çamaşır, ameliyathanelerde ya da hastane koğuşlarında plastik torbalara doldurulur. Torbalar, aljinat yapıştırma maddesiyle (Bk. SUYOSUNLARI) mühürlenip çamaşırhaneye götürülür ve olduğu gibi çamaşır makinasına daldırılır. Aljinat, su içinde çözünür ve torbanın içindeki çamaşırlar dışarı çıkar. Bazen de torbalar tümüyle, çözünen aljinat'tan yapılır.

Nüve Forum » kütüphane » Kültür » Edebiyat » Dilbilim » Terimler Sözlüğü » Terimler Sözlüğü Ç

Kaynak:4
2.cilt / s.373-374