Atmaca Yakalamak



Kapı ağ;
Dere kenarlarında Ağaçların arasında dikilen iki çubuğun arasına gerilen ağdır .Suya inmek için yere paralel olarak uçma esnasında Atmaca bu ağa takılır .Trakya bölgesinde yapılan yakalama şeklidir .Ağ beklenmediği için saatlerce hayvan tutsak kalabilir ve zarar görür Yanlış ve zararlı bir yakalama şeklidir.
Skence;
Geçit yerlerde ağaçlara çakılan torba ağ (Skence, Monta) denilen torba ağ şeklidir .Atmaca ilk uçuşu esnasında daima yere balıklama atlar ve sonra ucu istikametini belirler.Bu özelliğinden faydalanılarak torba ağ düşünülmüştür ancak buda yanlış bir yakalama şeklidir .Zira görünmesin diye yapılan torba ağın ipleri ince olduğu için kanatlarını hemen keser veya torbalandığı an çırpınmadan dolayı Atmacanın bedenini ve kanadım sakatlar.( yasaklanmıştır)
Yavru yakalama (yuvadan yakalama );
Düdük sesiyle anneyi taklit ederek kurulan geniş ağlara çarptırma veya yuvadan gece ama şeklinde yakalama usulüdür .Yuvadan uçtuğu zaman veya yuvada iken gece yakalamak çok yanlıştır .Daha eğitim görmediğinden, her ne kadar iç güdüsel olarak avlanma isteği olursa da tecrübesi olmadığı için başarılı olamaz. Ancak yukarıda anlatıldığı gibi tecrübesiz olduğu için. Doğaya geri bırakıldığında yaşam kavgasına adapte olamayacaktır .


Kuş (canlı mühre, Ğaço.,Ceceğen) ile yakalama şekli;
Bu şekilde Atmaca yakalama şekli en popüler ve de en meşakkatli olanıdır .Her aşaması kültür , bilgi ve beceri gerektirmektedir. Geçit yerlerinde obalar (Çerge, Meteris, Tente, Koliba) hazırlanır üçgen ve dikdörtgen ağlar kurulur. Üçgen ağlarda dik kenarlardan ikisine 1,80-220 cm uzunluğunda çubuklar geçirilir. Uzun kenarına ise uzunluğu ayarlanarak ip geçirilir. Çubuğun biri yere sabitlenir .Diğer çubuk obanın hemen kenarına çok ince bir iple bağlanarak dik durması sağlanır .Ağ parlamaması için koyu siyaha boyanmıştır İkinci tür ağ dikdörtgen şekildedir (üpice, Sapetka). Bu ağlar dikdörtgen olarak yaklaşık 200 cm x 250 cm ebatlarında, dört kenarındaki bütün gözlere ağ ipinden daha kalınca bir ip geçirerek ve uzun kenarlara ayrıca birer ip daha ilave etmek şeklinde hazırlanır.Ağ boyundan 1 0 cm kadar daha yüksek ucunda çatal olan düzgün ve budaksız çubuklara, alt uçları iliştirilmek suretiyle kurulur .Bu çeşit ağlar çanta ve cepte kolayca taşınabildiği için makbuldür .Gözün ulaşabileceği (en uzak 1 km kadar) Atmaca görüldüğü zaman kendinin ve elinin görülmeyeceği şekilde kuş (ğaço ) uçurulur .Bunu gören atmaca kuşu yakalamak için harekete geçer . Artık gizlendiğiniz yerden bütün mimikleri seyretmektesiniz.Kuşa 50 m kala pike yaparak pençelerini açıp kapatarak antrenman yaparak gelir ve hızla ağa çarpar .Dik duran çubuğun ipi kopmuş ağın torba kısmı 1 m ileriye gitmiştir .Y ere sabit olan çubuğun üstüne dik duran çubuk düşmüş ve atmaca iki çubuğun arasında ağda kalmıştır . Artık heyecan doruktadır ve amaca ulaşılmıştır .Ancak dahası var usta bir atmacacı atmacanın geliş şeklini, hızım dikkatle izlemiştir .Eğer aranan özellikleri ve renkleri taşıyorsa itina ile bağları takılır .Eğer taşımıyorsa yoluna devam etmesi için salıverilir .En iyi ve Atmacaya zarar vermeyecek yakalama şeklidir . Bu şekilde yapılan Atmaca yakalama eylemi, doğada her gün defalarca yapılan hareketi seyretme o olayı yaşama biçimidir .Hatta bu olayın zevkine tam erişebilmek için 2 arkadaş aynı yerde oturur .Biri bu işi yaparken diğeri bütün mimikleri yakalamak ve heyecanı yaşamak için sadece seyreder . Bunun içindir ki havada dikey gelen bir kuşun atmaca türü olduğunu gözlemle anlarsınız. Ancak ağa girip elinize almadan Atmacanın niteliği belli olmaz.1 yıl önceki ve daha eski olan tüylek ismi verilen atmacalar çok güçlü olmasına rağmen ehlileştirilmesi eğitilmesi imkansız gibidir .Bu türler de zaten görüldüğü zaman hemen bırakılır Erkek atmaca çok kolay eğitilebilir , ancak küçük ve dayanıksız olduğu için beslenmek için alı konmaz ve hemen bırakılır.Aranan özellikleri taşıyan ve henüz 2-3 aylık olan Atmaca alınır. Rengi,tüyü ve huyu belirlendikten sonra kışlama denilen bir sonraki yıl için beslenir ve Tüylek olur.En çok 14 yıl yaşadığı tespit edilmiştir Artık yıllarca sahibine alışmış kuşu başka atmacacı kullanamaz. Tüylek avım yakalayamazsa veya yakalasa bile sahibinden başkası kendine yaklaşırsa avını bırakır ve oradan uzaklaşır .


