GİRİŞ
Türkiye’nin milli gelirinde sanayi ve hizmet sektörünün rolü her geçen gün
artmaktadır. Ancak halen tarım sektörünün ülke ekonomisinde önemli bir yeri vardır.
Ülkemizde çalışan nüfusun % 50’den biraz fazlası tarımsal faaliyetlerle uğraşmaktadır.
Diğer yandan, hizmet ve sanayi sektörlerinde çalışsalar bile, insanların geçimlerinde
tarımsal faaliyetler etkili olmaya devam etmektedir.
Ülkemizde insanların temel gıda maddesi ekmektir ve ekmek yapımında en çok tahıllar
kullanılır. Tahıllar içinde ilk sırayı buğday almakla birlikte, özellikle bazı
bölgelerimizde (Karadeniz Bölgesi) mısır ekmeği de yaygın olarak tüketilmektedir.
Mısır bitkisinden iki şekilde yararlanılır. Bunlar tanesi ve otsu gövdesidir. Mısırın
taneleri insan beslenmesinde doğrudan kullanıldığı gibi (ekmek yapımı ve çerezlik
olarak); yemeklik sıvı yağ, nişasta, glikoz ve yem sanayiinde de değerlendirilir. Otsu
gövdesi ise hayvan yemi olarak kullanılır.
Mısır ekim alanı, denildiğinde hem tane elde edilen, hem de gövde kısmı için
yetiştirilen alan anlaşılmaktadır. Yani, aynı alandan hem tane hem de yem bitkisi olarak
mısır elde edilir. Bu çalışmada, Türkiye mısır ekim alanlarının tamamı ele alındığı
halde, üretim değeri olarak tane değeri dikkate alınmıştır. Çünkü mısır ekim alanlarının
tane için mi, yoksa gövdenin yem olarak kullanılması için mi ayrıldığını net olarak
tesbit etmek zordur. Başka bir ifadeyle mısırın ekildiği alanda her iki amaç için de
ekimin yapıldığı ve ürünün buna göre değerlendirildiği anlaşılmaktadır.
Tablo 1 incelendiğinde bu durum daha iyi anlaşılır. Çünkü Kars (2 ha), Kırşehir (47 ha)
Sivas (68 ha), Yozgat (62 ha), Ağrı (4 ha), Kırıkkale (8 ha), illerinde ekim alanı
bulunmasına karşın tane üretimi bulunmamaktadır. Bu durum söz konusu illerde
mısırın tane değil yem olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Çünkü bu illerde hem
iklim şartları mısırın yetişebilmesi için gerekli şartlar elverişli değildir. Hem de
hayvancılık önemli bir ekonomik faaliyet olduğundan otsu gövdeden yem olarak
yararlanmak amaçlanmaktadır.
Burada belirtilmesi gerekli bir husus da mısır, ülkemizde bazen ikinci ürün olarak
ekilmesidir. Mısır bitkisinin ikinci ürün olarak ekilen kısmı da genellikle yem olarak
kullanılmaktadır. Ancak ikinci ürün olarak mısır ekimi, Ağrı, Sivas gibi illerde değil;
genellikle Akdeniz ikliminin görüldüğü yerler ile İç Anadolu Bölgesinin bazı
kesimlerinde yaygındır.
Mısır bitkisinin ana vatanı hakkında çeşitli görüşler ileri sürülmektedir. Ancak bir çok
kaynakta bu bitkinin anayurdunun Amerika kıtası olduğu belirtilmektedir
(Kün,1997:147-149). Mısırın dünyaya yayılması ise bu kıtanın keşfinden sonra
olmuştur. Ülkemize ise ilk olarak 1600 yılında getirildiği belirtilmektedir (Elçi-
Kolsarıcı-Geçit, 1987: 53).
Dünya'da mısır yetiştiren ülkeler arasında A.B.D. ilk sırayı alır. Ayrıca; Çin, Brezilya,
Arjantin, Meksika ve Fransa da mısır üretiminde önde gelen ülkelerdir. Öyleki yıllara
göre değişmekle birlikte Dünya mısır üretiminin yarısı Amerika kıt’asından
sağlanmaktadır (Tablo: 2).
Dünya'da yetiştirilen mısır çeşitleri başlıca 7 grupta incelenir. Bunlar; at dişi mısır, sert
mısır, cin mısır, şeker mısır, kavuzlu mısır, unlu mısır, ve mumlu mısırdır. Bunlardan
en çok yetiştirilenler at dişi mısır ve sert mısırdır. Cin mısır ve şeker mısır çeşitleri ise
genellikle çerezlik olarak değerlendirilir. Diğerlerinin fazla ekonomik bir değeri yoktur
(Elçi-Kolsarıcı-Geçit, 1987: 55).
Ülkemizde üretilen mısırın % 80'ine yakınını sert mısır çeşidi oluşturur. Bunun yanında
özellikle Samsun, Sakarya az miktarda Antalya ve Kocaeli illerinde at dişi mısır
yetiştirilmektedir. Bu türün verimi, iyi toprak şartlarında daha yüksektir.

