GirişKadınlar arasında sık görülen meme kanserinin 5 yıllık sağ kalım oranının % 75 olması nedeniyle en iyi yaşam süresine sahip kanser türü olduğu literatürde bildirilmektedir 1,2. Kadın bedeninde kadınlığın ve cinselliğin belirgin sembollerinden ve kadın açısından son derece önemli bir organ olan memenin kanser nedeni ile cerrahi girişimle alınması kadının cinsellik, annelik, çekicilik duygularına ve beden imajına karşı bir tehdit oluşturmaktadır 3.
Bireyin fiziksel görünümünün ve doku bütünlüğünün hastalık ya da tedavi nedeniyle değişmesinin ve bozulmasının beden imajını değiştirdiği ve bu değişikliğin de benlik saygısına tehdit olarak algılanabildiği, dolayısıyla bu durumun sıklıkla kişinin zevk ve doyum duygusunda yetersizliğe ve sorunlara neden olabildiği belirtilmektedir 4.
Cinsel doyumu ve iki insanın bir armoni eşliğinde beraberliklerini içeren; sosyal kurallar, değer yargıları ve tabularla belirlenmiş, biyolojik, psikolojik, sosyal yönleri olan özel bir yaşantı olarak tanımlanan cinsellik 5, bireysel yaşamın sürdürülebilmesi için mutlaka doyurulması zorunlu olmayan, fakat türün sürekliliği için gerekli olan bir gereksinimdir. Kadınlar için cinsellik arzu edilebilir olma, çocuk doğurma yeteneği ve beden imajını kapsamasının yanı sıra emosyonel, entellektüel ve sosyokültürel bileşenleri de içine alan geniş bir kavramdır. Cinselliği direkt yada dolaylı olarak etkileyen sağlık sorunları cinsel işlevi bozmakta ve dolayısıyla bireylerde fiziksel, ruhsal ve sosyal sorunlara neden olabilmektedir 1,4,5.
Amerika’da 18-59 yaş arası sağlıklı kadınlarda cinsel problemler üzerine yapılan bir çalışmada kadınların % 33.4’ünün cinselliği önemsemediği, % 24.1’inin orgazma ulaşamadığı, % 21.2’sinin cinsel haz alamadığı, % 14.4’ünün ağrı hissettiği, % 18.8’inin vaginal nemlenmede sorun yaşadığı saptanmıştır 6.
Meme kanseri ölümcül olabilen bir hastalık olmasının yanı sıra sıklıkla mastektomi uygulandığı için diğer kanser türlerinden daha çok cinsel işlev bozukluğuna neden olabilmektedir 7. Meme kanserinin cerrahi, radyoterapi, kemoterapi ya da hormonal tedavisi hastanın fiziksel sağlığını ve fiziksel sağlığı etkilediğinden dolayı da cinsel hayatını etkilediği belirtilmektedir 8. Cinsel işlev bozukluğu birçok kadının yaşam kalitesini olumsuz etkilemekte ve erkeklerdeki cinsel fonksiyon bozukluğundan daha sık görülmektedir. Kadın cinsel işlev bozukluğu cinsel uyarıya karşı oluşan arzu, uyarılma, orgazm fazlarından biri ya da birkaçının oluşmaması ve cinsel ilişki sırasında ağrı olmasıdır 9.
Demografik özellikler (yaş, cinsiyet) eş (iletişim, sağlık durumu), kronik sağlık sorunları (diyabet, hipertansiyon), beden imajı (cinsellik, öz-güven), menopozal durum ve psikolojik durum (anksiyete, depresyon) cinselliği etkileyen faktörler arasındadır 6.
Meme kanseri tanısı konan bir kadının cinselliği sağlıklı bireylerden farklı değildir. Kanser tedavisi gören kadınların da tüm bireyler gibi sevgi, yakınlık, dokunma, sıcaklık, güven, ait olma, şefkat ve bağlanma gereksinimleri vardır.Bu gereksinimler evrenseldir ve her yaş ve her durum için geçerlidir 10.
Meme cerrahisi uygulanan kadınlar çekindikleri ve utandıkları için cinsellik hakkında sorular sormada kendilerini rahat hissetmeyebilirler. Böyle durumlarda :
* Hasta ile dostça ilişki kurulmalı,
* Korku ve yanlış anlamalar ortadan kaldırılmalı,
* Hastanın mahremiyet hakkındaki duygularını açıklamasına izin verilmeli,
* Cinsellik hakkındaki düşünceleri, seksüel kaygıları,beden imajı ve tedavinin etkisi hakkında açık ve duyarlı bir tartışma ortamı sağlanmalı,
* İyileştiği ve enerji düzeyi izin verdiği zaman eşi ile beraber olması konusunda cesaretlendirilmelidir 11. Takahashi ve Kai (2005), meme kanseri tedavisinden sonra cinselliği araştırdıkları çalışmalarında, cinselliğin kanser tanısının konulmasını izleyen dönemde ihmal edildiğini, özellikle Asya’da gerçekleştirilen çalışmalarda bu sonucun gözlendiğini vurgulamışlardır 12. Ganz ve arkadaşları, mastektomi uygulanan kadınların konservatif meme tedavisi uygulananlardan beden imajlarının daha bozuk olduğunu ve mastektomili kadınların giyimde/giysi seçiminde daha çok zorlandıklarını ifade etmişlerdir 13. Bir çalışmada, aktif kanser tedavisi altındaki hastaların % 82’si sağlık çalışanları ile seksüel endişelerini paylaştıklarını, geri kalan hasta grubu ise kanser tedavisi olurken cinselliğin akıllarına gelen en son şey olduğunu ifade etmişlerdir 14. Wellisch (1981), tanı öncesi evlilik ilişkileri güçlü olan erkeklerin hastanede daha sık eşlerinin yanında olduğunu, daha çabuk seksüel aktivitelerine başladıklarını ve eşlerini çıplak görmede daha istekli olduklarını bildirmiştir 15.

