Yalın Bitki Hücreleri - Yaşam ağacı - Bitki yaşamı | Bitki Yaşamı | Ozon Nedir?-Kimyada ozon, organik kimyada ozon, çevre biliminde ozon | Pokemonların Çocuk Ruh Sağlığı Üzerine Etkileri | Elektirik Stimülasyonunun Et Kalitesi Üzerine Etkileri |

Endüstri devriminin başlangıcından itibaren insan nüfusunun artışına paralel olarak şehirleşme, tarımsal, ekonomik ve endüstriyel aktiviteler artmıştır.
Artan bu aktiviteler ve doğal süreçler CO, NOX, SOa, 03 vb. maddelerin oluşmasına neden olmuştur.

Bu maddeler ekonomik, sosyal ve ekolojik etkileri bulunan toprak, su ve hava kirliliğini de beraberinde getirmişlerdir. Kirleticilerin bu etkileri, bitki türüne, kirlenmeden önceki ekolojik yapıya ve kirletici gaz çeşidine göre farklılık gösterebilmektedir.
Enerji üretimi, taşımacılık vs.'de kullanılan fosil yakıtlarının yanması atmosfere değişik gazların salınmasına yol açmaktadır.
Hayvan artıklarının ayrışması, çeltik tarımı ve orman alanlarının yok edilmesi gibi tarım arazilerinin kullanımıyla ilgili diğer işlemler de değişik gazların oluşmasına neden olmaktadır.
Bunların yanında değişik sanayi ürünlerinin eldesi esnasında farklı maddelerin ayrışımı ve birleşimi sırasında çıkan gazlar atmosferin gaz bileşimini değiştirebilmektedir.
Atmosferdeki bu gaz konsantrasyonlarında meydana gelen değişimler, sıcaklık ve yağış modellerini değiştirmekte, su ve toprağın kirlenmesine neden olmaktadır. Bunların sonucunda bitki gelişmesinde değişimler meydana gelebilmekte, bitki büyümesi, verim ve kalite olumsuz etkilenebilmektedir.
Kirleticilerin bu etkileri bitki türüne, kirlenmeden önceki ekolojik yapıya ve kirletici gaz çeşidine göre farklılık gösterebilmektedir.
Bu gazlardan birisi de 03'dur. Ozon bitki gelişmesini diğer gazlardan daha fazla etkilemektedir.
Yapılan bir çalışmada hava kirliğinden kaynaklanan verim kaybının % 70-90'ı C^'dan kaynaklanmaktadır (29).
Bu derlememizde bitki gelişmesi, verim ve kalite üzerine 03'un etki şekilleri tartışılmıştır.

Ozon (OsJ'un Meydana Gelişi ve Genel Özellikleri
Ozon, yeryüzü atmosferinde hem troposfer, hem de stratosferde bulunmaktadır. Atmosferin ilk 10 km'sini kapsayan troposfer içerisinde son derece fitotoksik olup, akut (simptomatik) ve kronik etkilere sahiptir. Troposferik ozon çoğunlukla doğal süreçler ve büyük boyutta insan aktivitelerinin meydana getirdiği öncül maddelerin ışıkla reaksiyona
girmesiyle oluşmaktadır. Bu nedenle 03 vb. kirleticiler 'fotokimyasal kirteliciler' olarak ta tanım lanmaktadır. Troposferdeki 03 konsantrasyonları sürekli
olarak artış göstermektedir (10). Güneş ışınlarını etkin bir biçimde absorbe etme özelliğine sahip stratosferik (üst atmosfer) 03 ise canlı yaşamı için zararlı olan ultraviyole ışınlara karşı koruyucu bir örtü görevi görür.
Troposferik ozonun yeryüzündeki konsantrasyonları değişkendir. Açık okyanus alanlarında ortalama yıllık eşik değerleri 0.013-0.042 ppm arasında değişirken, Kuzey Amerika'nın kırsal kara alanlarında 0.026-0.048 ppm civarındadır (12). Troposferik 03'un kuzey yarım küredeki konsantrasyonu güney yarım küreden daha yüksek seviyelerdedir.
En düşük O2 konsantrasyonları ise ekvatora yakın pasifik havzasının orta kısımları boyunca belirlenmiştir. Yeryüzü atmosferindeki Os konsantrasyonları yıl içerisinde de aylara göre değişiklik; gösterebilmektedir. Bu değişim seyri çevre faktörleri ve özellikle kuraklık şiddeti ile yakından ilgili olmaktadır. Kuraklık şiddetinin artışı ile 03 konsantrasyonunda artış meydana gelmektedir (4).
Esasen bir yaz kirleticisi olarak bilinen 03 birçok yerde kış aylarında yüksek konsantrasyonlara ulaşmaktadır (2). Şehir alanlarından kırsal alanlara uzun mesafelere taşınabilir olması ile bölgesel bir kirletici durumundadır.
Ozonun Bitki Üzerindeki Zarar Belirtileri Birçok bitkide genç yaprakların uç kısmında görülen 03 zararı bitki yapraklarında değişik simptomlar halinde ortaya çıkar. Bu simptomlar hem akut, hem de kronik olabilir (Tablo 1).
Bunun yanında 03 zararı bitki türlerine göre de farklı simptomlar halinde görülebilmektedir (Tablo 2).
Ozonun Bitkiler Üzerine Etki Mekanizmaları Ozon, gaz değişimi sürecinde açık durumda bulunan stomalar içerisinden bitki yapraklarına girer ve yaprak içerisinde membranlann geçirgenliklerini bozarak hücre bütünlüğünün kaybolmasına neden olmaktadır. Böylece hücrenin parçalanıp ölmesi sonucunda yaprak yüzeyinde simptomlar oluşur. Palizat hücrelerinin 03'a karşı yüksek duyarlılık göstermeleri nedeniyle palizat hücrelerine sahip geniş
yapraklı bitkilerde bu simptomlar daha kısa sürede görülmektedir (10).
Ozon aynca bitki bünyesinde suyla tepkimeye girerek hikroksil iyonu ve H2O2 gibi bileşikleri oluşturur.
Bu bileşikler ile bitki yapraklanndaki protein ve membran lipitleri okside olmakta ve antioksidant bileşikler sentezlenmektedir (15).
03'un konsantrasyonlarına bağlı olarak bitki büyümesi ve verim üzerine etkisi bitki türüne hatta çeşide göre önemli ölçüde değişebilmektedir (Tablo 3). Genel olarak yapraklarda oluşan görsel zararlanmalar verimi etkilemektedir. Bunun yanında yapraklarda görsel Oj, zararlanmalan olsa bile verim
etkilenmeyebilmektedir. Nitekim Temple ve ark.
(1990) tarafından yapılan bir çalışmada marul bitkisinde şiddetli Os simptomları olmasına rağmen verimde önemli bir azalma olmadığını tesbit etmişlerdir. Bunun yanında 03'a karşı yüksek duyarlı çeşitler de bulunmaktadır. Bu çeşitler (Tütünde Bel Ws, soyada Corsoy 79, patateste Norland ve Knebec) hava kirliliğinin boyutunu belirlemek için indikatör
olarak kullanılmaktadırlar.

akademik » Mühendislik Fakültesi » Ziraat Fakültesi

devamı için