ı) Sütün soğutulması ve depolanması: İnekten sağım başlıkları ile alınan sütün hem soğutulması hem de sütün depolanması için önce süt ölçerlere daha sonra da süt toplama tankına transfer edilmesi gerekmektedir (Graves 2002).
Süt soğutma ve depolama sistemleri birçok otomatik sağım sisteminde olduğu gibi robotlu sağım sisteminde de kullanılmaktadır. Depolama sistemi herhangi bir zamanda kullanılabilmektedir. Çünkü inekler herhangi bir saatte sağım bölmesine gelebilmektedir. Sütün toplanmasına ve sonradan tankın temizlenmesine yardımcı şekilde çalışma durumu için mevcut ikinci bir tank bulunmaktadır. Küçük bir süt akışının zamanında soğutulması gerekmektedir. Soğutma sistemi çok geniş ve uzun bir tanka sahiptir ve yeterli miktarda toplanan sütün uygun soğutulması için soğutma levhaları ile kaplanmıştır. Bundan dolayı, sütün toplanmasında kullanılan yardımcı tank, genellikle sütün küçük miktarlarda hızlı bir şekilde soğutulmasını sağlayan küçük bir tanktır. Küçük tanka yeterli miktarda süt geldiği zaman geniş tank tam anlamıyla soğutulmaktadır ve bu aşamadan sonra süt esas tanka transfer edilmektedir (Graves 2002).

» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Ziraat Fakültesi

Robotlu sağım ile ekonomi ve işgücü :
Geleneksel olarak, işletme sahipleri kendi gelecekleri için, sermayenin büyümesine güvenerek ve kendi arazilerinde çeşitli üretimler yapmaktadır. Süt sığırcılığı içerisine işletme sahiplerini çeken, süt fiyatları dengede olduğunda, az bir parasal yatırımla süt sığırcılığı işletmesine sahip olabilmek ve bu bakış açısına güvenmektir (Creamer ve ark. 2002).
Gelişen ülkelerde büyük işletmeler dışında küçük işletmeler kültürel ve diğer sebepler nedeniyle yavaş yavaş etkinliğini yitirmeye başlamaktadır. Tek bir aile işletmesi ekonomik bakımdan varlığını sürdürememektedir. Süt sığırcılığına olan eğilim, inek sayısının fazla olduğu işletmelerde ya da 200 ile 500 baş inekten tipik olarak sağım yapılan işletmelerde, ek olarak işgücü kullanımı ile bir aile ünitesi etrafında yürütülmeye çalışılmaktadır. Gelecekteki eğilimlerin, geniş bir sürü formatına geçiş ve tek aile birimleri içinde bir azalma şeklinde olması beklenmektedir (Creamer ve ark. 2002).
İşletme genişliği artışı nedeniyle, işletmedeki işgücü önemli bir konu olmaktadır. Bazı durumlarda, işçiler sağımın üstesinden gelmek için kendine özgü bir şekilde çalıştırılmaktadır. Ancak işgücü maliyetinin yüksek olduğu bazı ülkelerde bu durum problem haline gelmiştir. Bunun için mevcut işgücünü azaltmak amacıyla günlük sağım sıklığını azaltma yoluna gidilmiştir (Hogeveen ve ark. 2000a, Hogeveen ve ark. 2000b, Hogeveen ve ark. 2001, Creamer ve ark. 2002) Ancak bu şekilde sağım sıklığının azaltılmasının, inek başına üretimde önemli bir azalmaya neden olduğuna işaret edilmektedir (Creamer ve ark. 2002).
İşgücünden tasarruf, idari görevleri yoğun olan küçük işletme yöneticilerine yardımcı olmaktadır. Bu son derece önemlidir. İyi bir idare sonucunda işletmeye dönen ekonomik faydalar, sağımdan sonra geriye dönen faydadan daha büyüktür. Buradaki problem küçük işletme yöneticilerinin kendi yerlerine bakan personelin denetlenmesi, ürünlerin hasat edilmesi ve ineklerin sağılması gibi zaman gerektiren işler yüzünden işletme idaresine yeterince vakit ayıramamasıdır. Sonuç olarak küçük işletmelerin yöneticileri, mümkün olan en iyi kararları alabilmek için finansal kayıtlar ile üretim analizi yapmak için zaman bulamamaktadır (Hyde ve ark. 2002).
