Tuz Çıkarılması-tuz nasıl çıkarılır, tuzun çıkarılma yöntemi | Korumacılığın Geleneksel Kent Kültüründen Çıkarılması Gereken Dersler | Taş kömürünün kökeni,tarihi,özellikleri,bileşimi,çıkarılması,haz ırlanması,havzaları | ÖSYM,ortaöğretim süresinin 4 yıla çıkarılması ve haftalık ders çizelgesindeki değişik | Bitüm-eldesi-kullanım alanları-Yol yapımı-Çatı kaplaması,döşemelerde |

Uranyum pek çok cevherde çok düşük oranlarda bulunur. (Yerküre kabuğundaki ortalama oranı 3-4.10-6 arasında değişir.) Bu oranın 1/1 OOO'e eriştiği yataklar işletilebilir. En çok işletilen mineral türleri ya oksitler (pehblende ya da uraninit), silikatlar (kofinitler) gibi indirgenmiş türler (dörtdeğerli uranyum) ya da fosfatlar (autunit, parsonsit, torbernit), oksitler (parapehplende, gumit) gibi yükseltgenmiş türlerdir (altıdeğerli uranyum). Çıkarılan kaya parçaları önce radyometri yoluyla ayıklanır, sonra cevher mekanik olarak hazırlanır (kırma, öğütme) ve daha sonra da cevherde bulunan uranyum, asit (en çok sülfürik asit kullanılır) ya da bazların (sodyum karbonat) etkisiyle çözündürülür. Tepkime sonunda oluşan bulamaç, katı-sıvı ayırma işlemine uğratılarak bileşiminde uranyum bulunan bir çözelti elde edilir. Bu çözelti daha sonra iyon değiştirme yöntemiyle anlaştırılır ve uranyum, uranatlar durumunda çöktürülür. Maden ocakları yakınında uygulanan bu işlemler sonunda % 60-70'lik uranyum konsantreleri elde edilir. Bu konsantreler daha sonra yeni bir anlaştırma işleminden geçirilir; genellikle maden ocağından uzakta bir fabrikada yapılan anlaştırma işlemi iki aşamada gerçekleştirilir: arıtma ve son hazırlama işlemi. Arıtma, uranatın uranil nitrata dönüştürülmesi amacıyla nitrik asitle işlenmesine dayanır; uranil nitrat ria^a sonra organik çözücülerle özütlenerek anlaştırılır. Son hazırlama işleminde, arı uranil nitrat ısı etkisiyle uranyum VI okside (U03) bozun-durulur; bu da hidrojenle indirgendiğinde uranyum dioksidi (U02) verir. Uranyum dioksit (UO2), fluorlama yoluyla uranyum tetrafluorüre (UF4 dönüştürülür. Bu aşamada iki yöntemden yararlanılır: bunlardan biri uranyum tetrafluorürün (Uf4) 235U izotopu bakımından zenginleştirilmesi amacıyla uranyum heksafluorür gazına (UF6) dönüştürülmesi, ötekisi ise uranyum tetraklorürün kalsiyum ya da magnezyumla indirgenerek uranyum metalinin elde edilmesidir. Uranyum külçe halinde elde edilir. Ham uranyum külçelerinin, metali havanın etkisinden korumak amacıyla vakum altında ya da eylemsiz argon atmosferinde yeniden ergitilmesi ve dökümü, °/o 99,9 arılıkta bir uranyum metali verir. Daha sonraki aşamalarda uygulanan mekanik dönüştürme yöntemleriyle, alaşım ya da arı metal durumunda nükleer yakıt olarak kullanılan elemanların elde edilmesi sağlanır.
H. Beccjuerel radyoaktifliği* ilk kez uranyum üzerinde saptadı. Doğal uranyum, üç izotopun bir karışımıdır. En bol bulunan 238 kütle sayılı izotopu, radyoaktif radyum ailesinin; 235 kütle sayılı izotopu,
aktinyum ailesinin üretecidir. 235 izotopu bölünebilir ve nükleer bir reaktörde zincirleme tepkimeyi sürdürebilir; bu atom, aslında bölünebilen tek doğal nüklittir. Yapay izotopları arasında 233U, bölünebildiği için son derece önemlidir; nükleer reaktörlerde, doğada bulunan toryum 232 (232/90Th) üzerine nötronların etkimesiyle elde edilir. Doğal toryum rezervleri, Yerküre üzerinde uranyum rezervleriyle yaklaşık aynı oranda bulunur.