(alıntıdır)

Atmaca Türleri


RENKLERİNE GÔRE ÇEŞİTLERİ ve ANA RENKLERE GÖRE ALT GURUPLAR
Atmacaların tüyleri bulundukları ortamın, doğanın şartlarına göre renklenirler Tüylerinin renkleri ve fiziki yapılarına göre yöresel isimlerle tanımlanırlar Genellikle Kara, Kızıl, Sarı olarak ana renklerde üçe ayrılır . Çok özel olan ve Kafkas Dağlarının eteklerinde yetişen rengi tamamen beyaz veya tamamen siyah olan ispir
dediğimiz cinsine de rastlanır .Ancak sayılan çok azdır .KARALAR,Beyaz Açık Kara;Başının 1/2 kısmı beyaz olup, diğer Atmacaların baş yapısından küçük görünümlüdür .Sırtında diğerlerinden çok fazla ve belirgin beyaz pulları mevcuttur .örtü tüylerinin uç kısımları tamamen beyaz olduğundan kabarma esnasında bütün sırtı beyaz bir görünüm alır .Göğüs tüyleri enine siyah ve beyaz tüylerden oluşmuş olup iki renk halinde göze çarpar , tüylerinin siyah bölümü beyazlardan ince olup, beyaz satıh üzerinde karakalemle çizilmiş bir nakış şeklindedir .Aşağıya doğru siyah tüyler iyice incelip, göğsün üçte ikilik bölümünden sonra kaybolur .Kuyruk altı tamamen beyaz bol tüylü ve beneksizdir .Açık Kara;Beyazı süt beyaz siyah kısımları da koyu olup, kuyruk altı tamamen başın 1/3 beyaz renktedir Sırtındaki beyaz pullar ayırt edici özelliğidir . Beyaz Açık Karaya göre daha siyah görünümlü olup, göğüs tüyleri Beyaz Açık Kara formatındadır .Boz Kara;Başın 1/3 beyazdır. Açık Kara formatındadır. Ayırt edici özelliği, kuyruk altından benekli(yazılı ) oluşudur Karanın Küçüğü (Karanın Ufağı);Sırt tüyleri koyu siyahtır.Göğüs tüyleri siyah ve beyaz olarak eşit orandadır .Kanat altındaki tüylerinde kızıllık olmaz. Kuyruk altı koyu renk çizgilidir.Şekil olarak diğer karalardan küçük yapılıdır .Karanın Büyüğü;Sırt ve Göğüs tüyleri Karanın Küçüğü formatındadır .Kuyruk altı koyu renk çizgilidir . Kuyruğundaki şeritler yedi veya sekiz boğumdur .Aradaki mesafeler eşit büyüklükte olup biri birine paralel yedi veya sekiz çizgi halindedir. Yukarıdan aşağıya bakıldığında içi paralel şekilde dolu eşkenar üçgeni andırır .Pençeleri diğerlerinden büyük olup bacak tüyleri paçalı şahin görünümünde aşağıya doğru uzundur .Şekil olarak diğerlerinden iri yapılıdır.Büyüklüğü, heybetli duruşu Atmaca konusunda çok az bilgisi olan Atmacacı tarafından Karanın Büyüğü unvanını ve ismini kolayca tanımlaması için yeterlidir .KIZILLAR,
Beyaz Boz kızılBeyaz tüyleri siyah tüylerinden fazladır .Hatta sedef kanatlar denilen bazı kanat telekleri de bembeyaz olmaktadır , Sırtı hafif çukur ve çukur tüyleri beyazdır , Beyaz Açık Karaya benzer Ayırt edici özelliği kanat altındaki ve göğsündeki tüyleri kızıl karışımlı olmasıdır .Çok güzel görünümlü ve iyi huyludur .Boz kızılBeyaz tüylerle siyah tüyler eşit orandadır , Kanat altındaki uzun tüylerin ucu kırmızıdır .Kızılın Küçüğü;Kızı1 atmaca olup fiziki yapısı diğerlerinden küçüktür,kuyruk altında siyah noktacıkları vardır .Kızılın BüyüğüKızıl atmaca olup fiziki yapısı diğerlerinden iridir. Ayırt edici özelliği, sadece kuyruk altında tüylerin uç kısmında tek bir tane siyah kupa şeklinde nokta olmasıdır.
Mcita(kırmızı)Kızıl Bakır kırmızı renk hakimdir , Yanmış Sarı da denilmektedir .Kuyruk altında beyaz üzerinde kırmızı renk gözükmektedir .Uzaktan bakıldığında bakır kırmızısı veya soğan kabuğu rengini andırır Bozkırlarda ve kayalık bölgelerde yetiştiği için diğerlerinden daha avcıdır .SARILAR,Beyaz Açık San;Sarı renkli tüyleri siyah tüylerden fazladır .Beyaz tüyleri üzerinde sulu boya ile san boyanmış bir görünüm vermektedir .Beyaz Açık Kara ve Beyaz Boz kızılın san formatındadır .Yanmış San;Sarı kızıl görünümdedir .Sırt ve arka kısımlarındaki siyah tüylerin uçlan kızıl bakır rengindedir .Sarının Küçüğü;Diğer san özelliklerini taşır,yapı olarak küçüktür.Sarının Büyüğü;Diğer özelliklerini taşır, yapı olarak büyüktür. yukarıda saydığımız çeşit ve renkler sadece bir yaşına kadar belirlenir , bir yaşından sonra tüy değiştirip tüylek olan atmacalar olgun atmacadır Bir yaşına kadar göz ayak ve gaga üzerindeki derimsi kısmı sandır .Yaşlandıkça bu renk koyulaşır san, kırmızıya döner .Asaletini, haşmetini, yırtıcılığım; vücut şekline, tüylerin düzgünlüğüne gagasının büyüklüğüne, omuzlarının genişliğine, sırt kısımdaki çöküklüğe, kanadının uzunluğu ile kuyruk uzunluğunun dengeli oluşuna; göz, ayak ve gaganın düz kısmındaki derimsi yerlerin aynı ton ve genellikle koyu san olmasına ve dilinin siyah olmasına borçludur.