Son teknoloji ile geliştirilmiş olan robotlu sağım sisteminin en büyük yararı, iyi hesaplama ve yönetim becerileri olan özellikle genç insanlar için daha fazla sosyal aktiviteye olanak veren bir süt sığırcılığı yapmaktır. Her ne kadar yapılan çalışmalar iş gücünün %30-40 kadar azaltıldığını bildirse de pratikte bu % 10 kadar olmaktadır. Bu değişim tatminkar olmakla birlikte işletme içerisinde iş yapmak da gereklidir. İlk olarak, sürü yönetimi daha az zaman almaktadır. Böylece iş gücü daha esnek olmaktadır. İkinci olarak, haftada 14 defa yada daha fazla yapılan sağımın rutin görevleri bir bilgisayar kontrolünde yerine getirilmekte ve sağım zamanında inekler düzenli bir şekilde izlenebilmektedir (Klindworth 2003).
Sağım, tekrarlanan, sağımcının sağlık riski taşıdığı bir iştir (Gustafsson ve Lundgvist 1987,
Lundgvist ve ark. 1997, Reinemann 2005a). Geleneksel sağım sistemlerinde makineli sağım yapan kişinin diz, kalça ve aşağı arka eklem yerleri üzerinde devamlı baskı meydana geldiği tespit edilmiştir (Reinemann 2005a). Geleneksel sağım sistemlerinde bedenin çalışma esnasında duruşu, doğal çalışma pozisyonunda eller ve kollar ile dimdik duracak şekilde olunmasına dikkat edilmelidir (Gaudin ve ark. 1998).
El ve bilek problemleri sağım yapan kişilerde yaygın olarak görülmektedir. Yapılan bir çalışmada makineli sağım süresince bileklerin hareketleri ve pozisyonları ölçülmüştür. Değerlendirmeye alınan 7 sağımcının sağ ve sol bileklerinde esneklik azalması tespit edilmiştir. El ve bilek semptomlarında yüksek derecede sırta doğru bükülme ve merkezden sapma olduğu bulunmuştur. Bundan başka, tekrar gerektiren işlerde bilek ve dirsek rahatsızlıklarının yüksek risk oluşturduğu tespit edilmiştir. İşletmeye yeni bir sistem kurulduğu zaman, bileklerin hareketleri ile pozisyonları üzerine yeni sağım sistemlerinin etkilerinin olumsuz olmadığı gözlemlenmiştir (Dijkhuizen ve ark. 1997, Pinzke ve ark. 2001, Stal ve Juliszewski 2001, Graves 2002, Hyde ve ark. 2002, Hopster ve ark. 2002, Vorst ve ark. 2003).
Robotlu sağım sisteminin, süt sığırcılığı işletmecilerince niçin talep edildiği araştırıldığında finansal olmayan nedenler önem kazanmaktadır. Finansal olmayan yönler çoğunlukla işgücü ile ilgilidir. Bu konu üzerinde yapılan araştırma sonuçları, robotlu sağım sistemi kullanımının nedeni işgücü ve miktarından tasarruf sağlanması olduğunu ortaya koymuştur (Dijkhuizen ve ark. 1997, Graves 2002, Vorst ve ark. 2003).
Yapılan araştırmalara göre robotlu sağım sistemleri farklı sebeplerden dolayı işletme içerisine kurulmaktadır. Bunları 2 başlık altında toplayabiliriz:

Sosyal sebepler: Hayvan refahı, sosyal yaşamın geliştirilmesi, sağlık problemleri ki özelikle yaşlı işletme sahipleri için yada fiziksel sağlık problemleri olanlar için daha az fiziksel çalışma imkanının sağlanması, diğer aktiviteler üzerine daha fazla vakit harcamak, işgücü yoğunluğunun azaltılması vb.,
Ekonomik sebepler: Süt üretiminin arttırılması, daha az gübre üretimi, daha fazla idari bilgiye sahip olma, inek ve meme sağlığını iyileştirme, işletmeyi büyütme, işçi sayısını azaltma, günde 2 defadan daha fazla sağım yapma başlıca ekonomik nedenlerdendir (Artman 2001, Meskens ve Mathijs 2002, Klindworth 2003).