Uranyum nükleer reaktörlerde oksit, metal alaşımı, hatta karbür biçiminde yakıt olarak kullanılır. Kimi reaktörlerde doğal uranyum 'dan yararlanılır. Bunlar fransız UNGG türü reaktörler ile ağır suyla yavaşlatılıp soğutulan Kanada türü reaktörlerdir. Ancak reaktörlerin büyük çoğunluğunda yakıt olarak zenginleştirilmiş uranyum denen bir uranyum kullanılır; 235 kütle sayılı izotopun bu zenginleştirilmiş uranyum içindeki oranı, normal suyla yavaşlatılıp soğutulan ve elektronükleer santralların aşağı yukarı üçte ikisini kapsayan reaktörlerde yaklaşık % 3'e dek çıkarılır. Araştırma ve deneme reaktörlerinde yakıt olarak orta derecede ya da çok zenginleştirilmiş uranyum (235 uranyum oranı % 93'e ulaşır) kullanılır. Uranyum, büyük sanayi tesislerinde gaz yayınımı ve aşınmerkezkaçlama olmak üzere iki temel yöntemle zenginleştirilir. Hızlı nötronlu üst-üretken reaktörlerin yakıtı, karma plütonyum oksit olan doğal ya da fakirleştirilmiş uranyum oksitten oluşur. Zenginleştirme fabrikalarından alınan fakirleştirilmiş uranyumun bileşiminde % 0,7'den daha az uranyum 235 bulunur. Hızlı nötronlu bu reaktörlerde kalp çevresine, gerektiğinde kalp içine, verimli olarak nitelenen ve bileşiminde doğal ya da fakirleştirilmiş uranyum oksit peletleri bulunan elemanlar yerleştirilir. Böylece uranyum 238 üzerine nötronların etkimesiyle plütonyum elde edilir Verimli elemanlardan özütlenen plütonyum, reaktör kalbi yakıtı üretiminde kullanılır.

Büyük Larousse, Cilt 19, sf 11956

Diğer başlıklar

Uranotorianit- uranothorianite- torianit
Uranopilit - uranofan- uranotil- uranyum sülfat
Uranospnit
Uranosirsit
Uranospatit
Uranyum-kimyasal özellikleri,bulunuşu ve eldesi,nükleer özellikleri,izotop zenginleşt
Uranyumun kimyasal özellikleri
Uranyumun bulunuşu ve eldesi
Uranyumun nükleer özellikleri
İzotop zenginleştirme
Uranyum Yatakları Nasıl Saptanır-jeokimyasal açıdan uranyum aranması, jeokronoloji
Fotoğrafçılıkta Uranyum Kullanımı
Uranyum Ne Zaman Çıkarıldı-uranyum üreticisi ülkeler, üretim miktarı
Uranyumun özütlenmesi-eldesi-çıkarılması-oksitler, uraninit, silikatlar, kofinitler
Uranyum Ötesi Elementler
Uranyum Bileşikleri-uranyum dioksit, pehblende, uranil tuzlar, uranyum heksafluorür
Uranyum'da İzotop Zenginleştirme
Uranyum'un Nükleer Özellikleri
Uranyum'un Bulunuşu ve Eldesi-uranyum'un tarihi
Uranyum'un Kimyasal Özellikleri
Uranyum-uranyum dioksit, uranyum nedir, Klaproth, sentetik element, pehblende