2.1. KALİTE MALİYETLERİNİ ÖLÇME YÖNTEMLERİ
2.1.1. ÖNLEME-DEĞERLENDİRME-BAŞARISIZLIK YÖNTEMİ (ÖDB)
—Önleme Maliyetleri: Bu maliyetler tasarım, uygulama ve toplam kalite yönetimi sisteminin devamı ile ilişkilidir. Önleme maliyetleri gerçek uygulamalardan önce planlanır ve bu maliyetlere gerçek uygulamalardan önce maruz kalınır (4). Diğer bir ifadeyle önleme maliyetleri, mal ya da hizmetlerin tüketici isteklerine uygunsuzluğunu önlemek için işin başında yapılan ön çalışmalar ve tasarlanmış tüm faaliyetlerin giderleridir (5).
—Değerlendirme Maliyetleri: İstenilen kalitenin gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla, kalite özelliklerinin ölçüm ve kontrolleriyle ilgili giderlerdir. Yani, değerlendirme maliyetleri kalite ihtiyaçlarının tasarım aşamasında yapılan kaliteye uygunluk derecesini garantiye alma amacı için mamul öncesi girdilerin kontrolü, test edilmesi, muayenesi, yeniden gözden geçirme ve değerleme çalışmaları faaliyetleri için yapılan giderleri ihtiva eder. Değerlemenin ne zaman, ne şekilde ve hangi noktada yapılacağı, aksaklıkların oluşmasına meydan verilmemesinin sağlayacağı kazanç ile yapılan değerleme çalışmaları nedeniyle meydana gelen giderlere bağlıdır. En iyi şekilde ölçme ve değerlemenin sağlanamaması halinde, değerleme maliyetleri daima fazla olacaktır (1).

—İç Başarısızlık Maliyetleri: Bu maliyetler tasarlanan kalite standartlarına ulaşmak için işle ilgili başarısızlıklar oluştuğunda meydana gelir ve müşteriye ulaşmadan önce ortaya çıkar.
—Dış Başarısızlık Maliyetleri: Bu maliyetler tasarlanan kalite standartlarına ulaşırken, ürün ya da servislerde başarısızlıklar olduğunda ortaya çıkar fakat müşteriye ulaşmadan önce ortaya çıkmaz.
Toplam kalite maliyetini hesaplamak için, kalite maliyet elementleri önleme, değerlendirme, iç başarısızlık ve dış başarısızlık maliyetleri kategorileri altında tanımlanmalıdır. Bu sınıflandırma altında kalite maliyetleri elementlerinin bir listesi tanımlanmıştır. Bu listeler kalite maliyetleme de bir kılavuz olarak iş görürler. Çoğu
element bir endüstri veya firmaya özgü iken, bu listedeki çoğu element özel bir endüstri ile bağlantılı değildir.
Tipik bazı kalite maliyeti elementleri Tablo 1’de gösterilmektedir (4). Toplam kalite yönetiminin amaçlarından biri, müşteri ihtiyaçlarını daha düşük maliyetle karşılamaktır. Bu amaç için önleme, değerlendirme, iç başarısızlık ve dış başarısızlıkla ilişkili, kaliteye ilişkin faaliyetler arasındaki karşılıklı etki bilinmelidir. Bu, kaliteyle ilişkili çeşitli faaliyetler arasında en iyi kaynak dağıtımını bulmada yardımcı olacaktır. Literatürde kalite maliyetlerinin esas kategorileri arasındaki ilişkiyi gösteren kavramsal birçok model vardır.
Önleme-Değerlendirme-Başarısızlık modeli, kalite maliyetleri konusunda pek çok yerde kabul edilmesine rağmen, çeşitli eleştirilerde vardır.
Bunlar;
İyi yönetilen işletmelerde, kalite problemlerinin önlenmesinde, kalite başarısızlıklarını önleyici faaliyetlere karar vermek zor ve karmaşıktır.
Kaliteyi garanti eden her işletmede bir dizi önleme faaliyeti mevcuttur fakat kesinlikle kalite maliyetleri raporlarında yer almazlar.
�� ÖDB yöntemi, müşteri sadakati kaybı ve satış kaybı gibi soyut kalite maliyetlerini içermez.
Önleme, değerlendirme, iç başarısızlık ve dış başarısızlık maliyetleri içindeki maliyetleri ayrı bir şekilde sınıflandırmak bazen zordur.
ÖDB yöntemi maliyet indirimine odaklanır, iyileştirilmiş kalitenin fiyat ve satış miktarı için pozitif katkısını göz ardı eder.
Yukarıda bahsedildiği gibi optimal bir kalite seviyesi görüşü, TKY’nin sürekli kalite geliştirme felsefesine uygun değildir. Önleme-değerlendirme-başarısızlık sınıflandırma planı proses maliyetlerini dikkate almazken,TKY’nin odağı proses geliştirmedir. Bu nedenle ÖDB yöntemi, bir toplam kalite yönetimi programının sınırlı kullanımıdır.

devamı