Robotlu sağım ve süt üretimi : Ticari işletmelerde sağım aralığı farklılık göstermekle birlikte günde ortalama 2 ile 3 sağım yapılmaktadır. Robotlu sağım sistemlerinin başlıca yararlarından birisi, sağım sıklığındaki artışa bağlı olarak, süt üretiminde bir artış olmas ı dır (Erdman ve Varner 1995, Ouweltjes 1998, De Koning ve Ouweltjes 2000, Kruip ve ark. 2000, Kruip ve ark. 2002, Wagner-Storch ve Palmer 2003). Sağım günde 2 ya da 3’den sağımdan daha sık yapıldığında, tamamlanmış laktasyonlarda süt üretiminde %6 ‘dan %25’e kadar artış tespit edilmiştir (Amos ve ark. 1985, De Peters ve ark. 1985, Allen ve ark. 1986, Erdman ve Varner 1995, Klei ve ark. 1997, Hogeveen ve ark. 2000b, Baines 2004). Bu şekilde çeşitli çalışmalar da mevcuttur. İsveç’de yapılan bir çalışmada robotlu sağım sisteminin işletmeye girmesiyle birlikte süt üretiminde meydana gelen artışın %6.75 olduğu bildirilmiştir. Danimarka’da yapılan çalışmada ise süt üretiminde günde 23.9 ‘dan 24.4 kg kadar %2 lik bir artışın olduğu saptanmıştır. Yine Hollanda’da yapılan bir çalışmada robotlu sağım sistemine geçiş ile süt üretiminde %11.4’lük bir artış olduğu saptanmıştır (Baines 2004).
Birim süt üretimi başına masrafların azaltılması ve robotlu sağımın en yüksek kapasitede kullanılması için işletme yönetimi ineklerin idaresi, beslenme, ahır koşulları ile hayvan sağlığı üzerine odaklanmalıdır (De Koning ve Ouweltjes 2000).

Robotlu sağım ve süt kalitesi : Sütün kalitesi süt üretimi bakımından çok önemlidir. Süt fiyatlandırma sistemleri ve tüketici istekleri, oldukça geniştir ve süt üretiminde esas oluşturmaktadır. (Billon 2001, Klungel ve ark. 2000, Hogeveen ve ark. 2000a, Justesen ve Rasmussen 2000, Pomies ve Bony 2000,Van der Vorst ve Hogeveen 2000, Rasmussen ve Madsen 2000).
Sığırlardan elde edilen iki temel üründen biri süttür. Çok değişik koşullarda oldukça farklı işlenebilen sütün temel özelliklerinden birisi muhafazasının özel koşullar gerektirmesi ve uzun süreli olmamasıdır (Akman ve ark. 2005). Çünkü düşük sıcaklıklarda bakteri içeriğinin artması engellenmektedir (De Koning ve ark. 2002). Bundan dolayı, bir işletmede sağımın tamamlanmasının ardından süte derhal bir ön soğutma yapılması gerekmektedir (Reinermann 2002).
Robotlu sağımın kullanıldığı işletmelerde de süt kalitesi üzerinde durulması gereken bir konudur. Robotlu sağım tamamen otomatik yöntemlerle yapılmaktadır. Geleneksel sağım sistemlerinde sütün görsel kontrolü, sağım süresince mümkün olmamaktadır. Bundan dolayı, süt kalitesinin farklı
bir biçimde kontrol altına alınmasına gereksinim duyulmaktadır. Robotlu sağım sisteminde süt iletkenliği, renk ve sıcaklık algılayıcılar gibi çeşitli aygıtlar, süt verimi ölçümü sistem tarafından oluşturulan çizelgelerin bir araya getirilmesi ile inek ve sütün durumu hakkında işletmecinin bilgilendirilmesi sağlanmaktadır (Lind ve ark. 2000, Reinemann ve Smith 2000, Justesen ve Rasmussen 2000, Klungel ve ark. 2000, Pomies ve Bony 2000, Van der Vorst ve Hogeveen 2000, Billon 2001, Reinemann ve Helgren 2004). Bununla birlikte, daha önceden yapılan çalışmalarda, robotlu sağım sistemi kurulan işletmede kurumdan kısa bir zaman sonra, süt kalitesi ile mastitis seviyesinde kötüye gidiş eğilimi olduğu saptanmıştır. Kötüye gidişin kapsamı, genelde sistem değişimi öncesinde sürü içindeki mastitis kontrolü ve idarenin etkisiz olması ile ilişkilidir (Baines 2004).