(alıntıdır)

Atmaca Hastalıkları

KURSAK RAHATSIZLIĞI
Atmacaları çok üzen ve her yıl bir çok atmacanın ölümüne sebep olan hastalıktır .
Belirtisi;
Atmacanın yiyecekleri hazmedemeden ağız yoluyla dışarı çıkarmasıdır .Bayat veya kötü yiyecek verilmesi Kursağının temizlenmesi için ara sıra tüylü ve kemikli etin verilmemesi başlıca hastalık sebebidir .Ağızdan çıkarılan atığın Atmaca tarafından tekrar yenmesi hastalığa bağlı olarak ölümünü hızlandırır .Hastalanan Atmacanın dışkısı beyaz, içerisindeki kahverenk'li kısmı beyazdan daha fazla ve çok olup kahverengiden çok katran renginde ve kıvamındadır,
Tedavisi;
Raventsupi (baharatçılarda) kuru kök uzun müddet kaynatılır. Su çok azaldığında rengi san bir hal alır.Bu karışım bir tülbentten geçirilerek süzülür. İlaç Kuşa damlalıkla doğrudan ağız'a veya kansız ete damlatılarak verilir . Bu karışımın hayvan hasta değilken de verilmesi tavsiye edilir .Ölçü bir yüksük dolusudur .Y ani bir damlalık dolusunun yemekten önce verilmesi tavsiye edilir .Hastalığın tamamı geçmedikçe atıklı yiyecek verilmez. Bazen kuş verdiğimiz ilacın suyunu kusar. O zaman 0, 7 gr Bizmut subnitrat ve protein hidrolesit karıştırılarak zorla içirilir veya kursağa enjekte edilir .Bu ilaçlar zorla içirilme uygulanırken dilinin ortasındaki hava deliğine kaçmamasına dikkat edilir .Yukarıda bahsedilen forgostrin (İngiliz Willingthon Medicals) yemeğine karıştırılarak verilir.
ÜŞÜTME ( CEREY ANA KAPILMA )
Kuşunuz serin ve rüzgarlı bir yerde kalırsa halk arasında cereyanda kaldı tabiri kullanılır .
Belirtisi;
Kusma, iki ayak üstünde devamlı ve ajite bir şekilde durur , baş omuzlara doğru çekilmiş ve yana
sarkmış durumda olur .
Tedavisi;
Bizmut subnitrat bir çay kaşığı yumurta sarısı ile karıştırılarak içirilir. Tek doz verilir, ertesi gün
çok taze et ve yolunmuş serçe ve güvercin göğsü verilir .Geçmezse aynı şey 3 gün tekrarlanır ve
Atmaca yaşama ortamı daha konforlu ve rüzgar olmayan yere götürülür .
İSHAL,
Belirtisi;
Ortası koyu siyah olmayan sulu ve rengi değişik sümüksü şekilde bir dışkı çıkıntısı olur
Sebebi;
Kötü yiyecekler , buzdolabından yeni çıkmış donmuş veya kokuşmuş etlerden ayrıca çiftlik yumurtalarının sebep olduğu düşünülmektedir .Ayrıca kurt ve tenya gibi askoritlerin de ishal yaptığı gerçeği vardır .
Tedavisi;
Dışkı Mikroskobik tetkikle nedeni tespit edilir .
Gıda zehirlenmesi ise: Bizmut subnitrat ve koolen 0,25 gr verilir.
Bacteriel ise: Antibiyotik özel1ikle ampisilin grubu antibiyotikli forgostion verilmesi önerilmektedir .
Askoridel ise : Pipirozin doz haline getirilerek yemine karıştırılarak verilir .Askoridlerden olup olmadığı mikroskobik bir inceleme imkanı yoksa çok sık esnemesi ve devamlı ağzım açık tutması solucan olduğu kanısını doğrulamaktadır .
TENYA,
Uzun şerit halinde dışkıda görüldüğü gibi ishal ve doymak bilmeyen iştahına rağmen kilosundaki azalma bu kanıyı doğrular .
Tedavisi;
Tetra kloretilen veya yomeson tenya ilaç verilir. Kabızlık durumunda ise toz haline getirilmiş şeker (pudra şekeri) biraz tereyağı karıştırılıp kursak artığı veya zeytin çekirdeği büyüklüğünde verilir . O imkan yoksa 24 saat suda kalmış taze et de aynı işi görebilir .

