Bomba nişan aygıtları-takometrik-alçak uçuş-açısal hız nişan aygıtı-cayroskoplar | İşitme aygıtları | Kayıt dışı ekonomi | Atatürk Havalimanı-uçuş bilgileri | THY'den 111 avroya yurtdışı uçuş |

İkinci Dünya savaşı sırasında bazı İngiliz uçak­ları, radyo haberleşmelerinin uçuş sonrası denetlenme­si amacıyla telli kayıt aygıtları taşımışlardı. Deney uçaklarının uçuşlarında da, bazı bilgilerin kaydı için başka tip kayıt aygıtları kullanıldı. Böylece, 1958 yı­lında ilk uçuş kayıt aygıtları ortaya çıktı. Hava hızı, basınç, yükseklik ve bazı kumanda yüzeylerinin ko­numları gibi belirli parametreler, sürekli olarak (ya da bir tehlike durumunda ekipten birinin çalıştırma-sıyla) kazalardan sonra gerekli araştırmanın yapıla­bilmesi için, darbeden, yangından ve sudan etkilenme­yen bir aygıt tarafından kayıt edilmeye başlandı.Bu ilk kayıt aygıtlarının geliştirilmesiyle de, günümüzde kul­lanılan, çok karmaşık ve çok görevli kayıt aygıtları ortaya çıktı. Savaş sırasının B-17 uçağının bütün de­ney uçuşlarında yapılan ölçümler, bir B-52 bombardı­man uçağının bir tek deney uçuşunda yapılan ölçüm­lerden çok daha azdı.

Kullanılan uçuş kayıt aygıtı tipi, uçağın türüne göre değişir. Küçük uçaklara bu tür aygıtlar takılma-yabilir. Ama bazı ülkelerde, bir pilot kabini ses kayıtıyla radyo haberleşmelerinin kaydı zorunlu kılınmış­tır. Uçuş deneylerinde uçaklara, yaklaşık 25 000 tür öl­çüm yapan bilgisayarlar yerleştirilir. Bu bilgiler, yük­sek kapasiteli bilgi bağlantılarıyla, hemen kullanıla­bilir biçimde yer istasyonlarındaki bilgisayarlara ak­tarılır. Büyük yolcu uçakları ile askeri uçakların ço­ğunda AİDS (uçak entegre bilgi sistemi) bulunur

Bir AİDS'te binlerce parça vardır. Uçaktaki ku­manda yüzeyleri, flaplar, yüksek kaldırma sistemi, buz eritme sistemi, iklimleme sistemi, iniş takımları, silah sistemleri, sıvı sistemleri (yakıt, soğutucu, oksijen, hidrolik, vb.) ve özellikle motorlar. AİDS'e bağlanır. Motorlarda, yakıt akışı, motor devri, hava ve gaz basıncı ile sıcaklığı, yağ basıncı, mil momenti ve gücü ters yöne veren donanım gibi çeşitli konularda bilgi sağlayan, yaklaşık 24 duyarlı nokta ve algılayıcı vardır. AİDS'in en önemli bağlantılarıysa, temel uçuş kumandalarıyla, hava bilgi ve navigasyon sistemleriyle ve haberleşme kanallarıyla yapılır.

Sistem, çok sayıda algılayıcı, az miktarda kablo, birkaç bellek ve bilgi alma birimi, en az bir denetim birimi, kolayca erişilmesi istenen bilgiler için bir kayıt aygıtı, 25 saatlik bilgileri verebilen bir uzun süreli kayıt aygıtı ve kazalardan etkilenmeyen bir başka kayıt aygıtından oluşmaktadır. «Seri bilgi yolları» diye tanımlanan bazı kabloların, büyük bir bilgi işleme kapasitesi vardır. Koruyuculu kayıt aygıtı, en güçlü darbelere, sert cisimlerle delinmelere, 1 200 "Cm üstündeki sıcaklıklara, derin sulara ve aşınma yapan sıvılara dayanacak biçimde yapılmıştır.

Uçaklara bu sistemlerin takılmasında temel amaç. uçağın en iyi biçimde çalışmasını sağlamaktır. AİDS kayıtlarının incelenmesiyle, parçaların yararlı çalışma süreleri daha iyi belirlenebilmekte ve bazı durumlarda uçuş güvenliğini bozmadan, pahalı bakım işlemlerinde ekonomi sağlanmaktadır. Sistemin geliştirilmiş bir tipi, hasar ve arızaları, ortaya çıkmadan haber verebilmektedir. Bu işlev, denetim altında çalışan parçalardan gelen belirli sinyallerle yerine getirilmekte ve herhangi bir değişiklik, normal denetimlerde saptanmasından çok önce ortaya cıkanlabilmektedir. Ayrıca, bu yoldan, uçağın çalışması konusunda pek çok yararlı bilgi toplandığından, sistemin bakım ve mühendislik çalışmalarına büyük katkısı olmaktadır.

İnsanlı uzay uçuşları gibi daha ileri projelerde, hem ekibin sağlığı konusunda, hem de uzay uçuşlarında yardımcı olacak bilgiler toplanabilmektedir.

AİDS'lere ilişkin kurallar yetkililer tarafından ayrıntılı olarak belirtilir. AİDS sistemlerinin bazı bölümlerinin kullanımı zorunludur. Bunlardan birinin bile çalışmaması halinde, uçağa kalkış izni verilmez. Sistemin kayıt bölümünde Mylar bazlı magnetik bant (nitelikli kayıt sağlar, ama daha çok kaza koruması ister), çelik bant ya da tel kullanılabilmektedir. İlk yapılan kayıt aygıtları analog tiplerdi, ama günümüzün modern sistemleri genellikle, sayısaldır ve modern bilgisayarlarla çalışabilir

kaynak 4
7.cilt / s.2231-2232

İlgili Konular:

*Uçuş Kayıt Aygıtları
*Uçak Motorları-döner motor, radyal motor, soğutma sorunları, tasarım gelişmeleri
*Uçak durdurma düzeneği
*Uçak Yapımı-ağırlığın düşürülmesi, dış kaplamalar, ağ tipi gözenekli, ısıya dayanıklı
*Değişik biçimli uçaklar-süpersonik uçuş, delta kanatlı uçaklar, elevon, vtol, stol
*Kumanda-havalanan uçağın kumandası, yön dümeni, merkezkaç, servomekanizma, kanatçık
*1940'tan sonraki gelişmeler-Whittle jet motoru, süpersonik uçuş, pervaneli uçak, füze
*1930 yıllarındaki gelişmeler-Boeing, perdövites, Douglas DC, İlk jet uçuşu, Heinkel
*1920 yıllarındaki gelişmeler- birinci dünya savaşı uçakları, savaş uçakları, amfibik
*Uçağın Tarihçesi-ilk uçuş denemesi, ilk uçak
*Uçak Nedir?