A- Mısır’ın Yetişme Şartları
Mısır genel olarak sıcak ve nemli bölgelerde yetiştirilmektedir. Çok çeşitli türü
bulunduğundan yetişme sahası geniştir. Tek yıllık bir bitki olan, mısır bitkisinin
yetişme süresi 70-150 gün arasında değişir. Türüne ve yetiştirilen alana göre
değişmekle birlikte çimlenme devresinde 10-13, yetişme devresinde 10-20 °C sıcaklık
ister. Sıcaklığın bu değerlerin dışında seyretmesi bitkilerin gelişimini olumsuz etkiler
ve verimin düşük olmasına yol açar (Türkoğlu, 1971: 55-56).
Mısır ziraatinin sulamasız olarak yapılabilmesi için yıllık yağışın ortalama 600-1200
mm kadar olması gerekir. Ülkemizde yıllık yağış miktarının 500-600 mm olduğu
yerlerde bile bazen mısır yetiştirilmektedir. Ancak böyle alanlarda sulama yoluyla yağış
açığı giderilmeye çalışılır. Ayrıca mısır bitkisinin yetişme dönemleri boyunca istediği
nem miktarı diğer tahıllardan farklıdır. Bu sebeple diğer tahılların aksine yağışların
aralıklı olması ve önemli bir kısmının olgunlaşma devresinde olması gerekir. Bu
nedenle yaz yağışları büyük önem taşır.
Mısır genellikle her çeşit toprakta yetişir. Fakat su tutma kapasitesi fazla, derin,
humuslu, iyi havalanabilen ve besin maddelerince zengin toprakları sever. Ayrıca mısır
yetiştirilecek toprakların azot ve fosfor bakımından zengin olması beklenir.
Mısır bitkisinden istenilen verimi sağlayabilmek için aynı tarlaya üstüste ekilmemesi ve
özellikle azotlu gübre verilmesi gerekir. Ülkenin farklı yörelerine göre çeşitli ekim
nöbetleri uygulanmaktadır.
B- Türkiye'de Mısır Ziraatı
Türkiye’de insan beslenmesinde tahılların önemli bir yeri vardır. Bu sebeple tahıl ekim
alanları oldukça geniş yer tutar. Tahıllar bir yandan insan beslenmesinde diğer yandan
hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Bir kısmı da sanayi hammaddesi olarak
değerlendirilmektedir.
Mısır, çeşitli şekillerde insan gıdası, hayvan yemi, ve endüstri hammaddesi olarak
kullanılan bir bitkidir. Ayrıca sap ve yaprakları hayvan yemi, kağıt yapımı ve küçük
çapta hasır el işleri yapımında da kullanılır. 100 kg mısırdan 77 kg nişasta, 2 kg şeker, 9
kg protein, 5 kg yağ ve 7 kg da diğer maddeler elde edilebilir (Kanburoğlu-Öğretir,

Tabloda görüldüğü gibi tahıllar içinde en fazla buğday ekilir. Öyle ki, yıllara göre
değişmekle birlikte Türkiye’deki ekili dikili alanların ortalama % 30 kadarı buğday
ekim alanlarından oluşmaktadır. Buğdaydan sonra en geniş ekim alanı arpaya aittir.
Ülkemizde arpa bitkisi genellikle hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Tahıllar içinde
ekim alanı bakımından üçüncü sırayı bu çalışmaya konu olan mısır bitkisi alır.
Türkiye'de mısır ekim alanları çok fazla bir artış göstermemesine karşın, mısır
üretiminin giderek arttığı belirlenmiştir. Türkiye’de mısır ekim alanlarının ve
üretiminin yıllara göre değişimi incelendiğinde 1935’te, 175 000 hektarlık bir alanda
mısır ekimi yapıldığı halde bu değer 1940’tan itibaren artmaya başlamış ve 500 000
hektarın üzerine çıkmıştır (Tablo: 4).
Türkiye mısır ekim alanları yaklaşık 3 kat, üretim ise 15 kat artış göstermiştir.
Türkiye'de önceleri mısır ekim alanları başlıca üç bölümde toplanıyordu. Bunlar şu
şekilde belirtilebilir:

1- Doğrudan yaz yağışlarının düştüğü alanlar,
2- Sulak ve nemli alüvyal ovalar,
3- Akarsular boyunda bahçe tarımı şeklinde yapıldığı yerler (Öngör, 1956:
66). Ancak günümüzde ise ülkemizin bazı yöreleri hariç hemen her tarafında mısır
ekimi yapılmaktadır.
Türkiye'de mısır ekimi genellikle nisan-mayıs aylarında başlar, bölgelere göre mısırın
olgunlaşma süresi değiştiğinden ağustostan kasıma kadar da hasadı yapılır. Mısır ekim
sahasının sınırını su ve sıcaklık çizer. Toprak ise bu bitkinin yetiştirilme alanının
sınırlandırılmasında çok önemli değildir. Çünkü Türkiye topraklarının hemen hepsi bu
bitkinin yetiştirilmesine elverişlidir (Gökçora, 1956: 20).
Ziraî faaliyetler ülkemizde halâ modern yöntemlerle yapılmamaktadır. Diğer yandan
ülkemizdeki zirai faaliyetler iklim şartlarının çok fazla etkisinde kalmaktadır. Bu
nedenlerle tarım bitkilerinde verim düşmekte veya yıllara göre çok fazla değişiklik
göstermektedir. Aynı durum mısır bitkisi için de geçerlidir.

tablolar ve Kaynak