ASTIM-OKSURUK (BRONŞ HASTALIGI),
Bronşlarda görülen hastalıktır .
Belirtisi;
Burun akıntısı, öksürük ve sesli solunum ve hırıltı şeklinde görülür .Tünerken uçtuğunda nefes alması sıklaşır , erken yorulur .İlerlemiş durumda ise ayakta duramama ve pençelerini kullanmama şeklinde görülür . Tedavisi
Burun deliklerini çok ince fırça ile günde iki kere daliptus yağı sürülür .2 veya 3 gün süre ile günde 3 adet karabiber tanesi yedirilmelidir. Her zaman verildiğinden daha az yemek verilmeli ancak öğün adedi en az iki misline çıkarılmalıdır .Örneğin; 3 defa yemleniyorsa 6 defa yemlenmelidir . Çok uçması sağlanmalıdır hatta kemikli et verilmeli ve bunu yeme uğraşı sonucu nefes açılması sağlanmalıdır .Denizden sahile doğru bırakılarak uçuş antrenmanı yapılmalıdır .Acromisin (antibiyotikle) verilmelidir .
ZATÜRE
Nefes alması sık, ajite ve birdeh bire, iştahtan kesilmesi ve burun akması genel görünümün her haliyle belli olan bir hastalıktır .
Tedavisi
oxi tetrasiklin (Tetro v ) Ampialin ( Alfasilin ) Trimetoprin (Bactrim ) grubu ilaçlar 0,25 gr verilir. İştahının artması tedavinin ilk işaretidir .
ASPERGİLLOSİS
Aspergillosis fumugatus mantarın meydana getirdiği rahatsızlıktır .Direncin azalması ve kötü şartlarda yaşamanın sonucu ve stresten de olabilecek bir hastalıktır Genellikle sonbaharda yakalanan genç atmacalarda görülür .
Belirtisi
Etleri etrafa savurmakla başlar. Yumurtayı dağıtır. Ufalar ama yanda bırakarak tüneğe gider.
Tedavisi
Miconozde adlı (antibiyotik) iğne yapılmalıdır. Genellikle ölüm riski yüksek olduğu için doğaya bırakmak en uygun yoldur .
AĞIZ VE GIRTLAK İLTİHABIBelirtisi
Ağzın dışında ve içinde gri bir renk belirir. Bazen ağızdan kabuk gelir. Zor yemek yer, tedavi olmazsa gırtlağa doğru ilerler. Yeni yakalandığında bile ağzı Ieş yemiş gibi kokar. Entromin adlı (ithal İngiltere ) ilaç müessirdir .Yedirilen yiyeceklerin taze olması ve değişik çeşitlilikte yiyecek olmasına dikkat edilir .
BACAKLARDA FELÇ,
Sebebi tam olarak bilinmemekte ancak stresten ve vitamin eksikliğinden olduğu düşünülmektedir . Bacaklarda çekilme ve kasların hareket ettirememe olayıdır .Halk arasında merak hastalığı da denir .Daha ziyade yıllanmış Tüylek'lerde görülür .
Tedavisi
Yüksek dozda B vitamini verilir ve protein ihtiva eden yiyeceklerle beslenir.
KRAMP ( KANAT TUTULMASI)Belirtisi
Kasılma ve hareketsiz kalma olayıdır .Bazen ayaklarda, bazen kanatlarda bazen de ikisine birden olmaktadır. Hasta atmaca yan bir şekilde yerde yatmakta ayaklanm toplamış ve kanatlarını açamamaktadır .Çoğunlukla Atmacayı taşımak için kullanılan Bağlama Mendilinin yanlış bağlanması veya uzun bir süre bu mendilde kalması sonucu ortaya çıkar .
Tedavisi
B ve D vitamini iğnesi enjekte edilir .Sıcak ve sakin bir yere alıp serbest bırakılması, sıcak su pansumanı iyi gelebilir .
SARA
Anı çırpınır şekilde bilinçsiz uçma ve ekseni etrafında dönme şeklinde görülür .Bazı görüşlere göre Askoritlerin burun deliğinden beyne doğru yürüdüğü için oluştuğu da halk arasındaki yakıştırmalardır .Gün ortasında göz kapaklarının yarım kapanması hastalık habercisidir .Boş odaya bağsız bağlanması ve kriz bittikten sonra doğaya bırakılması en doğru yoldur .
AYAK TABAN'lNDA NASIR
Sert tünekte oturması ve genellikle yıllanmış tüyleklerde görülür. Nasır dışa doğru sertleşmiş şekilde görüldüğü gibi, dışında görülmediği halde iç kısımda iltihaplanma ve şişme şeklinde görülebilir .Dışarıda olan nasırları attırmak için nasır ilaçları kullanılabilir .Eğer içerde iltihabik durum varsa bisturi ile deşilerek streil enjektörle içine Rıfoun ampul enjekte edilmelidir .
KANA EKLEMİNDE İLTİHAP ,
Atmacanın ilk yakalama esnasında kanatların ağa çarpması sonucu veya sıkı bağlama sonucu oluşan bir nevi ödemdir .
Belirtisi;
Kanatlarım sarkarak oturur .Hasta olan kanadı ile sağlam olan kanadı uyum sağlamaz.Kanatlarım üst üste koyamamasından anlaşılır .
Tedavisi;
Erken teşhis edilir ve gözle görülen iltihap ince uçlu steril enjektörle delinir .Alkol iyot sürülerek tedavi edilmeye çalışılır

Atmaca Yasaları

Araştırma: Ali İmdat ÖZÇAKMAK Nermin.ÇARMIKLI Halk Kütüphanesi Müdürü
Tazı, sertifikalı av atmacası, ok-yay ile avlanmak isteyenler Av Tezkeresi ve Avlanma Pulu almak zorundadırlar.

1994 -1995 av mevsiminde bir defaya özgü olmak üzere Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce verilen atmaca sahiplerinin sertifikaları geçersizdir.

Atmacacılık 2004-2005 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı ekinde yer alan "Geleneksel Atmacacılık Esas ve Usulleri" ile yapılır.

Geleneksel Atmacacılık Esas ve Usulleri

Atmacacılık kültürünün doğaya zarar vermeyecek şekilde sürdürülmesi amacı ile ulusal ve uluslar arası mevzuat dikkate alınarak, atmacacıların eğitilmesi, sertifika verilmesi, atmacaların muhafazası, tutma ve bulundurma limitleri, doğaya bırakılması ile ilgili esas ve usuller aşağıda belirtilmiştir.

1. Atmacacılık Eğitimi

Atmaca (Accipiter nisus) yakalamak, bulundurmak ve atmaca ile avlanmak için, Çevre ve Orman Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü kapsamında düzenlenen " Avcı Eğitimi Kursu" na ve ayrıca 6 ders saatlik "Atmacacılık Kursuna" katılmak ve başarı belgesi almış olmak şarttır.

Atmacacılık kursları Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü' nce hazırlanan ders notları esas alınarak yapılacaktır. Kurs notlarında yer alan bölümler Doğada Atmaca (I.Bölüm) ve Atmacacılık Geleneği (II.Bölüm) toplam dört saat, Sağlık Bölümü (III. Bölüm) ise iki saat olarak planlanmıştır. Ancak uygulamada süre yeterli olmadığı taktirde üç saate kadar ilave yapılarak toplam süre dokuz saat olabilecektir. Kurslarda eğiticiler, I.Bölüm için avcı eğitimi kurslarında ekoloji veya yaban hayvanları dersini veren eğiticilerden II. Bölüm için yörede atmacacılık kültürünü bilen ve yaşayan kişilerden III. Bölüm olan sağlık bilgisi için ise veteriner hekimler arasından belirlenecektir. Atmacacılık eğitim kurslarının açılmasında tüzüklerinde atmacacılıkla ilgili faaliyetlere yer veren derneklerle işbirliği esastır. Ancak yörede atmacacılıkla ilgili dernek olmadığı taktirde avcı dernekleri ile de işbirliği yapılacaktır.

Kurslara katılabilmek için 18 yaşını doldurmak ve derneğe kayıt olmak gereklidir.

Atmacacılık kursuna katılıp başarılı olanlardan daha önce atmacacılık yaptığı dernek yönetim kurulu tarafından yazılı olarak belirtilen atmacacılara kurs sonunda "Usta Atmacacı Sertifikası" verilecektir. Atmacacılığa yeni başlayacak, yeterli pratik uygulaması olmayan kişilere ise "Aday Atmacacı Sertifikası" verilecektir. Dernekler kursa katılacak üyelerinden hangilerinin yeterli atmacacılık deneyimine sahip olduğunu kurs başvurusu ile birlikte İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne bildirecektir. Aday atmacacılar usta atmacacı yanında iki yıl süre ile eğitildikten ve yanında yetiştiği ustası dahil kayıtlı olduğu dernekçe belirlenecek üç usta atmacacının vereceği referanstan sonra "Usta Atmacacı Sertifikası" alabileceklerdir. Sertifikalar ekte yer alan örneklere uygun olarak hazırlanacaktır.