Geleneksel sağım ile robotlu sağım sistemleri, sağım öncesi ve sonrası meme başlarının temizlenmesinin sütteki toplam bakteri içeriğine etkisi bakımından karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda, bakterilerin %65’inin geleneksel sağım sistemi ile ve %95’inin de robotla sağım sistemleri ile uzaklaştırıldığı tespit edilmiştir.(Melin ve ark. 2004).
Somatik hücre sayısı da önemli süt kalite parametreleri arasında yer almaktadır. Yapılan çalışmalar sağım sıklığının sütün somatik hücre sayısına pek etkisi olmadığını göstermektedir (Kruip 2002). Ancak işletmelerde uygulanan sağım sistemlerinin sütün somatik hücre sayısına etkisi olduğu ve özellikle robotlu sağım sisteminin somatik hücre sayısı üzerinde azaltıcı bir etkiye neden olduğu bildirilmektedir (Schukken 1999, Kruip 2000, Helgren ve Reinemann 2003)
Sütün asitliği, sütteki serbest yağ asidi miktarındaki artıştır. Sağım sıklığı sütün asitliği üzerine etki etmektedir (keza günde 3 sağımın yapıldığı geleneksel sağım sistemlerinde sütün asitliği yüksek olmaktadır) ve robotlu sağım sisteminde de bu etki bulunmaktadır (Ipema ve Schuiling 1992).
İşletmelerde yapılan çalışmalarda çoğu işletme suyunun bakteri ile bulaşık olduğu tespit edilmiştir. Sağım ekipmanlarının yıkanmasında bakteri ile bulaşık suyun kullanılması durumunda hastalıkların ortaya çıktığı bildirilmiştir. Eğer su bakteri ile bulaşık ise, bu su ile temizleme yapılması süt kalitesini azaltıcı bir etkiye neden olmaktadır. Temizlik ve durulama için robotlu sağım sistemlerinde kullanılan suyun kontrol edilmesine rağmen, otomatik sağım sistemlerini kullanan işletmelerin gerekli önlemleri alması tavsiye edilmektedir (Schukken ve ark.1999, Meijering 2004).
Süte kir, mikroorganizma vb. bulaşmasının önlenmesi için, yılda bir kez meme başı temizleme ekipmanlarının değiştirilmesi, sağım ekipmanlarının yeterince temizlenmesi gerekmektedir (Knapsstein ve ark. 2004a, Knappstein ve ark. 2004b). Robotlu sağımda temizleme sistemi robotla bütünleşen diğer sistemlerdeki gibi temizleme işini otomatik olarak yapmaktadır. Bundan dolayı süte olan bulaşma en aza indirilebilmektedir. Bunun yanında robot tarafından meme sağlığı uygun olmayan inekler tespit edilip sağıma alınmamaktadır.

Robotlu sağım ve hayvan sağlığı: Bir süt sığırcılığı işletmesinde uygulanan sağım sistemi işgücü, süt verimi ve kalitesi gibi unsurların yanında inek sağlığı üzerine de etki etmektedir. Süt sığırlarında, mastitis benzeri hastalıkların tespitinde yeni teknolojilerin kullanımı, özellikle sağım boyunca yapılan gözlemlere bir alternatif oluşturmaktadır.
Sütteki somatik hücre sayısı, meme sağlığının korunması için üzerinde durulan bir parametredir. Somatik hücre sayısı, aylık süt kontrollerinde tespit edilm ektedir (Barth 2001). Sütteki somatik hücre sayısı 300.000 hücre/ml’den yüksek çıktığında mastitis riski ortaya çıkmaktadır (Pallas ve Wendt 2001). Yapılan araştırmalar somatik hücre içeriğinin robotlu sağım sistemleri için bir problem oluşturmadığı yönündedir. Robotlu sağım sistemi işletmede kullanılmadan önce birçok işletmede elde edilen süt içeriğinde somatik hücre sayısının yüksek düzeyde olduğu, ancak kısa bir süre sonra sağım sisteminin değiştirilmesine paralel olarak azaldığı tespit edilmiştir (Schukken ve ark.1999, Berglund ve ark. 2002, Täubert ve ark. 2004).
Mastitisi teşhis etmek için kullanılan geleneksel metotlarla, enfekte olan meme başları tam olarak belirlenememektedir. Ancak robotlu sağım sistemlerinin kullanıldığı işletmelerde süt kalitesi ve hayvan sağlığı için sistem bilgisayarı tarafından yapılan rutin kontroller sayesinde meme ve meme baş sağlığı güvenilir bir şekilde kontrol edilebilmektedir (Koehler ve ark. 2002).