Tablo 1: Meme kanseri tedavisi sürecinde cinsellik ile ilgili sorunlar

Meme kanseri tedavi sürecinde;

Memede ağrı ve ödemin radyoterapi başlangıcını takiben 1 hafta içinde meydana gelebileceği, şiddetinin azalmasıyla birlikte radyoterapi bitimini takiben aylarca devam edebileceği, hastaya bu ağrının normal olduğu söylenir ve destekleyici sütyen kullanımı önerilir. Bulantı-kusma cinselliğe ilgiyi azaltacağından cinsel ilişkiden önce ağır yemeklerden kaçınması, bulantı - kusmanın kontrolünde non-farmakolojik girişimler tavsiye edilir. Sıcak basmasını önlemek için hastaya pamuklu hafif kıyafetler giymesi,sentetik ve yünlü kıyafet kullanımından kaçınması, aşırı sıcak ortamlardan uzak durması,çay, kahve tüketimini azaltması,gevşeme egzersizlerini yapması, yatmadan önce ılık bir duş alması önerilebilir 6. Vaginal kuruluğun kemoterapinin bir yan etkisi olduğu,sorunun iyi bir kayganlaşma yardımıyla aşılabileceği ve hekimin önerdiği Replen ve Lubrin gibi ilaçların hastayı rahatlatacağı belirtilmelidir 2,6,11. Disparonide, hasta cinsel birleşme sırasında meydana gelebilecek ağrıdan korkabilir ve bu partneri üzerinde de rahatsızlığa ve distrese neden olabilir. Disparoniden kaçınmak için cinsel birleşme esnasında su bazlı lubrikant kullanımı tavsiye edilebilir 2,6,11. Radyoterapi ve kemoterapiye bağlı yorgunluk hastanın cinsel isteğini ve aktivitesini azaltır. Hastanın eşi hastayı yormamak, hastanın radyoterapi dönemini rahat geçirmesini sağlamak ve hastanın radyoaktif olmasından dolayı kendini de etkileyebileceğini düşünerek hastayla birlikte olmak istemeyebilir.Bu durumda ;

* Hasta ve eşi radyoterapi süreci, yan etkileri ve yan etkilerin cinselliğe etkisi hakkında bilgilendirilir,
* Özellikle hastanın eşine tedavi sonrası hastanın radyoaktif olmadığı, eşine rahatça sarılabileceği,
* Hasta kendisini enerjik hissettiğinde eşiyle beraber olması,
* İlişki sırasında eforu azaltan pozisyonlar (yatma, üstte olma) önerilir,
* Cinsel ilişkiden önce ve sonra dinlenmesi tavsiye edilir 6.
Schover (1997), meme kanserli hasta grubunda cinsel istekte azalmanın sebepleri olarak; meme dokusunda kayıp, saçların dökülmesi, ağrı, beden imajı, çocuk doğurma kapasitesi, sağlık durumunu algılamada değişiklikleri göstermiştir. İlave olarak, ilaç uygulamaları, aşırı yorgunluk, nüks korkusunun da cinsel yaşamı olumsuz yönde etkileyen diğer faktörler arasında olduğunu bildirmiştir 16. Günümüzde meme kanseri tedavisinde sağlanan ilerlemelerin yaşam süresini uzattığı dolayısıyla da yaşam süresi uzayan hastalarda yaşam kalitesinin yükseltilme çabaları giderek önem kazanmıştır. Burada amaç yalnız hastanın hayatını kurtarmak değil,kurtarılan hayatı anlamlı ve kaliteli kılmaktır.Cinsel sağlık ise yaşam kalitesinin ayrılamaz bir parçasıdır 5,10.

Sağlık çalışanlarının bu noktadaki sorumluluğu ;

* Hastanın cinsel sağlığını korumak ,
* Cinsel fonksiyonu zarar görse bile bu zararı minimuma indirgemeye çalışmak ,
* Zevk alma ve cinselliği ifade etme yetisini geliştirmek,
* Yeni alternatif yöntemler için hastaya yardım ve rehberlik etmektir 10.

Kaynak PDF