"Usta Atmacacı Sertifikası" alacak kişiler Çevre ve Orman Bakanlığı Döner Sermaye Bütçesine, atmacacılığın geliştirilmesi ve sürdürülebilir yönetiminde ve eğitim giderlerinde kullanılmak üzere, 2004-2005 av dönemi için, 100 000 000 TL. (Yüz Milyon Türk Lirası) aday atmacacı sertifikası alacak kişiler ise 50.000.000 TL (Elli Milyon Türk Lirası) ödeyeceklerdir. Usta Atmacacı Sertifikaları beş yılda bir beş yılın dolduğu tarihten sonraki ilk ocak ayında vize edilecektir. Sertifika alan kişilerin adresleri telefon, faks vb. bilgileri İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce kayıt edilecektir. Adres değişikliği olduğunda İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne bilgi verilecektir.

2. Atmaca Tutma, Bulundurma ve Avlanma

2.1. Atmaca Tutma

"Usta Atmacacı Sertifikası" olan atmacacılar bir sezonda en fazla iki atmaca tutabileceklerdir. Tutulan atmacalar İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce halkalanacak ve sertifikaya işlenecektir. Halkalar Genel Müdürlükçe temin edilecektir. Atmaca tutmada kuşa (Gaço) ve atmacaya zarar vermeyen hareketli ağ kullanılacak, torba ağ (skence, monta) ve sahipsiz opice gibi zararlı usuller kullanılmayacaktır.

Atmacaların üreme mevsiminde tutulması, yuva alanlarında rahatsız edilmesi ve yuvadan alınması yasaktır.

2.2. Bulundurma

Ustaca atmacacı iki atmacadan birini istediği taktirde kışlamak üzere alıkoyabilecektir. Atmacayı kışlatacak olanların barındırma yeri kontrol edilecektir. Hayvanın rahatça hareket edebileceği genişlikte ve hijyenik şartlarda barınma yeri bulunmayan kişilerin atmacalarına el konulacaktır.

Yakalanan atmacalardan biri ise mutlaka 15-20 Ekim 2004 tarihleri arasında İl Çevre ve Orman Müdürlüğünce il veya ilçe düzeyinde belirlenecek bir günde sağlık kontrolü yapılarak topluca doğaya salınacaktır. Salınan atmacalar sertifikadan düşülecektir.

Atmacanın doğal olarak ölmesi halinde halka muhafaza edilecek ve İl Çevre ve Orman Müdürlüğü bilgilendirilecektir.

Atmacayı bulunduran veya elde gezdirenler yanlarında sertifikasını bulundurmak ve kontrollerde göstermek zorundadır.

2.3. Avlanma

Bu düzenleme ile Usta Atmacacı Sertifikasına sahip usta atmacacılar 2004-2005 Av Döneminde atmacalarını bulundurabilecekler, bunlarla avlanabileceklerdir.

Atmaca ile avlanmak isteyenler av tezkeresi ve o av dönemine ait avlanma pulu almak zorundadırlar.

Usta Atmacacı Sertifikasına sahip atmacacıların atmaca ile avlanmasında, 1 nolu Merkez Av Komisyonu Kararında yer alan avlanma günleri, avlanma zamanı ile avlanmasına izin verilen türler ve limitler esastır.

3. Kontrol ve Denetim

Bu talimatın uygulanmasını denetlemeye, Çevre ve Orman, Jandarma, Köy Tüzel Kişilikleri ve Polis teşkilatı yetkilidir. Ayrıca bu düzenlemelerin uygulamaya aktarılmasında, kontrol ve denetiminde atmacacılık veya avcılık dernekleri ile işbirliği yapılacaktır. Bu konuda yeterli çalışma yapmayan derneklerle işbirliğine gidilmeyecek ve bunların üyelerine yeni kurs düzenlenmeyecektir.

Atmacaların her türlü ticareti yasaktır. Yukarıda belirlenen esas ve usuller dışında atmaca tutan, bulunduran veya avlanan atmacacıların sertifikası iptal edilecek ve kendilerine bir daha sertifika verilmeyecek, atmacalarına el konulacak, yasal işlem başlatılacak ve ayrıca Bakanlıkça öngörülen tazminat bedelleri talep edilecektir.

(alıntıdır)

ATMACA İLE AV

Bölge insanının atmacaya olan aşırı bağımlılığı ve yürekten vurgun olmasından dolayı da birçok türkülere ve manilere konu olmuştur. Bunlardan bazıları bölge insanının gerçek duygularını yansıtırken bazıları da bölge insanını hiç tanımayan, buradaki insanların atmacayı nasıl sevdiklerini bilmeden onu öldürüp yediklerini ima etmektedir. Oysa atmacayı yemek şöyle dursun atmacayı öldürenler bile lanetlenerek toplum dışına itilir. Atmacaları öldüğünde insanların günlerce ağladıkları sıkça anlatılmaktadır.

Bölge insanını böylesine etkileyen bu sevginin nedeni pek anlaşılır gibi değildir. Bu işle meşgul olanların ne tuttukları atmaca nede avladıkları bıldırcın harcadıkları eforun ve ettikleri masrafın karşılığıdır. Ama nedendir bilinmez Ağustos ayı geldiğinde insanlar çalıştıkları fabrikalardan ücretsiz izne ayrılarak yarı aç yarı tok dağlarda bu kuşun peşinde gezerler. Bir kültürün, bir geleneğin yaşatılması çok güzeldir. Fakat bu kültürü yaşatırken başka bir canlının hayatını ve neslini tehlikeye düşürmek insan yüreği taşıyanların hoş görebileceği bir şey değildir.