Mastitis bulaşma oranı, sağım başlıkları çıkarılmadan önce bir ya da daha fazla sağım başlığı içine aniden hava girişi olduğunda makine çalışma şekli ile artmaktadır. Bundan başka, sağım pençesi üzerine ekstra vakum yüklendiğinde, sağım başlıklarının meme başlarına olan basıncı artmakta ve onların dengesi sağım pençesini etkilemektedir. Sağım başlıklarının basınç frekansındaki artış mastitis riskini arttırmaktadır (Graeme 2001). Bunun yanında, çoğu mastitis enfeksiyonunda artışa vakum almacı ya da dengesiz süt iletim hattı arasındaki ilişkiler ile sağım makinesindeki diğer faktörlerin sebep olduğu bildirilmiştir (Reinemann 2005b). Sağımda meme başlarına uygulanan düşük vakum ve kaplama maddesinin iç cidarına gelen vakum sıklığı, süt verimi yüksek olduğunda, meme başı kondisyonunu ve meme sağlığını etkilememektedir, sadece yavaş sağım süt verimini %5 oranında azaltmaktadır (Rasmussen ve Madsen 2000). Sağım performansındaki başlıca problem, meme başının sonuna uygulanan düşük vakumun sağım başlığının plastik astarının iç yüzünde artması ve rutin sağım işinin bozulmasıyla sağımda düşüş meydana gelmesidir. Sağımda meme başlarına yüksek vakum uygulandığında ise, meme başlarının yıpranmasına, meme başlarında kan birikmesine neden olmakta (Hamman ve ark. 1993) ve meme başlarının sonunda aşırı keratinleşme şekillenmesine neden olmaktadır (Rasmussen ve ark. 1993, Mein ve ark. 2003). Ancak robotlu sağım sistemlerinde vakum düzeyi bilgisayar tarafından ayarlandığından bu tür problemlerle karşılaşılmamaktadır.

Sonuç
Robotlu sağım teknolojisinin toplum tarafından desteklenmesi için iyi sebepler vardır. İlk olarak, robotlu sağım devlet ekonomisine yararlı olacaktır ve işlere yüksek oranda yarar sağlayacaktır. Robotlu sağım, süt sığırcılığı işletmelerinde birçok ailenin geçim sağlamasını ve aile işletmelerinin desteklenmesini sağlamaktadır. Bu teknoloji, kırsal bölgelerdeki ineklerin elde tutulmasını ve birbiri ardına gelen koku, kirlilik ve hayvanın refahıyla ilgili problemlerin ortadan kalkmasına yardımcı olacaktır. Ahır içerisine kurulmuş bir robot, ineklerin günlük alışkanlıkları üzerinde daha fazla kontrollerin yapılması ile inek refahının geliştirilmesini sağlamaktadır. Bunun yanında, robotlu sağım işletmeye kurulduğu zaman inekler sisteme oldukça hızlı bir şekilde uyum göstermektedir. Çalışan personel de inekler kadar iyi bir şekilde sisteme uyum sağlamaktadır. Üretim önemli derecede artmakta, inek ve meme sağlığı da olumlu etkilenmektedir.
Robotlu sağım teknolojisi, süt sığırcılığı işletmelerinin gelişimine destek olacak ve yeni yönetim stratejilerini ortaya çıkmasına yardımcı olacaktır. Büyük sürülerde, sağım başlıklarının otomatik olarak takılması, gönüllü sağıma katılımın sağlanmasıyla robotlu sağım sistemlerine gelecekte başvurula bilinecektir.
Yeni teknolojiler kullanımının yaygınlaştırılması, tüketicilerin süt ürünlerine olan güvenini arttıracaktır. Kimya, fizik, elektronik ve haberleşme bilimleri ve teknolojilerinde ilerlemeler, tüketici hedeflerinin desteklenmesi ve karmaşık gıda sistemlerinin artışı büyük ölçüde anlaşılır hale gelecektir.
Yakın bir gelecekte süt üretiminin ekonomik anlamda karlı ve cazip olması ancak yoğun olarak bilgi teknolojilerinin kullanımı ile mümkün olacaktır.

» Nüve Forum » akademik » Mühendislik Fakültesi » Ziraat Fakültesi

kaynakpdf