Mesnevi, halk hikâyesi, karagöz oyunu vb.'ye konu olmuş aşk serüveni. Ferhat'ın halktan bir kimse, ressam ve mimar, sevgilisi Şirin'in Armen ülkesi melikesi Mehin (Mehmene) Banu'nun yeğeni olduğu anlatılır, iki sevgilinin ilişkileri Hüsrev ile Şirin mesnevilerinin bir bölümünü oluşturur. Bilindiği kadarıyla hikâye ilkönce Firdevsi'nin Şehname'sinde işlenmiş, iki yüzyıl sonra Senai tarafından ayrı bir eser olarak kaleme alınmış, ardından Nizami tarafından konu edinilmiştir. Nizami'den sonra hemen tamamı Hüsrev ü Şirin mesnevileri içinde olmak üzere pek çok iran ve türk şairince işlendi. Türk edebiyatında ilk kez Nizami'nin yapıtından kıpçakçaya çevrilmiş Hüsrev ü Şirin mesnevisi içinde yer alan hikâye, Şeyhi, Ahmet Rıdvan, Muidi, Hayati, Harimi, Ahi, Celili, Lamii vb.'nin mesnevilerine de konu oldu. Hikâyeyi çağataycada Ferhat ü Şirin adı altında ve Hüsrev ü Şirin'den ayrı olarak işleyen ise Ali Şir Nevai'dir. Nevai, Ferhat'ı Çin hakanının oğlu olarak göstermiştir Ferhat tılsımlı aynada Şirin'in resmini görüp ona âşık olur. Şapur adlı nakkaşla onu bulmak için Armen diyarına doğru yola çıkarlar. Yolda bir dağı kazmakta olan insanlar görerek onların Şirin'in köşküne su götürmek için çalıştıklarını öğrenirler. Ferhat iki yüz ustanın üç yılda getiremediği suyu bir günde Şirin'in kasrına getirir; ikisi birbirlerine âşık olurlar. O sırada Hüsrev de gönlünü kaptırdığı Şirin'i elde etmek için ordusuyla Armen ülkesine saldırır, Ferhat onlara engel olur. Hüsrev Şirin'in kendisiyle evlendiği haberini Ferhat'a ulaştırır, o da balyozuyla kendini öldürür. Olayları öğrenen Şirin, Ferhat'ın mezarı başında can verir. Karagöz oyununda gülmece öğesi de katılarak mutlu sona bağlanan serüveni aynı adı taşıyan oyununda ele alan Nâzım Hikmet, Ferhat'ın dağdan su getirmesi motifini işlerken insanlığa yararlı olmanın kişisel sevgiyi nasıl gölgede bıraktığını gösterir.
kaynak:2-cilt:7