Atmaca küçük yırtıcı kuşlar gurubundan bir göçmen bir kuştur. Kertenkele, yılan, kurbağa, fare ve küçük kuşları avlayarak beslenir.
Yeryüzünde avını ondan daha ustaca yakalayabilen bir yaratık daha yoktur. Avını yakalarken gösterdiği üstün performans ve atikliği görmeden tahmin yürütmek mümkün değildir.

Bir ok gibi fırlar ani bir hareketle avını pençeleriyle yakalar. Ağırlığı 180-300 gram civarındadır. İlim dilinde adı Accipiter Nisus'tur. Erkeği dişisinden küçüktür. Avda genellikle daha güçlü ve dayanıklı olduğu için dişi atmacalar kullanılır.
Atmacanın erkeğine "Mamulitsa", bir yaşından büyük olanlara da "Tüylek" denir. Avcılık için, insana alışmaları ve eğitilmeleri daha kolay olduğundan tutuldukları senenin yavruları yani bir yaşını doldurmamış olanlar genellikle tercih edilmektedir. İyi huylu atmacalar saklanıp bir sonraki sezonda avda kullanıldığı gibi, ender olsa da doğada kalmış bir yaşından büyük atmacalarla da (Hava Tüyleği) avcılık YAPILMAKTADIR.
Atmaca, Avrupa, Asya ve Afrika'nın ormanlık bölgelerinde yaşar. Ağustos ayından başlamak üzere Ekim ayının sonuna kadar kuzeyden güneye ve kışı güneyde geçirdikten sonra da Nisan Haziran aylarında da güneyden kuzeye göç etmektedir.

Edinilen bilgilere göre, Atmacalar sonbahar göçünde Orta Avrupa, Orta Rusya ve güney batı Asya ormanlıklarından güneye doğru göç ederler. Bu göçler esnasında iki yoldan ülkemizin doğu ve batı sınırlarına yakın bir yol takip ederler. Birinci göç yolları; Alplerden başlamak üzere Adriyatik sahilleri, Yunanistan, Doğu Trakya ve İsİstanbul boğazını takiben güneye iner. İkinci yol ise, Orta Rusya'dan başlamak üzere Kafkas dağlarının batı yamaçlarını takiben Karadeniz kıyılarından Doğu Karadeniz dağlarını geçerek güneye inerler.

Ülkemizde Atmacacılık olarak bilinen atmaca ile avcılık; Rize'nin Çayeli, Pazar, Ardeşen, Fındıklı ve Artvin'in Arhavi, Hopa, Kemalpaşa ilçelerinde yapılmaktadır. Bu yerleşim yerlerine mensup olup ta batıya göç edenler bulundukları yerlerde uygun ortam buldukları; İstanbul, Kocaeli, Sinop, Samsun gibi yerlerde de bu ata sporu yapılmaktadır.

Edinilen bilgilere göre, Atmacalar sonbahar göçünde Orta Avrupa, Orta Rusya ve güney batı Asya ormanlıklarından güneye doğru göç ederler. Bu göçler esnasında iki yoldan ülkemizin doğu ve batı sınırlarına yakın bir yol takip ederler. Birinci göç yolları; Alplerden başlamak üzere Adriyatik sahilleri, Yunanistan, Doğu Trakya ve İsİstanbul boğazını takiben güneye iner. İkinci yol ise, Orta Rusya'dan başlamak üzere Kafkas dağlarının batı yamaçlarını takiben Karadeniz kıyılarından Doğu Karadeniz dağlarını geçerek güneye inerler.
Ülkemizde Atmacacılık olarak bilinen atmaca ile avcılık; Rize'nin Çayeli, Pazar, Ardeşen, Fındıklı ve Artvin'in Arhavi, Hopa, Kemalpaşa ilçelerinde yapılmaktadır. Bu yerleşim yerlerine mensup olup ta batıya göç edenler bulundukları yerlerde uygun ortam buldukları; İstanbul, Kocaeli, Sinop, Samsun gibi yerlerde de bu ata sporu yapılmaktadır.

Atmacacılık birbirini izleyen bir avlar zinciridir. Nihai hedefi yırtıcı bir kuş olan atmacanın içgüdüsel eğilimlerinden faydalanarak bıldırcın avlama yöntemini içerir.

Atmacacılığın ilk aşaması, çekirge (Mkholi) veya danaburnu (Gvapha) yakalamakla başlar. Daha sonra sırasıyla; Ğvapha ile Ciceğeni/öaço, Ciceğeni ile Atmaca (Siftheri), Atmaca ile Bıldırcın (Orthiçhi) yakalamayla bu avcılık son bulur.

Çekirge ve böcekleri yiyerek beslenen Ciceğeni/Gaço (Çekirge kuşu) Atmacayı aldatıp yakalamak için çok elverişli bir kuştur. Çünkü; alıştırıldığında oturmakta olduğu değnekten kolay kolay uçmayan, uçunca da, ayağına bağlı olan ipin menzili kadar (4050 cm) havaya doğru uçup tekrara değneğe konan ve asla değneği bırakmayan bir özelliğe sahip ender kuşlardandır.
Ciceğeni/Ğaço'yu yakalamak için iki yöntem kullanılmaktadır. Biri eski tip bir tuzak olan "Kandara" yöntemidir, günümüzde artık pek kullanılmamaktadır. İki çatal ağaç arasına konan bir çubuğun üzerine at kuyruğundan koparılan kıllardan yapılan ilmekler dizilir, kuşun oturup ta uzanamayacağı bir yüksekliğe, iki çatal dal arasına gerilen bir ipe de "Mkoli" (Çekirge) Asılarak kuşun çekirgeyi görebileceği bir yere konur. Çekirgeyi yemek için gelen kuş ilmeklerin olduğu çubuğa ayak basmak zorunda olduğundan hareket ettikçe ilmeklerden biri ayaklarına dolanır ve yakalanır.

İkinci yöntemde çeşitli düzenekleri olan kafesler yapılmaktadır. Burada da "Gvapa" (Danaburnu) yem olarak kullanılır ve kuş yakalanır. Bu yakalanan kuşlarda aranılan özellikler mevcut ise eğitilmeye başlanır. Göğsü beyaz, arkası kırmızı, gagası siyah olan büyük kuşlar tercih edilmektedir. Bunlara bir hafta kadar çubuğa konma ve yem yeme eğitimi verildikten sonra korunaklı bir yere oturtulur. Kuşlar üç hafta kadar sonra gözleri meşin bir kapakla kapatılarak atmaca tutmaya hazır hale getirilir.

Meşin kapakla kapatmanın sebebi atmacayı görüp korkmaması içindir. Meşin kapağın alt tarafı, yem yemesi ve uçtuktan sonra çubuğu görebilmesi için açık bırakılır.
Kuşları hazır hale gelmiş olan insanlar Ağustos ayının on beşinden sonra artık başka bir serüvene, Atmaca tutmak için atmacanın göç yolu olan dağlara kamp kurarlar. Çeşitli dönemlerde yapılan gözetleme lerden sonra tespit edilmiş olan yerlerde atmacayı yakalamada kullanılan "Tenta" denen, ortama uygun çalı çırpıdan yapılan kulübeler yaparlar.

Tenta atmacanın gelişini görecek şekilde dizayn edilir. Önüne "Neferi" veya "KaliSindomi" denen ağlar gerilir. Atmaca karşı tepeden gelmeye başlayınca avcı Tenta içindeki pozisyonunu alır, siperin arkasına gizlenerek kuşu ağın önünde uçurur. Buna kuş oynatma denir. Atmaca gelinceye kadar kuş oynatmaya devam edilir. Atmaca bir iki km den bu kuşu görebilir ve eğer aç ise kuşa doğru gelmeye başlar. Buna "Oxuntsu" (Süzülme) denir . Tabiatta atmacalar genellikle kuşları daldan uçurduktan sonra tutarlar. Bu nedenle Atmaca bir iki metreye yakına gelince avcı kuşu kaçıyormuş gibi çeker. Bu zamanlamayı ayarlamak ustalık ister. Bu da tecrübeyle sağlanır. Geç kalınırsa atmacanın kuşu yaralama ihtimali vardır, erken kuş çekilir ise, çok zeki bir kuş olan atmacalar hemen tuzağı anlarlar ve havaya doğru bir kavis çizerek uzaklaşırlar buna da "Esthu" denir.

Bu aşamaların başarıyla yerine getirilmesinden sonra Atmaca hızlı bir şekilde Tutulan atmacalar, kafası ve kuyruğu dışarıda kalacak şekilde bir mendille bağlanır. Daha sonra ayaklarına meşinden yapılan "Çhakşiri" ve uçma esnasında belinin zedelenmemesi için bel bağı bağlanır. Acemi Atmacalar önce kola oturtma ve yem yemeye alıştırılır. Yem yemeye alıştırılan atmacalar kola oturtularak göğüs ve sırt tüyleri okşanır. Buna "Oxomçhu" (Ehlileştirme) denir. Atmacalar genellikle pişmiş yumurta ve tuzsuz etle beslenir . Kola oturtma ve insana alıştırma safhasından sonra bıldırcın avlama zamanı gelmiştir. Atmaca, yapılacak olan av için bir gece önceden aç bırakılır. Ertesi gün sabah erken saatlerde av yerine intikal edilir. Av köpeklerinin uçurdukları bıldırcınların arkasından avuç içinde tutulmakta olan atmaca salınır. Atmaca bıldırcını yakalar ve yere oturur, avcıda gider itinalı bir şekilde bıldırcını Atmacanın pençelerinden alır. Doğadaki hayvan ilişkilerini ve içgüdülerini kendi çıkarları için kullanan yöre insanı, ne zaman başladığı bilinmeyen bu ata sporunu yapmaktan büyük bir keyif duyar.

Atmacanın vücudunu örten tüylerin rengine ve bilhassa göğsündeki yazılara göre çeşitli adlar verilir ve bu yazılar aynı zamanda Atmacaların değerini de belirler.
Tüylerinin rengi ve şekillerine göre Atmacalar üç ana gruba ayrılır.

(alıntıdır)

Atmaca Kültürü

Bir toplumda o topluluğun bireylerince benimsenmiş davranış biçimi; davranış ilkeleri; gelenek, adet. (Büyük Larousse )

KÜLTÜR: İnsan türüne özgü bilgi, inanç ve davranışlar bütünü ile bu bütünün parçası olan maddi nesneler. Toplumsal yaşamın dil, düşünce, gelenek, işaret sistemleri, kurumlar, yasalar, aletler,teknikler, sanat yapıtları gibi her türlü maddi ve tinsel ürününü kapsamına alır. Temelinde yalnızca insanda bulunan bir yetenek yatar. (Ana Britannica)

Atmaca; ''Eskiden çalılıklarda bıldırcın ve kuş avlamak için kullanılan yırtıcı kuş'' Büyük Larousse Atmacayı böyle tarif ediyor, buradaki ''eskiden'' tanımı tarihselliği ifade eder. Türklerde avcılık; ' 'Yıldırım Beyazit Niğ bolu savaşında tutsak edip sonradan serbest bıraktığı Fransız şövalyeleri için büyük bir av gösterisi düzenlemişti. Bu gösteriye 7000 dôğancı ile 6000 avcı katılmış, kôpeklere canfesten çullar örtülmüş, parslara mücevherli tasmalar takılmıştı.'' ''Doğancı başı, av sırasında hep Padişahın yanında bulunur , her av getirdiğinde padişahtan bahşiş alırdı.'' (Hayat Ansiklopedisi) Tarihe baktıgımızda; insanlar yaşadıkları bölgeler ve koşullara göre mücadele vermişlerdir . Sahil kesimlerinde yaşayan insanlar yüzme bilmenin şart olduğunu büyüklerinden öğrendiği gibi, yine atalarından öğrendikleri avlanma biçim ve şekillerini de torunlarına miras bırakmışlardır . Biz de bu mirası çocuklarımıza ve torunlarımıza bırakmak istiyoruz.

Atmaca Yetiştiriciliği (Atmacacılık) günümüzden 3500 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Bunun kanıtı Mısır'da Tanrı Horus, Helenistik çağda Apollon ile bütünleşen Atmaca Avrupa saraylarında aşkın simgesi olarak kabul edilmiştir. Dünyanın dört bir yanındaki Atmacacılar çeşitli demekler kurmuşlar , periyodik toplantıların sonuncusunu birkaç yıl önce Fransa'nın ünlü Cambord Şatosunda yapmışlardır . Yırtıcı kuşlarla avlanma, komşularımızdan Kırgızistan'da Kartal ve Şahinlerle, Özbekistan ' da Kartal, Şahin ve Atmaca ile Dünyanın dört bir yanında, İngiltere, İtalya, Avusturya, Japonya, Fransa, Katar, Tunus, Moğolistan, Gürcistan Cumhuriyeti ve Türkiye'de ise Sarp ve Rize arasındaki kesimde, Samsun- Bafra ile Gebze-Sinop, Trakya ' da,Tekirdağ özellikle Ereğli'de, Güneyde Mersin-Anamur ve Silifke ilçelerinde Hatay'da Atmaca ile yapılmaktadır .

Karadeniz bölgesinde ise bu av türü bir kültür haline gelmiştir. zira Arhavi -Ardeşen ilçelerinde Atmaca Festivalleri yapılmaktadır . İlki Arhavi Altın Atmaca Festivali şeklinde başlayan festival, Arhavi Kültür Ve Sanat Festivali ismi altına devam etmektedir . Dahası var; Arhavi ilçesi sahil caddesinde kolunda atmaca olan bir avcının heykeli dikilmiştir . Gelip geçen yerli ve yabancı insanların merak konusu olmakta yüz binlerce insan atmaca ve atmacacılık konusunu sormakta ve heykel ile resimler çektirmektedir .Bu da kültürümüzün, sembolleşmesinin kanıtıdır . Ardeşen'de kurulan silah fabrikasına ''Atmaca 53'' adı verilmiş ve namlusuna atmaca resmi konulmuştur .Arhavi 'de kurulan silah fabrikasına Şahin 08 adı verilmiştir . Ardeşen ilçesinde festival yapılıp en güzel atmaca, en iyi avcı atmaca diye kategoriler düzenlenerek ödüller verilmektedir .Bir nakliye fırmasına Atmaca ismi verilmiştir . Bir ayakkabı fırması ayakkabı taban lastiğine atmaca damgası vurmaktadır . Atmaca için destanlar , şiirler yazılmakta, Doğu Karadenizliler Ağustos ayında hiç yere bakmaz hep atmacaya havaya bakarlar diye fıkralar anlatılmaktadır.

Atmacacılıkla, atmaca vurmanın hiç alakası olmadığı için ''atmacayı vurdular / Kemençeni çal yaşar , horonsuz durulur mi? / Dere tepe aşarum, Atmaca ile Yaşar'um / Tüyüne zarar gelse kendimi kaybederum...'' Yine ''Geldi Ağustos ayı, nerdesin Ali dayı / Bıldırcınlar geliyor, hazırla bozkara'yı ,, türküsü yöremizde söylenmektedir.

Atmaca kültürünün çok değişik materyal örnekleri vardır .Bu materyallere bakarak atmacacının hangi yöreden olduğu bile teşhis edilebilir .
işte örnekler:
Atmaca bek yeri ( Çerge, Tente); Ormanların açıklık bölümleri ve açık sırtlara atmacanın geliş yönüne dik olacak, uzağı görecek ve hakim şekilde kurulur .İnce ve yapraklı dallar kullanılarak inşaedilir .Yörelere göre yapımı ve şekli değişiktir .Derme çatma olabildiği gibi bazı yörelerimizde yaprak ve dallardan bir sanat eseri gibi yapılır .

Atmaca yakalama ağı (Mosa, Opice, Sapetka); Her yörenin kendi özelliğine göre elde imal edildiği gibi uygun göz büyüklüğünde hazır ağlarla da imal edilir .

Atmaca bağı (Soyka); Özel ve ince deriden, çok iyi ustalar tarafından özenle imal edilir. Deri bölümü 30-40 cm. arasındadır. Atmacanın ayağına gelen bölümü daha geniştir, ucuna fırdöndü ve bükülmüş ip takılır .Soyka ve ip atmaca rengine uygun seçilir .

Bel bağı; Atmacanın eğitimi ve ava alıştırılması sırasında ayaklarının ve belinin incinmemesi için kullanılan emniyet kemeridir .Çok yumuşak ve ince kumaştan hazırlanır .

Kuş ipi; Ğaço kuşunun ayaklarının yara-bere olmaması için, yumuşak ve kaliteli deriden bileklikler (4-5 mm. x 10-12 mm.) hazırlanır, sağlam iplikler bükülerek (30-40 cm.)ucu bu derilere sarılarak kullanılır .

Kuş çubuğu; 110-120 cm. lik hafıf çıta veya çok düzgün dallardan hazırlanır, ucuna fırdöndü takılır .

Göz kapağı; 1mm. 1cm. Yaklaşık ebatlarında ôzel ve ince derilerden hazırlanır . Deri ônce avuç içinde ucu yuvarlatılmış çubukla ovalanır ve ilk şekli verilir .İs yapmayacak aleve yaklaştırılarak küçülmesi ve kubbeli son şeklini alması sağlanır .Her yôrede birkaç ustası vardır .

Kuş tuzağı (Ragi, Kapanca ); yôrelere göre değişik şekillerde ve sistemlerde imal edilir .Kapaklısı, kıl veya misina ile çevrilmişi bulunur .

Atmaca zili; Atmacanın av esnasında çalılıklarda yerinin tespitine yarar .1-1. 5 cm çaplarında, san 11 metalden imal edilir .İnce çaplıları her iki ayağa, kalın çaplı olan kuyruğun ortasındaki iki teleğe " bağlanarak kullanılır .

Atmacacılık insanların tesadüfen yapmış olduğu, sadece bir yırtıcı kuşu eğitebilmesi olayı değildir . Bütün aşamaları ile sırları teferruatlarda gizli, yırtıcı kuşu yakalamaya hazırlık, yırtıcı kuşu yakalama, yırtıcı kuşun cinsini ve türünü seçme, renk .ve özelliklerini tespit etme ve kuşa kuş avlatabilme bilgi, beceri, maharet ve kültür gerektirir .Bütün bu , kültürün ve sembol1eşmenin kanıtıdır ve kültürün ta atalarımızdan gelen bu kültürümüzü yaşatmak gelenek ve göreneklerimize çok saygılı bir toplumun bireyi olarak görevimizdir .

(alıntıdır)